Theo Vietnam Report, thị trường dược phẩm Việt Nam đang trên đà tăng trưởng khá lạc quan, năm 2017 doanh thu của thị trường trong nước ước đạt 5,2 tỷ USD (theo số liệu của Business Monitor International - BMI), tăng khoảng 10% so với năm trước và được dự đoán sẽ tiếp tục tăng trưởng hai con số trong vòng 5 năm tới.
Ngành dược: Cạnh tranh ngày càng khốc liệt
Minh Toàn
Cùng với việc công bố Top 10 công ty dược Việt Nam uy tín năm 2017, CTCP Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) cũng đã đưa ra một bức tranh ngành dược dựa trên nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố tài chính, hình ảnh DN trên truyền thông và đánh giá của các chuyên gia trong ngành cùng khảo sát dược sĩ/hiệu thuốc và DN được thực hiện trong tháng 12/2017.
“Mảnh đất trù phú”
Theo Vietnam Report, thị trường dược phẩm Việt Nam đang trên đà tăng trưởng khá lạc quan, năm 2017 doanh thu của thị trường trong nước ước đạt 5,2 tỷ USD (theo số liệu của Business Monitor International - BMI), tăng khoảng 10% so với năm trước và được dự đoán sẽ tiếp tục tăng trưởng hai con số trong vòng 5 năm tới.
Đáng nói ngành thuốc là ngành tăng trưởng phụ thuộc vào thu nhập. Chi tiêu bình quân đầu người dành cho thuốc tại Việt Nam đã tăng dần từ 9,85 USD trong năm 2005 lên đến 22,25 USD trong năm 2010 và con số này tăng gần gấp đôi vào năm 2015 (37,97 USD). Chi tiêu dành cho thuốc theo đầu người tại Việt Nam được dự báo tăng gấp đôi lên 85 USD vào năm 2020 và tiếp tục tăng gần gấp đôi dự kiến 163 USD trong năm 2025. Kết quả khảo sát các DN dược Việt Nam về triển vọng kinh doanh năm 2018 cũng phản ánh kỳ vọng này với gần 75% DN dự đoán tăng trưởng ngành trên 10%.
“Mảnh đất trù phú” này đang thu hút nhiều nhà đầu tư ngoại, các tập đoàn quốc gia trên thế giới, thậm chí cả những nhà đầu tư trong nước hoạt động ngoài. Nhất là trong năm 2018, bối cảnh ngành dược được dự đoán sẽ thay đổi mạnh mẽ với sự tham gia của những ông lớn trên thị trường bán lẻ, phân phối như: Thế giới Di động, FPT Retail, Digiworld, Nguyễn Kim. Bên cạnh đó, sự gia nhập ồ ạt của các tập đoàn dược phẩm nước ngoài vào khâu sản xuất tại Việt Nam như Sanofi, Taisho, Abbott… cũng đang tạo ra áp lực khá lớn với các DN dược trong nước. “Mức độ cạnh tranh trong thị trường dược những năm tới được đánh giá sẽ diễn ra khốc liệt hơn trên hầu hết các phân khúc thị trường”, báo cáo viết. Tuy nhiên, việc hợp tác với các DN ngoại được kỳ vọng sẽ giúp DN nội cải thiện chất lượng và sản phẩm, từ đó nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh.
Gỡ bỏ nút thắt
Khảo sát chính các DN trong ngành cho thấy 100% DN phản hồi đánh giá chất lượng thuốc, dụng cụ y tế, dịch vụ phân phối là yếu tố quyết định uy tín của một công ty hoạt động trong ngành dược. Đây cũng là chiến lược ưu tiên đầu tiên mà 83% DN hướng đến trong năm 2018. Có 67% DN phản hồi sẽ phát triển, mở rộng kênh OTC trong năm tới, củng cố sức mạnh thông qua hệ thống phân phối bán lẻ.
Tuy nhiên, hơn 90% DN tham gia khảo sát của Vietnam Report nhận định “Quy trình đấu thầu thuốc bệnh viện - kênh ETC” và vấn đề “Phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu chủ yếu nhập khẩu từ nước ngoài” đang là những rào cản lớn nhất. Chính sách và thang điểm đấu thầu thuốc hiện nay vẫn bị nhiều DN đánh giá chưa phù hợp. Việc các công ty đạt thang điểm từ 70-100 điểm đều nằm trong diện được chấm thầu như nhau khiến các công ty dược có đầu tư công nghệ, kỹ thuật cao phải chịu thua thiệt khi giá thuốc đấu thầu cao hơn những công ty có kỹ thuật sản xuất đơn giản, dẫn đến việc các loại thuốc có chất lượng khó trúng thầu vào bệnh viện. Việc phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu khiến ngành dược dễ chịu ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài như biến động tỷ giá hay những cú sốc về nguồn hàng cung cấp; cộng thêm chi phí nhập khẩu khiến giá thành xuất khẩu thuốc của Việt Nam cao hơn khoảng 20-25% so với Trung Quốc, Ấn Độ.
“Nút thắt” thiếu khả năng nghiên cứu do thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực chất lượng cao khiến các công ty dược trong nước hiện vẫn mới chỉ tập trung sản xuất các loại thuốc gốc (generic) có giá trị thấp, khả năng cạnh tranh kém dẫn đến tình trạng vừa cạnh tranh nội bộ ngành, vừa phải cạnh tranh với các thuốc generic nhập khẩu từ nhiều quốc gia trên thế giới.
Chính vì vậy “để phát triển bền vững và hướng ra thị trường lớn mạnh hơn, sự phối hợp giữa các DN và Chính phủ là hết sức cần thiết”, Vietnam Report khuyến nghị. Hơn một nửa số DN trong ngành được hỏi cho rằng các quy trình đấu thầu, hệ thống hành lang pháp lý được hoàn thiện và minh bạch hóa, hay một nền kinh tế vĩ mô phát triển ổn định là những mục tiêu cấp thiết nhất hiện nay. Ngoài ra, việc tuyên truyền hiệu quả về vấn đề sử dụng thuốc, về hoạt động đầu tư và xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh cũng là những chính sách cần được ưu tiên.
Đặc biệt, theo chuyên gia trong ngành, trong bối cảnh xu hướng công nghệ đang lan tỏa mạnh mẽ thì có được những chính sách khuyến khích DN mạnh dạn áp dụng công nghệ, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả đầu ra sẽ là “đòn bẩy” để nâng tầm ngành dược quốc gia trong tương lai.