Nhân dịp đánh dấu 100 ngày nhậm chức Tổng thống, ngày 26/4/2017, chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã công bố đề xuất cải cách thuế, dự kiến sẽ được hoàn tất và luật hóa ngay trong năm nay. Với mức cắt giảm thuế được cho là lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, kế hoạch cải cách này đã nhận được những ý kiến trái chiều của các chính khách và chuyên gia kinh tế.
Trong kế hoạch cải cách thuế này, chính quyền Mỹ dự định cắt giảm mạnh thuế thu nhập doanh nghiệp từ tỷ lệ 35% hiện hành xuống còn 15% và sẽ chỉ đánh thuế một lần lên doanh thu của các công ty Mỹ đang hoạt động ở nước ngoài. Ước tính, khoản doanh thu này lên tới 2,6 nghìn tỷ USD. Nghĩa là, thu nhập của các doanh nghiệp Mỹ thu được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh ở nước ngoài sẽ không phải chịu thuế. Đối tượng được cho là sẽ hưởng lợi bao gồm các tập đoàn, doanh nghiệp nhỏ, tầng lớp trung lưu và một số người giàu có.
Trong bản dự thảo đề xuất, thuế thu nhập cá nhân chỉ còn 3 loại thay vì 7 loại như trước kia, sửa đổi này sẽ giúp giảm thuế thu nhập cá nhân từ mức cao nhất 39,6% xuống còn 35%. Ngoài ra, chính quyền của Tổng thống Donald Trump cam kết sẽ xóa bỏ hai loại thuế hiện hành: (i) công dân Mỹ đang phải chịu thuế 3,8% trên tổng thu nhập vượt quá 200.000 USD/năm từ các khoản đầu tư cá nhân; (ii) những cá nhân sở hữu bất động sản trị giá hơn 5,49 triệu USD cũng phải đóng thuế.
Theo phân tích của Trung tâm Chính sách thuế liên bang, việc cắt giảm thuế được dự đoán sẽ khiến thu ngân sách của Chính phủ Mỹ giảm khoảng 6,2 nghìn tỷ USD trong 10 năm đầu tiên. Đến năm 2036, mức thất thu này sẽ vượt 20 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, các quan chức cấp cao chưa xác định được (còn rất mơ hồ về) nguồn thu để bù đắp thâm hụt ngân sách do cắt giảm thuế. Trong khi đó, Luật Thượng viện quy định không cho phép bất cứ một dự thảo liên quan đến thuế khóa nào làm gia tăng thâm hụt liên bang trong khoảng thời gian 10 năm. Nếu dự thảo vẫn được thông qua, chính quyền Mỹ phải tiến hành thủ tục dung hòa ngân sách.
Phát biểu tại Hội nghị Toàn cầu 2017 diễn ra trong 4 ngày 30/4-03/5/2017 tại Viện Milken (California), Bộ trưởng Tài chính Steve Mnuchin cho rằng, chính quyền Mỹ sẽ kích thích kinh tế tăng trưởng đủ nhanh để hiện thực hóa kế cải cách thuế lần này. Ông cho rằng, kế hoạch cải tổ toàn diện hệ thống thuế và các thỏa thuận thương mại sẽ góp phần đưa GDP hàng năm của Mỹ tăng 3% trong vòng 2 năm tới, và mức tăng trưởng này sẽ ổn định trong dài hạn.
Tại Hội nghị này, nhiều doanh nghiệp hoan nghênh kế hoạch giảm thuế do những đề xuất cải cách thuế đã đưa ra danh sách tất cả những thứ mà các lãnh đạo doanh nghiệp mong muốn. Tuy nhiên, một số đại biểu bày tỏ lo ngại về cách thức bù đắp thâm hụt ngân sách khi nguồn thu từ thuế giảm. Trái với phát biểu của Bộ trưởng Mnuchin cho rằng, có nhiều cách để bù đắp thâm hụt ngân sách, qua đó bù đắp thâm hụt do giảm thuế. Bộ trưởng Mnuchin cũng thừa nhận, các đề xuất cải cách thuế còn sơ sài, nhưng Bộ Tài chính sẽ thảo luận chi tiết với các thành viên của cơ quan lập pháp và lãnh đạo các nghị viện để có thể được Quốc hội thông qua.
Liên quan đến thị trường lao động, giá cổ phiếu tăng 12% trong thời gian chóng vánh từ ngày bầu cử đến nay và tâm trạng của người tiêu dùng tăng cao nhất trong 16 năm qua đang tạo ra triển vọng lạc quan của nền kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, GDP quý I/2017 ghi nhận mức tăng thấp nhất trong 3 năm qua với kết quả là chỉ tăng 0,7%, đây là thách thức rất lớn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 3% theo kỳ vọng của Bộ trưởng Mnuchin. Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), GDP của Mỹ sẽ tăng 2,3% trong năm nay và tăng 2,5% trong năm 2018.
Trước đó, tại Hội nghị đầu tư Morning Star, tổ chức vào ngày 19/4/2017 tại Chicago, CEO Larry Fink của quỹ đầu tư lớn nhất thế giới (Black Rock) cho rằng, các dự luật về thuế của chính quyền Trump nhiều khả năng không đủ sức tạo ra tăng trưởng kinh tế 3%/năm để giảm thâm hụt ngân sách của Mỹ trong bối cảnh bùng nổ thâm hụt ngân sách do dân số bị già hóa, trong khi nguồn nhân lực này có thể được thay thế phần nào bằng lao động nước ngoài lại bị cản trở bởi chính sách hạn chế nhập cư. Cùng với khó khăn của chính quyền Donald Trump trong việc đưa ra những cải cách then chốt, tốc độ tăng trưởng kém ấn tượng của nền kinh tế Mỹ sẽ sẽ tạo ra rủi ro cho thị trường. Ông dự đoán, GDP của Mỹ chỉ tăng 2,5-2,75%, thấp hơn tăng trưởng GDP tại Pháp và một số nước phát thiển khác.
Tại báo cáo cập nhật mới nhất về tình hình tài chính toàn cầu, các chuyên gia IMF nhận định, các đề xuất chính sách về cải cách thuế và định hình lại một số quy định tài chính có thể gây tác động rất lớn đến khu vực doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp phi tài chính có đủ năng lực tài chính để mở rộng đầu tư, và các động thái giảm gánh nặng về thuế có thể tác động tích cực đến lưu lượng tiền mặt. Tuy nhiên, cải cách này có thể làm gia tăng rủi ro bắt nguồn từ nghiệp vụ tài chính trong một số lĩnh vực, đòn bẩy tài chính có thể tăng cao. Những lĩnh vực cần đầu tư lớn thường có hệ số đòn bẩy cao, và có thể bị tổn thất nặng nền nếu áp dụng phương thức bổ sung nguồn vốn đầu tư bằng cách phát hành nợ. Nếu lãi suất bù rủi ro gia tăng trên phạm vi toàn cầu, việc tăng đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp Mỹ sẽ gây tác động tiêu cực đến tính ổn định tài chính.
Cũng như nhận định của thị trường và các chuyên gia, GDP quý I/2017 tăng thấp chỉ mang tính tạm thời do chi tiêu dùng chỉ tăng 0,3%, trong khi khoản chi tiêu dùng này thường chiếm 2/3 GDP của Mỹ. Bên cạnh các nỗ lực giảm thuế và một số chính sách khác để khuyến khích các hoạt động kinh tế, việc điều chỉnh lại các mối quan hệ thương mại, nhất là với các nước thặng dư thương mại sẽ góp phần giảm thâm hụt thương mại, đây là những động lực có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, để đảm bảo tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, nền kinh tế Mỹ vẫn cần những cải cách cơ cấu mang tính dài hạn và phù hợp với xu thế hiện nay trên toàn cầu, những cải cách này đòi hỏi phải có thời gian.
Hoàng Thế Thỏa (Nguồn: Bloomberg, IMF, Reuters)