Tại cuộc trưng cầu dân ý diễn ra vào ngày 23/6/2016, cử tri Vương quốc Anh đã lựa chọn quyết định rời Liên minh châu Âu (EU). Sự kiện này đã dẫn đến những nhận định khác nhau về triển vọng của nền kinh tế này, trong đó nhiều chuyên gia kinh tế bày tỏ lo ngại, kinh tế Vương quốc Anh sẽ chìm dần vào suy thoái. Trong số này, Hãng tin CNN đã ghi nhận một số chỉ số kinh tế chủ chốt liên quan đến Vương quốc Anh.
Trong sáu tháng cuối năm 2016, GDP của Vương quốc Anh tăng cao hơn kỳ vọng, nhờ tiêu dùng tư nhân tăng vững. Tuy nhiên, đà tăng này đã bị chững lại. Sau khi tăng 0,6% trong quý II/2016 và tiếp tục tăng 0,7% trong quý IV/2016, GDP quý I/2017 tại Vương quốc Anh chỉ tăng 0,2%.
Cùng với đà suy giảm GDP, quyết định rời EU cũng đẩy đồng bảng Anh giảm sâu với mức mất giá khoảng 15% so với cùng kỳ năm trước. Cụ thể là, giá trị bảng Anh giảm từ mức tỷ giá kỷ lục 1,56 USD trong thời gian 30/6-31/8/2015 xuống 1,42 USD vào ngày 30/6/2016, và xuống 1,29 USD vào ngày 31/5/2017.
Bảng Anh mất giá cũng kéo theo lạm phát tăng cao, giá hàng hóa nhập khẩu vào Vương quốc Anh trở nên đắt đỏ hơn, ảnh hưởng tiêu cực đến nhu cầu sức mua của người tiêu dùng và hoạt động sản xuất - kinh doanh. Cụ thể là, lạm phát tăng từ 0,5% trong tháng 6/2016 lên 1,0% trong tháng 9/2016 và 2,9% trong tháng 5/2017, mức cao nhất trong 4 năm qua.
Giá cả tăng nhanh đang đặt ra nhiều thách thức cho Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) trong việc duy trì lạm phát dưới ngưỡng mục tiêu 2,0%. Để kiềm chế lạm phát, BoE có thể phải thắt chặt tiền tệ và tăng lãi suất, động thái này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến các hộ gia đình và GDP tiềm năng. BoE có thể lựa chọn phương án thay thế là quyết định bỏ qua vấn đề lạm phát và tiếp tục duy trì lãi suất thấp trong một thời gian, nhưng cũng có thể không can thiệp vào thị trường. Tại cuộc họp tháng 6/2017, các quan chức BoE còn bất đồng về thời điểm thích hợp để tăng lãi suất.
Trên thị trường lao động, thu nhập thực tế của người lao động giảm dần, từ mức thu nhập trung bình hàng tuần vào khoảng 461 bảng trong tháng 6/2016 xuống 459 bảng trong tháng 12/2016 và xuống 458 bảng trong tháng 4/2017. Thu nhập thực tế giảm dần cho thấy, tốc độ tăng lương thấp (do năng suất tăng chậm dần và lạm phát tăng liên tục), ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của người tiêu dùng. Theo Liên đoàn Lao động Vương quốc Anh, các nhân viên bảo trì và an ninh của BoE (chiếm khoảng 2% trong tổng số 3.600 lao động tại BoE) sẽ đình công trong 04 ngày, bắt đầu từ ngày 31/7/2017, do họ chỉ được tăng lương 1,0%, trong khi lạm phát ngày càng tăng cao. Cuộc đình công này xảy ra vào thời điểm BoE tiến hành cuộc họp định kỳ và tập trung thảo luận những vấn đề xung quanh chính sách tiền tệ. Sau cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2009, thu nhập thực tế của đa số lao động tại Vương quốc Anh đã bị sụt giảm mạnh do lạm phát tăng nhanh hơn tiền lương.
Tiêu dùng sức mua giảm cũng kìm hãm tăng trưởng GDP. Trong đó, giá cả hàng hóa đắt đỏ đang khiến người tiêu dùng phải bổ sung nguồn tiền để đảm bảo chi tiêu, làm giảm mức tiết kiệm. Trong năm 2016, tỷ trọng tiết kiệm so với thu nhập giảm xuống 5,2%, mức thấp nhất kể từ đỉnh cao đạt được vào năm 1963.
Kết quả thực tế cho thấy, bảng Anh mất giá đã khuyến khích xuất khẩu và cải thiện cán cân vãng lai. Tuy nhiên, mặc dù xuất khẩu tăng 12%, nhưng nhập khẩu lại tăng 12,7%. Vì thế, thâm hụt thương mại của Vương quốc Anh tăng từ khoảng 30 tỷ bảng vào tháng 6/2016 lên 35 tỷ bảng vào cuối tháng 3/2017.
Thâm hụt thương mại không phải là vấn đề đáng lo ngại, nhưng mất giá sẽ thúc đẩy xuất khẩu và qua đó sẽ tạo thêm việc làm và thu nhập. Theo nhận định của Viện Kinh tế Adam Smith, đồng bảng Anh mất giá sẽ có lợi cho xuất khẩu, qua đó sẽ thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh và tạo thêm việc làm cho người lao động, cuối cùng sẽ thúc đẩy GDP.
Trái với diễn biến có vẻ xấu đi trong nền kinh tế Vương quốc Anh, tình hình kinh tế tại phần còn lại của EU lại tiến triển ngày càng lạc quan. Theo báo cáo kết luận của nhóm chuyên gia chuyên trách thuộc Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), kinh tế khu vực đồng tiền chung euro tiếp tục phục hồi và ngày càng đồng đều giữa các quốc gia thành viên, chênh lệch về tăng trưởng GDP giữa các nước thành viên giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi đồng euro được lưu hành chính thức từ đầu năm 1999. Kết quả lạc quan này phản ánh những tiến triển tích cực về tình hình kinh tế tại mỗi nước, chủ yếu được dẫn dắt bởi nhu cầu trong nước, tín dụng tăng trở lại sau nhiều năm trầm lắng, các chính sách kinh tế vĩ mô nhìn chung khá phù hợp, mặc dù lạm phát vẫn tăng thấp, lạm phát lõi giảm xuống mức thấp đáng lo ngại.
Tương tự với những đánh giá của IMF, FocusEconomics đưa ra kết quả đánh giá lạc quan về tình hình kinh tế tại các nước euro. Cụ thể là, kinh tế khu vực đồng tiền chung euro trong năm 2017 có sự bứt phá đầy ấn tượng, các dữ liệu kinh tế lạc quan hơn so với kỳ vọng, bất ổn chính trị bị đẩy lùi. Trong quý I/2017, GDP tăng 0,6% so với quý trước, cao hơn ước tính sơ bộ và là kết quả tăng cao nhất trong vòng hai năm qua, kinh tế đối ngoại phục hồi rõ nét, thị trường lao động cải thiện, góp phần thúc đẩy nhu cầu chi tiêu. Theo dự báo, kinh tế quý II/2017 tiếp tục tăng cao, chỉ số sức mua công nghiệp (PMI) tăng cao nhất trong vòng 6 năm qua, tỷ lệ thất nghiệp tiếp tục giảm, cảm nhận kinh tế lạc quan nhất trong nhiều năm, và điều kiện tài chính tiếp tục phù hợp. Kết quả bầu cử tại Hà Lan và CH Pháp cũng như triển vọng lạc quan về cuộc bầu cử sắp tới tại CHLB Đức đã xóa tan lo ngại về xu thế trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy, mặc dù tình hình tại Italia và Tây Ban Nha vẫn căng thẳng.
Theo dự báo của FocusEconomics, GDP tại khu vực euro sẽ tăng 1,8% trong năm 2017 và tăng 1,7% trong năm 2018. Trong khu vực, 12 nước có kết quả tăng trưởng kinh tế lạc quan, kể cả những nước được coi là có mức tăng trưởng ỳ ạch nhất như Phần Lan, Italia, Bồ Đào Nha, riêng dự báo kinh tế Hy Lạp và Malta giảm nhẹ, trong khi triển vọng kinh tế tại 5 quốc gia không thay đổi. Trong năm 2017, kinh tế Ireland và Malta được dự báo sẽ tăng trên 4,0%, mức tăng cao nhất trong khu vực, tiếp theo là kinh tế Tây Ban Nha (tăng 2,9%), CHLB Đức (tăng 1,7%), CH Pháp (tăng 1,4%), Hy Lạp và Italia là hai quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp nhất, nhưng cũng dự báo sẽ tăng 1,0%.
Tại CHLB Đức, kinh tế tiếp tục tăng vững với GDP được dự báo tăng 1,8% trong năm 2017 và tăng 1,7% trong năm 2018, chủ yếu nhờ kinh tế đối ngoại tăng cao và đầu tư vào tài sản cố định tiếp tục bền vững, mặc dù lạm phát cao sẽ ảnh hưởng phần nào đến nhu cầu sức mua.
Tại CH Pháp, kết quả bầu cử Hạ viện vào ngày 11 và 18/6/2016 với chiến thắng áp đảo thuộc về Đảng Nền Cộng hòa tiến bước của Tổng thống mới đắc cử Emmanuel Macron đã tạo niềm lạc quan là sẽ thúc đẩy cải cách và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Nhờ xuất khẩu và nhu cầu trong nước tăng vững, GDP được kỳ vọng tăng 1,4% trong năm 2017 và tăng 1,5% trong năm 2018.
Tại Italia, mặc dù còn nhiều hạn chế mang tính cơ cấu, GDP tiếp tục phục hồi. Trong quý I/2017, GDP tăng 0,4% so với quý trước, tạo ra kỳ vọng lạc quan về tình hình kinh tế trong năm nay và những năm tiếp theo. Mặc dù thị trường lao động vẫn vấp phải một số hạn chế bắt nguồn từ những quy định không phù hợp với tình hình hiện nay, nhưng cải cách thuế được dự báo sẽ thúc đẩy đầu tư và tiêu dùng, GDP sẽ tăng khoảng 1,1% trong năm 2017 và tăng 1,0% trong năm 2018.
Tại Tây Ban Nha, GDP năm 2017 được dự báo sẽ tiếp tục tăng cao sau khi đạt kết quả tăng trưởng ấn tượng trong năm trước. Mặc dù nhu cầu chi tiêu giảm do các biện pháp thắt chặt tài khóa, nhưng sản xuất công nghiệp tăng cao, xuất khẩu tăng vững và hoạt động kinh tế trong nước sôi động, GDP dự kiến tăng 2,9% trong năm 2017 và tăng 2,3% trong năm 2018.
Liên quan đến lạm phát hàng năm, sau khi tăng 1,9% trong tháng 4/2017, lạm phát trong tháng 5 chỉ tăng 1,4%, trong khi lạm phát mục tiêu là 2%. Áp lực giảm giá cũng ảnh hưởng đến lạm phát lõi, với mức giảm nhẹ trong tháng 5/2017 và chỉ tăng 1,0% so với tháng trước. Theo dự báo của FocusEconomics, lạm phát tại khu vực euro có thể tăng 1,6% trong năm nay, mức cao nhất trong 5 năm qua. Sau đó, lạm phát năm 2018 giảm nhẹ xuống mức tăng 1,5%.
Hoàng Thế Thỏa
Nguồn: CNN, FocusEconomics, IMF, Reuters