Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội Bùi Văn Xuyền, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Bình đối với hoạt động ngân hàng.
Về ý kiến chất vấn của Đại biểu nêu tại Phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Đại biểu Quốc hội vào sáng ngày 17/11/2017 liên quan đến giải pháp về nguồn vốn, khả năng tiếp cận tín dụng cho vay giảm nghèo để nông dân không phải tìm đến dụng đen, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời như sau:
1. Nông nghiệp, nông thôn, nông dân là lĩnh vực luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách trong đó có chính sách tín dụng hỗ trợ nguồn vốn phục vụ sản xuất nông nghiệp và tiêu dùng để nâng cao đời sống cư dân nông thôn. Cụ thể:
- Chính sách tín dụng nông nghiệp, nông thôn theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP, với nhiều ưu đãi hơn hẳn so với các chính sách trước đây để người dân vay vốn phát triển sản xuất. Đến nay, dư nợ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đạt 1.243.203 tỷ đồng, tăng 19% so với cuối năm 2016 và chiếm hơn 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, đã có trên 14 triệu lượt khách hàng được vay vốn phục vụ phát triển nông nghiệp nông thôn.
- Các chương trình tín dụng đặc thù như cho vay khuyến khích phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, chương trình tín dụng hỗ trợ ngư dân đánh bắt xa bờ, cho vay hỗ trợ ngư dân 4 tỉnh Miền trung, hỗ trợ cho người dân bị thiệt hại do thiên tai (mưa lũ, xâm nhập mặn,...). Bên cạnh đó, NHNN đã tích cực chỉ đạo các TCTD xây dựng kế hoạch và đẩy mạnh chương trình cho vay tiêu dùng, nhất là đối tượng khách hàng trên địa bàn nông thôn; Giám sát và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tài chính vi mô, các công ty tài chính tiêu dùng để đáp ứng nhu cầu vay của người dân.
- Các chương trình tín dụng ưu đãi đối với người nghèo và các đối tượng chính sách được triển khai tại Ngân hàng Chính sách xã hội (hiện có hơn 20 chương trình tín dụng). Kết quả, đến 30/9/2017, tổng nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội đạt 179.120 tỷ đồng, tăng 172.098 tỷ đồng, gấp hơn 25 lần so với khi thành lập. Tổng dư nợ các chương trình tín dụng chính sách đạt 169.036 tỷ đồng, gấp hơn 24 lần so với thời điểm thành lập; tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt 19,2%, với trên 6,7 triệu hộ nghèo và các đối tượng chính sách còn dư nợ.
2. Giải pháp tăng nguồn vốn cho Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH)
Để đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng nhằm thực hiện các chương trình tín dụng chính sách theo chủ trương của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Chính sách xã hội đã thực hiện đồng bộ các giải pháp như:
(i) Tích cực, chủ động báo cáo Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương các cấp tập trung các nguồn lực tài chính, đáp ứng nhu cầu vay vốn của người nghèo và các đối tượng chính sách khác như: Bố trí ngân sách nhà nước cấp vốn điều lệ, cấp bù chênh lệch lãi suất, cấp vốn thực hiện các chương trình tín dụng chính sách theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ;
(ii) Quy định các ngân hàng thương mại Nhà nước duy trì số dư tiền gửi 2% hàng năm tại NHCSXH;
(iii) Báo cáo, trình Chính phủ có cơ chế cho phép phát hành trái phiếu Chính phủ bảo lãnh;
(iv) Nhận vốn ủy thác từ nguồn ngân sách của địa phương, các chủ đầu tư trong và ngoài nước để cho vay các chương trình tín dụng chính sách.
(v) Đa dạng hóa nguồn vốn, tập trung khai thác các nguồn vốn từ thị trường được ngân sách nhà nước cấp bù lãi suất, đặc biệt thực hiện tốt việc nhận tiền gửi từ người nghèo nhằm tạo thói quen tích lũy và hỗ trợ người nghèo từng bước tiếp cận với dịch vụ ngân hàng.
Với những giải pháp trên, tổng nguồn vốn của NHCSXH, hiện nay đạt 179.120 tỷ đồng, tăng hơn 25 lần so với khi thành lập. Cơ cấu nguồn vốn thực hiện tín dụng chính sách xã hội đã chuyển biến theo hướng tăng nguồn vốn NHCSXH tự huy động được ngân sách nhà nước cấp bù lãi suất và nguồn lực tại địa phương, giảm dần nguồn vốn cấp trực tiếp từ ngân sách nhà nước.
3. Giải pháp hỗ trợ tiếp cận vốn:
Trong thời gian qua, NHNN đã triển khai nhiều biện pháp nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn của người dân, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, nông nghiệp, nông thôn, góp phần khắc phục tình trạng tín dụng đen, cho vay nặng lãi như: Đổi mới, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về hoạt động ngân hàng; tăng cường phổ biến, tuyên truyền cơ chế, chính sách tín dụng ngân hàng đến người dân; Đổi mới chính sách cho vay theo hướng thông thoáng, tăng cường tự chủ, tự chịu trách nhiệm của TCTD; các NHTM chủ động tiếp cận và hướng dẫn người dân làm thủ tục vay; nghiên cứu, phát triển đa dạng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng; đơn giản hóa thủ tục cho vay;…
Tuy nhiên, một bộ phận người dẫn vẫn tìm đến tín dụng đen, cho vay nặng lãi do việc vay vốn không cần nhiều hồ sơ, giấy tờ, không cần chứng minh mục đích sử dụng vốn, phương án kinh doanh và tài sản thế chấp như khi vay tiền qua ngân hàng.
Để góp phần hạn chế tình trạng tín dụng đen, trong thời gian tới, bên cạnh những giải pháp đang triển khai nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn cho người dân, ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp như:
(i) Tiếp tục mở rộng mạng lưới của các TCTD, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, khu vực nông thôn và các địa phương còn nhiều khó khăn về kinh tế để mở rộng khả năng tiếp cận của người dân đối với các dịch vụ ngân hàng; các TCTD tích cực mở rộng khả năng huy động vốn và cho vay các cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ triển khai hệ thống ngân hàng lưu động nhằm phát triển mạng lưới, đa dạng hóa tiện ích, dịch vụ ngân hàng.
(ii) Tiếp tục tạo điều kiện cho việc phát triển các quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô, các chương trình, dự án tài chính vi mô và mở rộng hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội để tạo điều kiện cho người dân và hộ gia đình, đặc biệt là các đối tượng người nghèo hoặc thu nhập thấp, các đối tương ưu tiên, đối tượng chính sách được tiếp cận dễ dàng hơn nguồn vốn tín dụng và các dịch vụ ngân hàng chính thức.
Bên cạnh những giải pháp của ngành Ngân hàng, để góp phần giảm bớt tình trạng tín dụng đen, cho vay nặng lãi cần có sự vào cuộc của chính quyền địa phương trong công tác vận động, tuyên truyền cơ chế, chính sách của Nhà nước; cơ quan công an các cấp trong việc điều tra, xét xử các vụ việc liên quan đến tín dụng đen, cho vay nặng lãi…
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Bùi Văn Xuyền. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng.