Để đảm bảo thực hiện mục tiêu điều hành kinh tế đã được Quốc hội thông qua cho năm 2013 là tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô, lạm phát thấp hơn, tăng trưởng cao hơn năm 2012; đẩy mạnh thực hiện 3 đột phá chiến lược gắn với tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, ngày 07/1/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 01/NQ-CP về những giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2013. Theo đó, mục tiêu lạm phát trong năm 2013 là 6-6,5%, tổng sản phẩm trong nước GDP tăng khoảng 5,5%. |
Quán triệt tinh thần Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ, các chính sách phát triển kinh tế đã được các cơ quan quản lý triển khai thực hiện đồng bộ từ Trung ương tới địa phương. Nhờ đó, công tác kiểm soát lạm phát đã đạt được kết quả nhất định, lạm phát trong nửa đầu năm 2013 đã tiếp nối diễn biến thuận lợi của năm 2012. Cụ thể, kết thúc tháng 6/2013, chỉ số giá tiêu dùng tăng 2,4% so với tháng 12 năm ngoái và tăng 6,69% so với cùng kỳ. Đây là mức tăng CPI 6 tháng đầu năm thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây, và thậm chí thấp hơn nhiều mức trung bình 6 tháng từ năm 1995 tới nay (4,82%). Trong 6 tháng vừa qua, ngoại trừ 2 tháng đầu năm chỉ số giá tiêu dùng CPI tăng khá mạnh do yếu tố mùa vụ (mức tăng lần lượt là 1,25% và 1,32%), CPI trong 4 tháng tiếp theo gần như không tăng, thậm chí có 2 tháng CPI ở mức âm. Cụ thể, mức tăng CPI từ tháng 3 tới tháng 6 lần lượt là -0,19%; 0,02%; -0,06% và 0,05%.
Nhìn chung trong 6 tháng đầu năm 2013, diễn biến giá cả một số mặt hàng trong rổ tính CPI có một số đặc điểm khá tương đồng so với diễn biến giá nửa đầu năm 2012 khi CPI vẫn tiếp tục bị chi phối bởi xu hướng giảm của các nhóm hàng thiết yếu. Xu hướng giảm hoặc tăng chậm lại của giá các mặt hàng thiết yếu chiếm quyền số lớn trong rổ hàng hóa như lương thực thực phẩm, nhà ở và vật liệu xây dựng, giao thông đã tác động mạnh tới diễn biến chỉ số giá tiêu dùng CPI 6 tháng đầu năm 2013. Tuy nhiên, ở một diễn biến khác, Ngoài ra, giá nhóm hàng “thuốc và dịch vụ y tế” tiếp tục tăng khá mạnh tại một số tỉnh thành trong cả nước chưa tiến hành điều chỉnh tăng vào năm 2012 đã trở thành nhóm hàng có đóng góp lớn nhất vào tốc độ tăng CPI tổng thể.
Diễn biến giá một số nhóm hàng
Tỷ trọng đóng góp các nhóm hàng nửa đầu năm 2013
Diễn biến giá các nhóm hàng cụ thể như sau:
+ Nhóm hàng lương thực thực phẩm (LTTP) sau khi tăng cao trong 2 tháng đầu năm do yếu tố mùa vụ (1,34% và 2,28%) đã quay đầu giảm trong 4 tháng liên tiếp (-0,53%; -0,91%; -0,35%, -0,08%). Do vậy, tính chung 6 tháng, chỉ số giá nhóm hàng LTTP mới chỉ tăng 1,72% so với đầu năm. Đây là mức tăng thấp thứ 2 của nhóm hàng này trong vòng 5 năm trở lại đây, chỉ sau năm 2012 (1,09%). Theo đó, nhóm LTTP chỉ đóng góp 0,69% vào mức tăng CPI chung (2,4%). Xu hướng giảm của giá LTTP trong nước một phần do giá LTTP thế giới đã giảm liên tiếp trong tháng 3 và tháng 4 với mức giảm bình quân 0,8%/tháng. Sang tháng 5, giá LTTP thế giới có dấu hiệu tăng nhẹ 2% so với tháng 4, tuy nhiên, mức tăng nhẹ này không tác động quá lớn tới giá LTTP trong nước.
Mối quan hệ giữa giá LTTP thế giới và CPI LTTP trong nước
Nguồn: IMF và Tổng cục Thống kê
+ Nhóm hàng “giao thông” cũng tăng chậm hơn so với năm ngoái, trong đó đáng chú ý có tới 3 tháng chỉ số CPI nhóm hàng này ở mức âm (tháng 3: -0,25%; tháng 5: -0,57%; tháng 6: -0,09%). Mức tăng cao nhất của nhóm hàng này trong 6 tháng đầu năm là 1,2% vào tháng 4 do tác động của quyết định điều chỉnh tăng giá xăng dầu của Chính phủ ở tháng 3. Tuy nhiên, sang tháng 5 và tháng 6 nhóm hàng “giao thông” đã quay đầu giảm trở lại sau khi giá xăng dầu được điều chỉnh giảm 3 lần liên tiếp trong tháng 4. Tính chung 6 tháng, nhóm giao thông chỉ tăng 1,12% so với đầu năm và đóng góp 0,1% vào mức tăng CPI chung.
Nguyên nhân chỉ số giá nhóm hàng giao thông giảm mạnh trong các tháng 3, tháng 5 và tháng 6 (với mức giảm lần lượt là -0,25%; -0,57% và -0,09%) là do giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh giảm 3 lần liên tiếp trong tháng 4 (với mức giảm tổng cộng 1.220đ/l đối với xăng A92) sau khi đã được điều chỉnh tăng 1.400đ/l trong tháng 3. Đợt điều chỉnh giảm liên tiếp này của giá xăng dầu trong nước do giá xăng dầu thế giới đã giảm mạnh vào tháng 3 và tháng 4 (với mức giảm bình quân khoảng 4%/tháng) trước khi tăng nhẹ 0,41% vào tháng 5. Tính chung 5 tháng, giá xăng dầu đã giảm khoảng 2% so với cuối năm 2012. Sang tháng 6, giá xăng trong nước đã được điều chỉnh tăng 2 lần liên tiếp vào ngày 14/6/2013 (với mức tăng 420đ/l) và ngày 28/6/2013 (360đ/l). Tuy nhiên đợt tăng giá này chỉ tác động tới CPI nhóm giao thông vào tháng 7.
Mối quan hệ giữa giá xăng dầu thế giới và giá xăng trong nước
Nguồn: IMF |
Mối quan hệ giữa giá xăng dầu trong nước và CPI nhóm giao thông
Nguồn: TCTK |
+Nhóm “nhà ở và vật liệu xây dựng” đã tăng khá chậm trong quý I và giảm liên tiếp trong quý II. Cụ thể, mức tăng của nhóm hàng này trong 3 tháng đầu năm chỉ dao động ở mức 0,09%-0,45%, trong khi đó mức tăng cùng kỳ năm 2012 ở mức 1,7%-2,3%. Bước sang quý II, nhóm hàng này giảm liên tục trong tháng 4 và tháng 5 (-0,44%; -0,53%) và gần như không tăng trong tháng 6 (chỉ tăng 0,02%). Do vậy, tính chung 6 tháng, nhóm hàng “nhà ở và vật liệu xây dựng” đã giảm 0,05% so với đầu năm và đóng góp -0,01% vào mức tăng CPI chung.
Giá cả các mặt hàng chủ chốt đầu vào trong nước
+ Để giữ ổn định chỉ số giá trong 6 tháng đầu năm, Nhà nước tiếp tục tiến hành trợ giá đối với giá điện, giá than bán cho sản xuất điện, giá nước sạch, giá cước xe buýt…
+ Đối với các mặt hàng khác, Chính phủ cũng chỉ đạo các bộ, ngành thực hiện kiểm soát chặt chẽ yếu tố hình thành giá thông qua việc kiểm soát chặt chẽ phương án giá, đăng ký giá, kê khai giá của doanh nghiệp; kiên quyết dừng các trường hợp tăng giá bất hợp lý so với biến động tăng của các yếu tố đầu vào.
+ Nhóm hàng “thuốc và dịch vụ y tế” tăng mạnh trong 6 tháng đầu năm 2013, trở thành nhóm hàng có đóng góp lớn nhất vào mức tăng CPI chung. Tuy nhiên, việc tăng giá nhóm hàng này không bất ngờ bởi giá dịch vụ y tế đã nằm trong lộ trình điều chỉnh từ năm 2012. Các mức tăng cao nhất được ghi nhận trong nửa đầu năm 2013 là 7,4% (tháng 1), 3,62% (tháng 4), 1,58% (tháng 5). Tính chung 6 tháng, nhóm “thuốc và dịch vụ y tế” đã tăng tới 13,88% so với đầu năm và đóng góp 0,78% và mức tăng CPI chung.
+ Các mặt hàng khác tăng nhẹ 0,4% -3,4% so với đầu năm.
Như vậy, qua phân tích chỉ số giá các nhóm hàng, có thể nhận thấy rằng diễn biến CPI trong 6 tháng đầu năm 2013 phần lớn phụ thuộc vào các chính sách điều hành giá của những mặt hàng, dịch vụ công như xăng dầu, điện nước và dịch vụ y tế. Đặc biệt, chỉ tính riêng yếu tố điều chỉnh tăng giá dịch vụ y tế đã đóng góp tới 0,78% vào mức tăng 2,4% của CPI chung. Do vậy, diễn biến lạm phát nửa đầu năm 2013 chịu sự chi phối chủ yếu bởi yếu tố chi phí đẩy, trong đó đặc biệt là giá các mặt hàng thiết yếu do Nhà nước quản lý. Các nhân tố tổng cầu – tiền tệ có tác động nhỏ khi GDP nửa đầu năm 2013 tiếp tục tăng trưởng chậm (4,9%), tốc độ tăng của tiêu dùng trong nước thấp hơn cùng kỳ năm 2012, nhập siêu dù có xu hướng tăng nhưng vẫn ở mức thấp so với nhiều năm, tính gắn kết của các yếu tố tiền tệ lên lạm phát cũng chưa được thể hiện rõ …
Dự báo chỉ số giá tiêu dùng 6 tháng cuối năm 2013
Nhìn chung, lạm phát Việt Nam trong nửa cuối năm 2013 được dự báo sẽ được hỗ trợ bới nhiều yếu tố tích cực. Cụ thể, giá hàng hóa thế giới được dự báo sẽ tiếp tục giảm sâu hơn trong năm 2013, qua đó giúp làm giảm áp lực từ nhân tố chi phí đẩy lên lạm phát. Theo dự báo của IMF, chỉ số giá hàng hóa chung sẽ giảm khoảng 2% và chỉ số giá năng lượng giảm 3% trong năm 2013. Giá hàng lương thực thực phẩm cũng được dự báo giảm khoảng 2% do điều kiện thời tiết ổn định và nguồn cung dồi dào hơn. Chỉ duy nhất mặt hàng thép nguyên liệu có xu hướng lên giá với mức tăng dự báo khoảng 3% trước nhu cầu tăng cao khi kinh tế thế giới phục hồi. Bên cạnh đó, Nghị quyết phiên họp thường kỳ tháng 6/2013 của Chính phủ cũng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục kiên định thực hiện mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô trong 6 tháng cuối năm 2013; không chủ quan, lơ là trước mục tiêu kiềm chế lạm phát. Theo đó, giá một số mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện, nước, dịch vụ y tế tiếp tục được điều hành theo cơ chế thị trường có định hướng của Nhà nước nhưng được thực hiện có lộ trình nhằm đảm bảo phù hợp với mục tiêu lạm phát. Chính sách tiền tệ tiếp tục được điều hành một cách thận trọng, linh hoạt, kiên định thực hiện mục tiêu kiềm chế lạm phát. Ngoài ra, các chính sách tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh, hỗ trợ thị trường cùng các biện pháp xử lý nợ xấu, khai thông dòng vốn tín dụng, quyết liệt xử lý hàng tồn kho, tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản được kỳ vọng sẽ giúp tổng cầu phục hồi trong nửa cuối năm 2013. Tuy nhiên, tổng cầu được kỳ vọng sẽ chỉ phục hồi mạnh mẽ và tác động mạnh lên lạm phát vào đầu năm 2014. Do vậy, dự báo lạm phát trong nửa cuối năm 2013 của các tổ chức quốc tế đều rất lạc quan.
Dự báo lạm phát năm 2013 của một số tổ chức quốc tế
+ Với việc áp lực giá cả từ đầu năm đến nay đều thấp hơn dự báo, JPMorgan Chase nhận định lạm phát cả năm sẽ chỉ ở mức 6,1%, thấp nhất kể từ năm 2003 tới nay.
+ Cùng quan điểm về triển vọng lạm phát thấp trong năm nay, trong một báo cáo khác, Standard Chartered cũng hạ dự báo lạm phát của Việt Nam năm 2013 từ mức 8% xuống mức 7,2%. Tuy nhiên, Standard Chartered cũng nâng mức dự báo lạm phát cho năm sau từ mức 6% lên mức 8,2% nhằm phản ánh độ trễ kì vọng về thời điểm áp lực lạm phát sẽ quay trở lại
+ Ngân hàng ANZ dự báo, mức lạm phát trung bình của Việt Nam trong năm nay sẽ ở ngưỡng dưới của khoảng dự báo 6-8% mà ngân hàng này đưa ra. Mức tăng CPI có thể xuống dưới 5% vào cuối quý 3 hoặc đầu quý 4 trước khi kết thúc năm ở mức khoảng 5,5%.
Tóm lại, trên cơ sở diễn biến lạm phát 6 tháng đầu năm cũng như nhận định về xu hướng lạm phát 6 tháng cuối năm cho thấy mục tiêu lạm phát trong cả năm 2013 ở mức 6-6,5% có tính khả thi cao. Bởi vì trên cơ sở những giả định rằng giá hàng hóa thế giới và trong nước trong 6 tháng cuối năm ổn định và tiếp tục xu hướng giảm, tổng cầu trong nước phục hồi, hoạt động tiền tệ - ngân hàng tiếp tục ổn định, các chính sách vĩ mô nhằm hỗ trợ nền kinh tế được thực hiện đồng bộ, hiệu quả thì dư địa của lạm phát trong nửa cuối năm 2013 là khá khả quan so với năm 2012. Trong năm 2012, lạm phát nửa đầu năm là 2,52%, dư địa cho 6 tháng cuối năm là 4,48%; năm 2013: lạm phát nửa đầu năm là 2,4%, dư địa 6 tháng cuối năm là 4,1%. Điều này cho thấy lạm phát của năm 2013 có khả năng thực hiện cao, và thậm chí có thể thấp hơn mức mục tiêu.
Với những giả định trên, mô hình dự báo lạm phát của Viện Chiến lược cho thấy lạm phát cả năm 2013 sẽ ở mức khoảng 5,2% - 5,5%.
Nguyễn Đình Trung
Th.S Nguyễn Thị Minh Ngọc