Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Chiến, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội đối với hoạt động ngân hàng.
Về ý kiến chất vấn của Đại biểu nêu tại Phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Đại biểu Quốc hội vào sáng ngày 17/11/2017 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời như sau:
1. Về kết quả xử lý nợ xấu. Giải pháp đột phá giúp thị trường mua bán nợ xấu sôi động hơn và giúp VAMC có động lực hoạt động thu hồi nợ xấu hiệu quả hơn.
1.1. Về kết quả xử lý nợ xấu:
Lũy kế từ 2012 đến cuối tháng 9/2017, tổng số nợ xấu được xử lý đạt 685,3 nghìn tỷ đồng, trong đó, nợ xấu do các tổ chức tín dụng (TCTD) tự xử lý là 393,2 nghìn tỷ đồng (chiếm 57,4%), còn lại là bán nợ cho VAMC và các tổ chức, cá nhân khác (chiếm 42,6%). Nhờ đó, nợ xấu nội bảng đến cuối tháng 9/2017 là 158,9 nghìn tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 2,34%.
Tuy nhiên, nếu đánh giá một cách thận trọng, một số khoản nợ có thể tiềm ẩn trở thành nợ xấu cộng với nợ xấu nội bảng và nợ bán cho VAMC chưa xử lý được thì còn số nợ xấu ước tính khoảng 558,0 nghìn tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 8,62% tổng dư nợ tín dụng, giảm so với mức 10,08% của cuối năm 2016. Như vậy, giá trị nợ xấu và nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu vẫn còn lớn, tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn, hiệu quả hoạt động của các TCTD.
Nguyên nhân khiến nợ xấu chưa được xử lý dứt điểm trong thời gian qua là do:
- Khả năng trả nợ của khách hàng vẫn còn hạn chế do kinh tế vĩ mô chưa được cải thiện nhiều, sản xuất kinh doanh còn nhiều khó khăn; một số khách hàng chây ỳ, ý thức trả nợ kém, không hợp tác với ngân hàng trong việc xử lý tài sản đảm bảo để trả nợ.
- Nhận thức về nguyên nhân gây ra nợ xấu chưa đầy đủ, quan điểm coi nợ xấu là của ngân hàng và ngân hàng phải chịu trách nhiệm chính trong xử lý nợ xấu khiến cho các biện pháp xử lý chưa đủ mạnh và chưa đồng bộ.
- Khung pháp lý liên quan đến xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm còn nhiều bất cập; quyền chủ nợ chưa được pháp luật bảo vệ đúng mức; thiếu cơ chế, chính sách khuyến khích để hỗ trợ TCTD xử lý nợ xấu; hành lanh pháp lý để vận hành thị trường mua bán nợ còn nhiều hạn chế.
- Việc huy động nguồn lực tài chính dành cho xử lý nợ xấu gặp nhiều khó khăn làm hạn chế năng lực và kéo dài thời gian xử lý nợ xấu của các TCTD và VAMC. Các khoản nợ xấu liên quan đến nợ đọng đầu tư xây dựng cơ bản, cho vay theo chỉ định chưa được xử lý dứt điểm.
- Thủ tục tố tụng, thi hành án còn nhiều vướng mắc làm chậm quá trình thu hồi nợ xấu của các TCTD và VAMC.
1.2. Giải pháp đột phá giúp thị trường mua bán nợ sôi động hơn:
Trên cơ sở đánh giá những tồn tại, hạn chế trong công tác tái cơ cấu hệ thống các TCTD nói chung và việc xử lý nợ xấu nói riêng, NHNN đã báo cáo Quốc hội, Chính phủ về sự cần thiết phải có những giải pháp đồng bộ, mang tính đột phá để xử lý dứt điểm những yếu kém của hệ thống TCTD, trong đó có nợ xâu. Được sự chấp thuận của cơ quan chức năng, Quốc hội và Chính phủ, NHNN đã xây dựng, trình và được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016-2020” ; được Quốc hội thông qua Nghị quyết về thí điểm xử lý nợ xấu của các TCTD tại Kỳ họp thứ 3 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật các TCTD tại Kỳ họp thứ 4.
Theo đó, các giải pháp về xử lý nợ xấu được nêu tại Đề án 1058 và Nghị quyết 42, bao gồm: (i) Tiếp tục triển khai thực hiện một số giải pháp xử lý nợ xấu theo Quyết định số 843/QĐ-TTg ngày 31/5/2013 của Thủ tướng Chính phủ; (ii) Giải pháp về khuôn khổ pháp lý, cơ chế chính sách về xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm, phát triển thị trường mua bán nợ; (iii) Giải pháp về mua nợ xấu theo giá trị thị trường và nâng cao năng lực tài chính của VAMC; (iv) Giải pháp về thành lập các Tổ công tác liên ngành về xử lý nợ xấu của các TCTD; (v) Giải pháp xử lý các khoản nợ xấu liên quan đến nợ đọng xây dựng cơ bản có nguồn gốc từ Ngân sách Nhà nước Trung ương, địa phương và nợ xấu của doanh nghiệp nhà nước, nợ xấu cho vay theo các chương trình dự án, chỉ định của Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh.
Trong đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã được giao nhiệm vụ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan có liên quan rà soát những khó khăn, vướng mắc về pháp lý trong xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng, VAMC và phát triển thị trường mua bán nợ để chủ động sửa đổi, bổ sung hoặc trình cấp có thểm quyền sửa đổi, bổ sung theo hướng:
- Sửa đổi, bổ sung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức tín dụng, VAMC, Công ty trách nhiệm hữu hạn mua bán nợ Việt Nam (DATC), các doanh nghiệp khác có chức năng kinh doanh mua bán nợ tham gia xử lý nợ xấu hiệu quả, triệt để trong các giai đoạn tiếp theo;
- Nghiên cứu, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về hoạt động mua, bán nợ của các doanh nghiệp, khung pháp lý cho hình thành, phát triển và quản lý thị trường mua bán nợ, trong đó nghiên cứu, tháo gỡ khó khăn vướng mắc tại Luật Đất đai về nhận thế chấp là quyền sử dụng đất của các tổ chức không phải là các tổ chức tín dụng;
- Nghiên cứu hoàn thiện quy định pháp luật về chứng khoán, trong đó xây dựng khuôn khổ pháp lý cho hoạt động chứng khoán hóa các khoản nợ, góp phần tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện các giao dịch nợ trên thị trường chứng khoán và chuyển đổi các khoản nợ xấu thành chứng khoán để giao dịch công khai, minh bạch vào thời điểm thích hợp.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, NHNN đã và đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan liên quan hoàn thiện khung pháp lý phát triển thị trường mua bán nợ. Với các giải pháp đồng bộ nêu trên, thị trưởng mua bán nợ sẽ từng bước phát triển mạnh mẽ, dôi động hơn, góp phần đẩy nhanh quá trình xử lý nợ xấu theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn.
1.3. Động lực giúp VAMC thu hồi nợ xấu hiệu quả hơn:
Để tạo động lực giúp VAMC hoạt động thu hồi nợ xấu hiệu quả hơn, ngoài nhóm giải pháp thị trường mua bán nợ, Đề án 1058 và Nghị quyết 42 đã tạo hành lang pháp lý giúp VAMC triển khai mạnh mẽ công tác mua nợ theo giá trị thị trường và xử lý nợ; nâng cao năng lực tài chính của VAMC; tăng quyền chủ động cho VAMC và TCTD trong việc thỏa thuận để xác định giá mua nợ xấu theo giá trị thị trường, phân chia lãi lỗ sau khi xử lý, thu hồi các khoản nợ mua theo giá thị trường… Trong đó việc Nghị quyết 42 cho phép VAMC được mở rộng đối tượng bán nợ xấu cho các pháp nhân không có chức năng kinh doanh mua, bán nợ và được mua bán nợ theo giá thị trường đã bảo đảm quyền bình đẳng trong hoạt động xử lý nợ của VAMC như các TCTD, góp phần thúc đẩy thị trường mua bán nợ phát triển và giúp VAMC xử lý nợ hiệu quả hơn.
Ngay sau khi Nghị quyết 42 được ban hành, NHNN đã ban hành Thông tư bổ sung, điều chỉnh các quy định về mua, bán và xử lý nợ xấu phù hợp với Nghị quyết 42; hướng dẫn đơn giản hóa thủ tục chuyển khoản nợ xấu đã mua bằng trái phiếu đặc biệt sang mua theo giá trị thị trường; khẩn trương hoàn thiện Đề án nâng cao năng lực của VAMC để trình Chính phủ phê duyệt.
Những giải pháp đồng bộ nêu trên đã tạo động lực mạnh mẽ cho các TCTD và VAMC đẩy mạnh thực hiện mua, bán nợ theo giá trị thị trường, xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của khoản nợ, góp phần quan trọng thu hút nhà đầu tư tham gia mua nợ, thúc đẩy việc xử lý nợ xấu của VAMC hiệu quả hơn.
Kể từ khi Nghị quyết 42 có hiệu lực, VAMC đã tích cực áp dụng các biện pháp xử lý đối với tài sản bảo đảm, như: áp dụng quyền thu giữ TSBĐ, rà soát hoàn thiện các hồ sơ thủ tục, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư trong nước và ngoài nước tham gia mua, xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm.
2. Về việc bổ sung vốn cho các ngân hàng mua lại bắt buộc và cho phép các ngân hàng này hoạt động bình thường có đúng luật không
2.1. Về phương án cấp bổ sung vốn cho các ngân hàng mua bắt buộc
Từ thực trạng hoạt động của 03 ngân hàng mua bắt buộc, trong năm 2016 và 2017, NHNN đã nhiều lần chỉnh sửa, hoàn thiện phương án xử lý các NHTM mua bắt buộc, trình Chính phủ để báo cáo cơ quan chức năng. Trong đó, NHNN đã đề xuất các phương án xử lý đối với 03 ngân hàng này.
Trong các phương án đề xuất, phương án Nhà nước cấp vốn để tăng vốn điều lệ cho 03 ngân hàng là phương án tạo cơ hội lớn nhất và nhanh nhất giúp 03 ngân hàng này phục hồi hoạt động. Tuy nhiên, phương án này cần sự hỗ trợ về nguồn lực tài chính khá lớn từ Nhà nước trong khi ngân sách nhà nước còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, hiện NHNN đang ưu tiên chỉ đạo triển khai phương án bán cho nhà đầu tư mới hoặc sáp nhập/hợp nhất thông qua việc yêu cầu 3 ngân hàng này tập trung tìm kiếm nhà đầu tư trong và ngoài nước có năng lực tài chính tốt, có kinh nghiệm quản trị, điều hành tham gia cơ cấu lại (mua lại hoặc sáp nhập, hợp nhất) theo hướng ưu tiên các nhà đầu tư tham gia đàm phán trước, các nhà đầu tư bỏ vốn thực để đầu tư, đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về tỷ lệ an toàn theo quy định của pháp luật.
Trên cơ sở phương án NHNN đã trình, ngày 16/10/2017, Chính phủ đã chỉ đạo NHNN phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hoàn thiện các phương án xử lý các ngân hàng mua bắt buộc phù hợp với quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 4 này. Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, NHNN đang khẩn trương hoàn thiện, trình Chính phủ xem xét phê duyệt phương án xử lý dứt điểm 3 ngân hàng mua bắt buộc này phù hợp với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật các tổ chức tín dụng vừa được Quốc hội thông qua. Như vậy, cho đến nay 03 ngân hàng này chưa được cấp bổ sung vốn điều lệ.
2.2. Về việc cho phép các ngân hàng mua bắt buộc tiếp tục hoạt động.
Về cơ bản, các TCTD được kiểm soát đặc biệt nói chung, các ngân hàng mua bắt buộc nói riêng đều không đáp ứng được các quy định về an toàn hoạt động, không đủ điều kiện để triển khai một số hoạt động kinh doanh như một TCTD bình thường. Tuy nhiên, các ngân hàng này vẫn được phép thực hiện các hoạt động kinh doanh trong những giới hạn cụ thể, dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Ban kiểm soát đặc biệt theo quy định tại Điều 148 và Điều 150 Luật Các TCTD. Vì vậy, việc cho phép 03 ngân hàng tiếp tục thực hiện các hoạt động kinh doanh trong những giới hạn cụ thể, dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Ban kiểm soát đặc biệt là phù hợp với quy định của Luật Các TCTD.
Với việc thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật các TCTD tại Kỳ họp thứ 4 vừa qua, hành lang pháp lý về xử lý các ngân hàng yếu kém, trong đó có 03 ngân hàng mua bắt buộc đã được hoàn thiện một bước căn bản, là cơ sở để NHNN phối hợp với các Bộ, ngành liên quan xử lý dứt điểm, triệt để 03 ngân hàng này.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Chiến. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng.