Từ đầu năm đến nay, tiến triển tích cực trong một số ngành và lĩnh vực kinh tế chủ chốt phát tín hiệu lạc quan về tốc độ cải thiện tình hình kinh tế Mỹ, góp phần củng cố uy tín của Tổng thống Doald Trump.
Theo báo cáo do Bộ Lao động Mỹ công bố vào ngày 04/8 vừa qua, với 209.000 việc làm mới được tạo ra trong tháng 7/2017, tỷ lệ thất nghiệp tiếp tục giảm xuống con số 4,3%, mức thấp nhất trong 16 năm qua. Tính từ khi ông Donald Trump nhậm chức Tổng thống đến nay, trên 1 triệu việc làm mới đã được tạo ra. Sau khi tăng 0,2% trong tháng 6/2017, thu nhập trung bình trong tháng tăng thêm 9 cent/giờ (0,3%), mức tăng cao nhất trong 5 tháng qua, tăng 2,5% so với cùng kỳ năm trước.
Trong ngày 04/8/2017, báo cáo của Bộ Thương mại Mỹ cho thấy, thâm hụt thương mại trong tháng 6/2017 giảm 5,9% từ 46,4 tỷ USD trong tháng 5 xuống còn 43,6 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ tháng 10/2016. Mức sụt giảm này chủ yếu nhờ kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng cao, mặc dù kim ngạch nhập khẩu chỉ giảm khiêm tốn. Trong tháng 6/2017, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của Mỹ tăng 1,2% lên 194,4 tỷ USD, mức cao nhất kể từ tháng 12/2014, chủ yếu nhờ kết quả xuất khẩu các mặt hàng thực phẩm, linh kiện máy tính và động cơ điện. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ giảm 0,2% xuống 238,0 tỷ USD.
Trong quan hệ thương mại với một số đối tác chủ chốt, thâm hụt thương mại với Liên minh châu Âu (EU) giảm từ 12,8 tỷ USD trong tháng 5/2017 xuống 12,5 tỷ USD trong tháng 6/2017, chủ yếu nhờ xuất khẩu hàng hóa tăng nhẹ khoảng 0,1 tỷ USD lên 23,8 tỷ USD, nhập khẩu hàng hóa giảm 0,3 tỷ USD xuống 36,2 tỷ USD. Trong hoạt động thương mại với Canada, mức thâm hụt cũng giảm từ 1,4 tỷ USD trong tháng 5 xuống 0,6 tỷ USD trong tháng 6. Trong đó, xuất khẩu hàng hóa tăng 0,3 tỷ USD lên 25,2 tỷ USD, nhập khẩu hàng hóa giảm 0,5 tỷ USD xuống 25,9 tỷ USD. Thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc tăng 1,0 tỷ USD (hơn 3,0%) lên 32,6 tỷ USD trong tháng 6, mặc dù xuất khẩu hàng hóa của Mỹ sang Trung Quốc tăng 0,5 tỷ USD (4,7%) lên 9,7 tỷ USD. Trong khi đó, nhập khẩu hàng hóa cũng chỉ giảm 0,5 tỷ USD (1,0%) xuống 42,3 tỷ USD. Mặc dù kết quả còn khiêm tốn, nhưng ghi nhận những nỗ lực ban đầu của chính quyền dưới thời Tổng thống Donald Trump trong việc cải thiện cán cân vãng lai, do thâm hụt thương mại được coi là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia và gây rủi ro trực tiếp cho nền kinh tế.
Cũng theo báo cáo của Bộ Thương mại Mỹ, GDP quý II/2017 tăng 2,6%, gấp trên hai lần so với kết quả tăng 1,2% trong quý trước.
Bên cạnh những tiến triển về việc làm và hoạt động thương mại, thị trường chứng khoán liên tục tăng cao. Tính từ khi ông Trump đắc cử Tổng thống cho đến cuối tháng 7/2017, thị trường chứng khoán Mỹ tăng tới 15%. Trong phiên giao dịch ngày 02/8/2017, Chỉ số công nghiệp Dow Jones có lúc tăng tới 21.990,96 điểm và đóng cửa ở mức 21.963,03 điểm, tăng khoảng 3.600 điểm so với chỉ số 18.250 điểm đạt được vào ngày 08/11/2016, ghi nhận mức tăng trưởng chưa có tiền lệ trong những năm gần đây, kể cả những kỷ lục đạt được trong thời gian từ tháng 4/2014 đến tháng 5/2015.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có xu hướng tăng chậm lại, từ thương mại, đầu tư đến công nghệ và năng suất, quá trình toàn cầu hóa đã hoàn tất, kinh tế Mỹ cũng đang đối mặt với những khó khăn nhất định, dẫn đến những nghi ngờ về khả năng thực hiện cam kết và mong muốn của Tổng thống Donald Trump là tạo việc làm cho công dân Mỹ và đưa GDP hàng năm tăng tới 4%.
Liên quan đến kế hoạch mở rộng tài khóa để phát triển hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cam kết khi nhậm chức của Tổng thống Donald Trump về kế hoạch đầu tư 1.000 tỷ USD để phát triển hạ tầng trong 10 năm tới đang vấp phải một số trở ngại nhất định. Theo kế hoạch này, Nhà nước sẽ đóng góp khoảng 200 tỷ USD, còn lại là huy động nguồn lực của xã hội, nhất là từ các doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Để có thể huy động được nguồn vốn này cho phát triển, chính quyền của Tổng thống Donald Trump dự kiến sẽ tiến hành cải cách toàn diện nền kinh tế, đặc biệt là thay đổi những quy định về quản lý tài chính, giảm dần thâm hụt thương mại, kêu gọi các doanh nghiệp Mỹ trở về nước để đầu tư phát triển kinh tế. Đây là những giải pháp cải cách khó khăn và đòi hỏi phải có thời gian, lộ trình khả thi. Trên thực tế, nỗ lực cải cách này đã vấp phải không ít khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các chương trình và kế hoạch phát triển kinh tế.
Sau gần 7 tháng nhậm chức, chính quyền của Tổng thống Donald Trump mới đưa ra kế hoạch tài chính chi tiết dành cho các chương trình phát triển hạ tầng liên bang, đây là một trong những lý do cơ bản ảnh hưởng đến khả năng mở rộng đầu tư hạ tầng tại các địa phương.
Từ đầu năm đến nay, chính quyền các bang và thành phố chỉ phát hành lượng trái phiếu hạn chế, thấp xa nhu cầu thực tế về cải thiện đường sá, hệ thống cấp thoát nước và những dự án khác. Thậm chí, kế hoạch ngân sách ban đầu của chính quyền Donald Trump cũng đề xuất cắt giảm các chương trình cấp vốn phát triển giao thông đại chúng.
Theo dữ liệu của Reuters, tổng giá trị các hợp đồng phát triển hệ thống điện và giao thông đô thị từ đầu năm đến tháng 7/2017 chỉ đạt 50,7 tỷ USD, giảm 19,4% so với cùng kỳ năm trước, trong khi thị trường trái phiếu phát triển đô thị chỉ giảm 13,1% xuống 201,7 tỷ USD.
Các hợp đồng có dấu hiệu chậm trễ sau cuộc bầu cử vào tháng 11/2016, khi chính quyền các bang và thành phố nhanh chóng phát hành trái phiếu do lo ngại trước những thay đổi về chính sách kinh tế và khả năng Fed tăng lãi suất. Sau đó, tốc độ phát hành tăng chậm do hoạt động tái cấp vốn sụt giảm. Điều này làm dấy lên những đồn đoán cho rằng, chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẽ không đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình hành động như đã cam kết.
Mặc dù phần lớn các công trình hạ tầng công cộng đều do các bang và thành phố xây dựng, nhưng các bang và thành phố vẫn trông chờ vào nguồn tài trợ ổn định và có khả năng dự báo từ chính phủ liên bang nhằm hỗ trợ việc hoàn thiện các dự án.
Thông tin này có thể sẽ gây nản lòng cộng đồng, hành khách và ngành giao thông, vốn phải có nhiệm vụ triển khai những dự án giao thông mới và bảo dưỡng trên toàn liên bang.
Trong bối cảnh hiện nay, chính quyền các bang và thành phố sẽ phải miễn cưỡng cấp vốn dài hạn để phát triển hạ tầng do cam kết của chính phủ liên bang về chương trình đầu tư dài hạn 3.000 tỷ USD dành cho phát triển hạ tầng.
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm dần, nhưng mức lương chỉ tăng thấp, một phần là do phần lớn việc làm mới được tạo ra trong những ngành và lĩnh vực thu nhập thấp. Trong tháng 7 vừa qua, lĩnh vực dịch vụ nhà hàng ăn uống và quán bar có thêm 53.100 việc làm mới, dịch vụ chăm sóc y tế có thêm 30.000 việc làm. Thu nhập thấp ảnh hưởng đến thu nhập khả dụng, nhất là nhu cầu chi tiêu dùng, buộc các hộ gia đình phải vay thêm tiền để trang trải chi tiêu. Theo dữ liệu mới đây của Fed, tổng dư nợ thẻ tín dụng trong tháng 6/2017 tại Mỹ đã lập kỷ lục mới lên tới 1,027 nghìn tỷ USD, vượt qua mức kỷ lục được thiết lập ngay trước khi xảy ra khủng hoảng tài chính toàn cầu vừa qua. Đây là một con số đáng lo ngại, mặc dù nền kinh tế Mỹ đang trong giai đoạn tăng trưởng khá bền vững. Sau khi tăng tốc tới 3,8% trong quý II/2016, chi tiêu dùng chỉ tăng dưới 3,0%, trong khi tiêu dùng thường chiếm trên 2/3 GDP của Mỹ. Thu nhập tăng chậm cũng phản ánh tác động lạm phát, khi lạm phát trong những tháng qua chỉ tăng 1,5%, thấp xa mục tiêu do Fed đề ra là đưa lạm phát tiến sát ngưỡng 2,0%, buộc Fed phải xem xét lùi thời điểm tăng lãi suất tiếp theo cho tới tháng 12 tới đây. Ngoài ra, Fed cũng có thể phải hoãn kế hoạch cắt giảm bảng cân đối tài sản, trái với kỳ vọng của các chuyên gia kinh tế là, trong cuộc họp tháng 9 tới đây, Fed sẽ thông báo kế hoạch bắt đầu cắt giảm danh mục tài trái phiếu kho bạc và chứng khoán cầm cố xuống 4.200 tỷ USD, giảm khoảng 300 tỷ USD từ trạng thái 4.500 tỷ USD do Fed thực hiện nghiệp vụ mua những loại giấy tờ có giá này để giảm lãi suất trong bối cảnh khủng hoảng tài chính 2007-2009.
Trong những năm qua, đồng USD mạnh và giá dầu giảm là những yếu tố cơ bản khiến lạm phát tại Mỹ ở mức thấp. Vì thế, đồng USD yếu trong thời gian gần đây đang tạo ra kỳ vọng về khả năng lạm phát sẽ tăng dần. Tuy nhiên, do tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ hiện đại, giá cả của nhiều mặt hàng hóa và dịch vụ sẽ giảm sâu, lạm phát thấp có thể sẽ là yếu tố dài hạn ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Hoàng Thế Thỏa (Nguồn: Bloomberg, Bộ Thương mại Mỹ, Bộ Lao động Mỹ, CNN, Fed, Reuters)