Với chủ đề Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh: Biến lời nói thành hành động. Diễn đàn Kinh tế Mùa Xuân 2015 đã chính thức khai mạc tại thành phố Vinh, Nghệ An. Ngày đầu tiên của Diễn đàn là phiên thảo luận đánh giá bổ sung kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2014 và khuyến nghị chính sách cho năm 2015. Bức tranh kinh tế đã được dựng lại với những bình luận của các chuyên gia kinh tế, tiếp theo đó là những khuyến nghị chính sách cho thời gian còn lại.
Áp lực tỷ giá và rủi ro nợ công
Linh Đan
Với chủ đề Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh: Biến lời nói thành hành động. Diễn đàn Kinh tế Mùa Xuân 2015 đã chính thức khai mạc tại thành phố Vinh, Nghệ An. Ngày đầu tiên của Diễn đàn là phiên thảo luận đánh giá bổ sung kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2014 và khuyến nghị chính sách cho năm 2015. Bức tranh kinh tế đã được dựng lại với những bình luận của các chuyên gia kinh tế, tiếp theo đó là những khuyến nghị chính sách cho thời gian còn lại.
Sự ổn định của môi trường kinh tế vĩ mô tiếp tục được củng cố bất chấp nhiều biến động lớn về kinh tế - chính trị toàn cầu. Kết quả đạt được là rõ ràng và đáng khích lệ. Nhiều khuyến nghị chính sách được đưa ra. Và cũng đã có một vài ý kiến đề cập đến vấn đề tỷ giá bởi năm 2015 tỷ giá đang chịu nhiều áp lực. Tuy nhiên có những ý kiến khẳng định tỷ giá đang được điều hành tốt và rất thận trọng với các khuyến nghị và quyết định về tỷ giá. Một trong những cảnh báo thận trọng với tỷ giá đó là rủi ro nợ công và khả năng trả nợ đang rất lớn. Bên cạnh đó là tác động đến chất lượng sống và thu nhập thực tế của người dân nhất là người nông dân. Khi phá giá thì thu nhập hàng nông sản càng kém và ảnh hưởng đến an sinh xã hội.
Giữ tỷ giá – cần thiết và khả thi
“Mặc dù tỷ giá có xu hướng tăng mạnh trong những tuần cuối tháng 3 đến nay, việc kiểm soát tỷ giá tăng không quá 2% cả năm 2015 như cam kết của NHNN là cần thiết và khả thi bởi: Kiều hối vẫn tăng trưởng khoảng 10%/ năm, lên 12,1 tỷ USD năm 2014; Tổng số vốn FDI giải ngân năm 2014 đạt 12,4 tỷ USD, tăng 7,4% so với năm 2013; Dự trữ ngoại hối của Việt Nam khoảng 36 tỷ USD”, TS. Lê Đình Ân – nguyên Giám đốc Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế xã hội quốc gia bình luận.
TS. Nguyễn Đức Kiên – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội khẳng định, tỷ giá đã và đang được điều hành tốt trong năm 2014 và 4 tháng qua cũng đã tốt. Với thông điệp giữ ổn định tỷ giá trong biên độ 2% đã giúp DN có định hướng rõ ràng. Nhưng diễn biến tình hình kinh tế 8 tháng tới đây sẽ rất phức tạp. Khoảng cách để linh động điều hành tỷ giá chỉ còn 1% tức là khoảng không gian dự trữ để điều chỉnh còn một nửa. Vì vậy phải chọn thời điểm điều chỉnh sao cho có lợi ích nhất cho nền kinh tế, không phải là cứ dao động là điều chỉnh ngay.
Tất cả các nghiên cứu đều cho rằng, với tình huống hiện nay phần khó khăn dồn lên hệ thống ngân hàng và ngành Ngân hàng thêm áp lực hỗ trợ cho phát triển kinh tế - xã hội. Nhưng những tháng còn lại dư địa điều hành rất hẹp, việc điều hành rất khó khăn, vì vậy nếu muốn điều chỉnh phải cân nhắc chọn thời điểm nào cho có lợi nhất.
1% tăng tỷ giá, nợ công gánh thêm 10.000 tỷ đồng
“Điều chỉnh tỷ giá VND/USD sẽ tác động trực tiếp đến nợ nước ngoài và nợ công. Tuy nợ công trong ngưỡng an toàn nhưng đang tiềm ẩn rủi ro về bội chi ngân sách và khả năng trả nợ trong tương lai. Nghiên cứu cho thấy, khi tỷ giá tăng 1% thì gánh nặng nợ công tăng thêm 10.000 tỷ đồng trong khi 80% nợ nước ngoài của Việt Nam là bằng USD. Nên phải thận trọng với quyết định tăng tỷ giá”, TS. Trần Văn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội phát biểu.
TS. Trần Văn chỉ ra tốc độ tăng nợ công nhanh hơn tốc độ tăng thu ngân sách Nhà nước trong khi tốc độ tăng GDP thấp ảnh hưởng tới tính bền vững. Nghĩa vụ trả nợ và các khoản nợ phải trả hàng năm tăng nhanh dẫn đến phải vay đảo nợ với khối lượng lớn, năm sau cao hơn năm trước tạo áp lực cho cân đối, bố trí nguồn trả nợ hàng năm. Theo Luật Ngân sách, chi trả nợ không được quá 25% chi thường xuyên, nhưng hiện nay chi trả nợ ở mức khoảng 30%, đã vượt giới hạn cho phép.
Theo TS. Cấn Văn Lực, trong 8 tháng còn lại, nếu cần điều chỉnh tỷ giá, NHNN cần linh hoạt hơn, có thể không điều chỉnh một lần 1%. Và nếu cóphải điều chỉnh hơn 2%, trong hoàn cảnh bắt buộc thì vẫn phải làm và có giải thích rõ hơn với doanh nghiệp, người dân mà không nhất thiết phải cứng nhắc giữ ở mức 2%.
Điều chỉnh hay không điều chỉnh tỷ giá?
Có 2 lý do chính khiến cho cuộc tranh luận về chính sách tỷ giá của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay vẫn chưa thể ngã ngũ. Vì điều chỉnh tỷ giá, suy cho cùng, là sự đánh đổi giữa các mục tiêu khác nhau và các ý kiến vào thời điểm hiện tại chủ yếu dựa trên lý thuyết. Trong khi đó, để biết được chính sách điều chỉnh tỷ giá đang phải đánh đổi “cái gì” lấy “cái gì”, cần phải có những bằng chứng về mặt định lượng. Tuy có những quan điểm khác nhau nhưng các chiều quan điểm đều cùng một khẳng định “hiện nay không nghi ngờ về sức mạnh của NHNN trong việc kiểm soát tỷ giá.
Mọi quan tâm về tỷ giá đã được bà Nguyễn Thị Hồng – Phó Thống đốc NHNN giải tỏa. Bà cho biết từ khi FED công bố thông tin về cuộc họp hồi cuối tháng 3 cho thấy, đồng USD tăng giá mạnh với các đồng tiền ngoại tệ mạnh chủ chốt như Bảng Anh, Euro… nhưng USD với các đồng tiền trong khu vực châu Á như đồng Yên Nhật, đồng bath Thái Lan… lại có xu hướng giảm nhẹ, thậm chí những đồng tiền này đã xuất hiện xu hướng tăng giá với USD. Chúng tôi đã theo dõi diễn biến hàng ngày hàng giờ và luôn phải thận trọng khi ra quyết định chính sách.
Trong thị trường Việt Nam, có lúc tỷ giá tăng nhưng có lúc tỷ giá giảm là do cung cầu. Những ngày nguồn cung lớn thì tỷ giá giảm nhưng có ngày cầu tăng thì tỷ giá tăng. Ngay như hôm nay, tỷ giá giảm mạnh về 21.581 - 21.583 đồng, thấp hơn đâu đó khoảng 200 đồng so với mức trần quy định. Diễn biến tỷ giá trên thị trường vẫn trong tầm kiểm soát của NHNN. Chúng tôi theo dõi số liệu hàng ngày và thấy không có nhu cầu lớn nào.
Tỷ giá là vấn đề nhạy cảm không chỉ chịu tác động cung – cầu của thị trường đơn thuần mà còn chịu nhiều tác động từ tâm lý và kỳ vọng. Nếu tâm lý hiểu không đúng thực chất các yếu tố và số liệu của nền kinh tế thì rất dễ tác động không tốt tới thị trường. Quan điểm của NHNN là điều hành tỷ giá theo biên độ đã đề ra trên cơ sở đánh giá cung cầu thị trường và cán cân thanh toán quốc tế vẫn thặng dư. Số liệu về cán cân thanh toán quốc tế do NHNN chủ trì phối hợp với nhiều cơ quan khác là Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư . Đó là điều kiện quan trọng để ổn định tỷ giá trong biên độ đặt ra.
Yếu tố thứ 2 giúp NHNN điều hành tỷ giá ổn định là NHNN luôn kiểm soát các yếu tố ngắn hạn tránh để các yếu tố ngắn hạn (như vấn đề lãi suất, thanh khoản) tác động đến thị trường ngoại tệ. Trong điều hành, NHNN đã phối hợp giữa chính sách lãi suất, chính sách tỷ giá theo phương châm nâng cao vị thế của VND nên đã khuyến khích người dân bán ngoại tệ cho NHNN. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục theo hướng điều hành như vậy, và cũng phù hợp với chủ trương chống USD hóa của Chính phủ. Nếu có quyết định điều chỉnh tỷ giá, NHNN sẽ phải cân nhắc trên bình diện tổng thể của cả nền kinh tế, không phải đứng trên một góc độ riêng lẻ nào - Phó Thống đốc khẳng định.