Nếu trước đây việc giao dịch mua bán qua mạng Internet (hay còn gọi là thanh toán trực tuyến) thường là các giao dịch trực tiếp, người mua chuyển tiền cho người bán và đợi nhận hàng mà không có đối chứng và độ tin cậy không cao. Chính vì thế đã có không ít người mất tiền và trên thực tế đã bị lường gạt mà không biết khiếu nại từ đâu. Thời gian gần đây, cùng với sự phát triển của KHKT – CNTT đặc biệt là hệ thống thanh toán trực tuyến, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán trực tuyến ở Việt Nam đã đưa ra nhiều dịch vụ thanh toán vừa đảm bảo độ an toàn khi giao dịch vừa phù hợp với người dùng Việt Nam
Với hơn 20 triệu người sử dụng internet, Việt Nam được coi là thị trường tiềm năng để ứng dụng CNTT trong thương mại điện tử. Nhiều doanh nghiệp coi việc ứng dụng công nghệ thanh toán trực tuyến là giải pháp tiết kiệm chi phí trong thời khủng hoảng hiện nay. Cùng với đó có khoảng 60% người tiêu dùng có tìm hiểu về thông tin sản phẩm trước khi mua, 27% các hoạt động mua bán trực tuyến cộng thêm số người sử dụng internet chiếm tới 25% dân số, đó là những thuận lợi lớn trong bước phát triển hệ thống thanh toán trực tuyến ở Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Công Thương cho thấy năm 2008 có tới 88 % doanh nghiệp Việt Nam cho phép nhận đơn đặt hàng bằng các phương tiện điện tử, 45% doanh nghiệp có website và 35% doanh nghiệp có doanh thu trên 15% nhờ thương mại điện tử. Những con số này cho thấy nhu cầu bức thiết trong lĩnh vực thương mại điện tử của doanh nghiệp Việt Nam. Đã đến lúc các doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ nên tích hợp chức năng thanh toán điện tử vào website của mình.
Nhờ có thương mại điện tử, thời gian và chi phí giao dịch của doanh nghiệp cũng giảm đáng kể. Ước tính thời gian giao dịch qua internet chỉ bằng 70% so với giao dịch qua fax và bằng 5% so với giao dịch qua đường bưu điện. Chưa kể thông qua việc giao dịch thuận lợi qua mạng, quan hệ với trung gian và khách hàng được củng cố dễ dàng hơn. Đồng thời việc cá biệt hóa sản phẩm và dịch vụ cũng thắt chặt quan hệ với khách hàng và lòng trung thành. Thanh toán trực tuyến ở Việt Nam các dịch vụ thanh toán dù xuất hiện từ những năm 2000 song mới mang tính tự phát, vài năm trở lại đây cùng với sự phát triển của CNTT viễn thông và internet phương thức này mới được nhìn nhận và từ đây cũng có nhiều đơn vị ra đời như Onepay, Opaynet, PayU…
Nhiều doanh nghiệp tìm đến các giải pháp công nghệ ứng dụng thương mại điện tử và coi đây là giải pháp nhằm tiết kiệm chi phí trong bối cảnh khủng hoảng, kinh tế khó khăn. Một số doanh nghiệp đã áp dụng rất thành công thanh toán trực tuyến theo mô hình kinh doanh của mình như bán vé máy bay qua mạng. Ví dụ Vietnam Airlines cũng bắt đầu triển khai bán vé máy bay qua mạng cho phép khách hàng thanh toán trực tiếp bằng thẻ ghi nợ, thẻ nội địa (như Vietcombank Conect 24, Techcombank Fast Access…) thẻ ATM và qua tin nhắn SMS. Theo số liệu thống kê cho thấy có đến 30.000 lượt người truy cập vào trang web của hãng để đặt mua vé. Trong đó chỉ tính riêng ở thị trường nội địa, doanh thu từ bán vé qua mạng đã đạt 9, 8 tỷ đồng. Hàng không là lĩnh vực có thể áp dụng phương thức thanh toán trực tuyến rất hữu hiệu vì nó tiết kiệm chi phí, giảm nhiều thủ tục phiền hà cho khách hàng. Bên cạnh hình thức bán vé máy bay qua mạng còn có dịch vụ cho thuê phòng qua mạng của các khách sạn, bán sách qua mạng. Các phương tiện ở đây không chỉ có internet mà bao gồm việc sử dụng các phương tiện công nghệ điện như điện thoại, fax truyền hình, mạng máy tính… Ngoài ra doanh nghiệp có thể áp dụng thương mại điện tử trong các hoạt động kinh doanh như quản lý nhân sự, quản lý sản xuất, tài chính và hỗ trợ ra quyết định kinh doanh… Doanh nghiệp con coi việc ứng dụng quảng bá sản phẩm, bán hàng qua mạng, thanh toán trực tuyến là giải pháp tiếp cận thị trường mới, đem lại doanh thu và tiết kiệm chi phí.
Dịch vụ thanh toán trực tuyến đã ngày càng được đẩy mạnh, nhờ sự tham gia tích cực của các ngân hàng trong nước và các công ty cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử. Cùng với sự bùng nổ của thị trường viễn thông và với tốc độ phát triển thuê bao lên tới 300% như hiện nay thì điện thoại di động trở thành một công cụ hữu hiệu để tích hợp các dịch vụ thanh toán trực tuyến. Thanh toán qua di động sẽ là xu hướng trong tương lai mà nhiều nước trên thế giới đã từng trải qua. Điện thoại di động ngày càng phổ cập và rất nhiều người coi đây là vật bất ly thân nên di động được coi là thị trường tiềm năng để ứng dụng các dịch vụ thanh toán trực tuyến. Với chiếc điện thoại di động tích hợp công nghệ thanh toán điện tử, mọi người đều có thể tham gia vào hoạt động kinh doanh phân phối các sản phẩm, dịch vụ trả trước.
Hiện nay hình thức thanh toán trực tuyến chỉ có ở các ngân hàng trong nước đã triển khai thành công dịch vụ thanh toán Internet Banking. Tuy nhiên không phải cứ có tài khoản ngân hàng là bạn hoàn toàn có thể thực hiện giao dịch ở bất kỳ đâu trên mạng, hình thức này chỉ thực hiện với những đối tác có hợp tác với ngân hàng mà khách hàng đang có tài khoản. Tức là muốn thực hiện được nhiều giao dịch khách hàng phải lập nhiều tài khoản ở các ngân hàng khác nhau. Và để xác nhận hay kiểm chứng giao dịch sắp thực hiện hầu hết các ngân hàng đều dùng hình thức xác nhận bằng tin nhắn SMS. Trước khi một giao dịch hoàn tất ngân hàng sẽ gửi vào số điện thoại di động mà khách hàng đã đăng ký lúc mở tài khoản một tin nhắn thông báo chứa dãy số xác nhận giao dịch, khách hàng nhập dãy số đó vào ô tương ứng trên trang web. Chính vì thế ngân hàng cần phải tạo ra sự năng động và tham gia tích cực hơn từ phía khách hàng đối với hoạt động trực tuyến hơn là tạo sự hấp dẫn cho website chỉ để khách hàng ghé thăm. Sẽ là bước đi sáng suốt nếu các ngân hàng hợp nhất kênh trực tuyến giữa các chi nhánh của mình và trụ sở chính của toàn bộ hệ thống. Thanh toán trực tuyến được biết đến vì tính tiện dụng và hiệu quả nhưng chỉ có một số lượng ít các tổ chức tín dụng sử dụng hình thức thanh toán này vì đầu tư vào thanh toán trực tuyến không hề đơn giản chút nào, đòi hỏi phải có chi phí lớn, hơn thế nữa chỉ khi ngân hàng có một lượng khách hàng thực sự lớn thì mới thu được lợi nhuận từ hình thức thanh toán trực tuyến.
Theo điều tra cho thấy khách hàng sử dụng hệ thống thanh toán qua ngân hàng đem lại lợi nhuận gấp đôi so với khách hàng không thanh toán qua ngân hàng. Và trong số những khách hàng thanh toán qua ngân hàng thì những khách hàng thanh toán trực tuyến đem lại lợi nhuận nhiều hơn 30% so với khách hàng ngoại tuyến. Như vậy lợi ích mà thanh toán trực tuyến đem lại là khá cao đó là số lượng khách hàng ngày càng gia tăng, khoản tiền giao dịch qua ngân hàng cũng đột biến theo, ngân hàng có nhiều vốn hơn cho hoạt động của mình. Không những thế một sự thay đổi tích cực khác sẽ xuất hiện trong mối quan hệ giữa ngân hàng với khách hàng ngày càng tiến triển hơn. Khách hàng trực tuyến cảm thấy tiện hơn cả về thời gian và tiền bạc so với khách hàng ngoại tuyến. Tạo cho hoạt động thanh toán chiếm phần lớn trong lợi nhuận của các ngân hàng bán lẻ, dịch vụ giao dịch tự động, chẳng hạn như kiểm tra tài khoản, thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ. Tại ngân hàng lớn hoạt động thanh toán chiếm 40% tổng doanh thu và 33% lợi nhuận.
Dựa trên những kinh nghiệm của các ngân hàng thành công trong việc ứng dụng hệ thống thanh toán trực tuyến được đưa ra nhằm cải thiện hoạt động kinh doanh của các ngân hàng trong thời đại mới, thời đại của công nghệ điện tử.
Như vậy, hình thức thanh toán trực tuyến sẽ là rất hữu ích và có hiệu quả nếu các ngân hàng biết tận dụng hết những lợi thế của dịch vụ thanh toán đó mang lại. Hình thức này sẽ còn phát triển sâu rộng hơn nữa trong hệ thống các ngân hàng ở nước ta trong tương lai.
Nguyễn Hằng
(cnth theo thnh)