Tạo cung kiều hối

Tạo cung kiều hối

Người nhận tiền của thân nhân ở nước ngoài gửi về nước hiện nay không mất phí, thuế và được dịch vụ kiều hối chi trả tận nhà

Đình Hải

Kiều hối có yếu tố lịch sử Việt Nam và mấy năm trở lại đây có thêm yếu tố xuất khẩu lao động nhưng tỷ lệ không đáng kể so với lượng tiền của kiều bào gửi về hỗ trợ thân nhân. Tuy nhiên qua thời gian các thế hệ Việt kiều già đi và qua đời không còn liên hệ với thân nhân trong nước sẽ kéo theo một tỷ lệ kiều hối giảm đi trong các năm tới đòi hỏi phải có chính sách mới tạo nguồn cung cho thị trường kiều hối.

Khuyến khích sinh viên ở lại nước ngoài làm việc

TS. Phạm Văn Hùng (Đại học Kinh tế quốc dân) cho biết, hiện nay cả nước có khoảng 140.000 đang du học nước ngoài. Trước mắt những người đi học nước ngoài bằng vốn ngân sách thì có thể phải trở về phục vụ trong hệ thống cơ quan hành chính công theo cam kết. Tuy nhiên những sinh viên ra nước ngoài bằng tiền gia đình, học bổng và các nguồn khác thì Nhà nước nên có chính sách tạo lập cuộc sống cho họ ở lại nước ngoài. Thậm chí giới thiệu cho các du học sinh Việt Nam ở nước ngoài có thể tiếp cận với các tập đoàn kinh tế đa quốc gia để có việc làm có thu nhập cao. Theo đó, những sinh viên này có kiến thức, trí tuệ có thể làm thuê cho các công ty lớn ở các quốc gia và có thu nhập cao sẽ chuyển kiều hối về hỗ trợ thân nhân gia đình. Nguồn kiều hối từ lao động chất xám này nếu có một chiến lược lâu dài con số kiều hối đổ vào Việt Nam sẽ rất lớn và có tốc độ tăng trưởng bền vững chứ không phải như lao động phổ thông.

Mặc khác, hiện nay kiều hối đổ vào Việt Nam còn có từ dịch vụ y tế, giáo dục, đầu tư. Nhiều phòng nha khoa gần đây ở TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Kiên Giang… đang mọc lên ngày một nhiều. Khi mà dịch vụ khám răng ở các quốc gia như Mỹ, Canada, Úc có giá rất cao so với trong nước, trong khi trình độ tay nghề của các nha sỹ Việt đang nâng lên đáng kể so với các nước tiên tiến.

Các nhà nghiên cứu chính sách cho rằng, những năm qua trong chính sách xóa đói giảm nghèo Nhà nước đã hỗ trợ tín dụng cho người nghèo vay vốn đi xuất khẩu lao động. Lực lượng lao động này tuy lớn nhưng số tiền thu nhập ở nước ngoài gửi về nước chỉ chiếm khoảng hơn 12,7% tổng lượng kiều hối vào Việt Nam. Có một thực tế là tâm lý những lao động phổ thông này chỉ đi nước ngoài lao động mấy năm kiếm hòm hòm tí vốn về kiến thiết nhà cửa, mua sắm và trả nợ vay lại trở về quê với cái cày, cái quốc. Điều này không tạo ra một nguồn cung kiều hối bền vững, chưa kể những rủi ro thị trường lao động nước ngoài nhiều người lao động mất hết vốn liếng và lâm vào cảnh nợ nần tiền vay NH đi xuất khẩu lao động.

Tạo cầu thu hút kiều hối

Bên cạnh các chính sách tạo cung kiều hối để thu hút nguồn lực ngoại tệ quan trọng trong phát triển kinh tế thì không thể bỏ qua yếu tố trong nước phải tạo ra một môi trường thông thoáng để kiều hối chuyển vào, trong đó có cả yếu tố đầu tư. Điều này rất thực tế là sau khi NHNN Việt Nam áp dụng chính sách lãi suất USD 0%, nhưng gần đây kiều hối không có dấu hiệu tụt giảm so với các năm trước. Trong một thống kê của NHNN chi nhánh TP.HCM, có đến 21,6% lượng kiều hối đang được chuyển vào đầu tư nhà ở, dự án bất động sản, 6,5% học tập và chữa bệnh…

Ông Nguyễn Hoàng Minh, Phó giám đốc NHNN chi nhánh TP.HCM cho rằng chính sách kiều hối hiện nay rất thông thoáng, tạo điều kiện cho người Việt ở nước ngoài gửi tiền về nước thuận tiện. Người nhận kiều hối ở Việt Nam không phải đóng thuế thu nhập, phí kiều hối do đầu chuyển tiền chi trả, người thụ hưởng có thể nhận tiền mặt, chuyển khoản. TP.HCM thị trường chiếm 50% tổng lượng kiều hối hàng chuyển vào Việt Nam, hiện đang có 18 DN đang thực hiện việc chi trả kiều hối trực tiếp, mỗi điểm giao dịch NH cũng là một điểm chi trả kiều hối.

Phí kiều hối được các tổ chức làm dịch vụ chi trả hiện nay áp dụng ở mức 0,3%-2%, đối với thị trường Mỹ và Canada hiện có mức khoảng 1% trên số tiền chuyển, các quốc gia châu Á mức phí là 0,6-0,8%. Ông Trần Văn Trung, Giám đốc Công ty kiều hối Đông Á (TP.HCM) cho biết, phí chuyển tiền kiều hối được các DN thu theo chi phí cung cầu từng thị trường, trong đó có khuyến khích số lượng giao dịch lớn, thưởng điểm.

Kiều hối cân bằng nợ quốc gia

Trước những năm 1990 mọi khoản kiều hối từ các quốc gia và vùng lãnh thổ được chuyển vào Việt Nam, đơn vị chi trả đều phải chuyển ra VND mới được chuyển cho người nhận. Sau năm đó Nhà nước cho phép chuyển tiền tư nhân, nhận ngoại tệ trực tiếp, đặc biệt là chính sách sở hữu ngoại tệ của người dân, kiều hối từ mức 141 triệu USD năm 1993 tăng lên 13,2 tỷ USD vào năm 2015, theo số liệu của WB. Tốc độ tăng gần 100 lần trong 22 năm qua có yếu tố rất quan trọng trong chính sách thu hút kiều hối của Nhà nước. Tổng lượng kiều hối chuyển vào Việt Nam trong hơn 20 năm qua lên đến trên 100 tỷ USD, tương đương với số vốn ODA giải ngân. Nhưng kiều hối không có điều kiện đi kèm như vốn ODA, kiều hối những năm qua không chỉ hỗ trợ đời sống nhân dân mà còn giúp cân bằng cán cân nợ quốc gia, ổn định thị trường ngoại hối, hỗ trợ tỷ giá…

Nguồn kiều hối dồi dào còn giảm áp lực lên tình trạng nhập siêu của nền kinh tế. Ông Nguyễn Hoàng Minh cho biết, năm 2011 cán cân vãng lai của Việt Nam từ tình trạng thiếu hụt lần đầu tiên đã trở nên thặng dư 236 triệu USD và tăng lên 2,5 tỷ USD vào năm 2013. Trong đó có yếu tố cán cân thương mại thặng dư 3,3 tỷ USD, phần lớn nhờ vào các tài khoản vãng lai lên đến 11 tỷ USD mà khoản kiều hối 9 tỷ USD hai năm trước đó đóng vai trò rất quan trọng.

Chia sẻ quan điểm phải tạo ra nguồn lực kiều hối bền vững, ông Nguyễn Hoàng Minh cho rằng, cần có cơ chế chính sách để thu hút kiều hối đầu tư vào các lĩnh vực giáo dục, y tế, con người… để tạo ra hiệu ứng tích cực lâu dài. Các lực lượng chức năng phải phối hợp chặt chẽ với các tổ chức kinh tế để ngăn chặn tình trạng rửa tiền, tài trợ cho khủng bố. Bởi thực tế vẫn còn một lượng chuyển ngân lậu đang hoạt động trôi nổi ngoài thị trường mà không qua các TCTD.