Tài chính toàn diện và lợi ích của nó đối với sự phát triển kinh tế

Lợi ích của tài chính toàn diện là lợi ích của một thế giới ổn định

Câu chuyện bắt đầu từ Mary Banda, người phụ nữ Zambia đang điều hành một nhà hàng ở Lusaka (một thị trường rất truyền thống và già cỗi của Zambia). Trước khi được tiếp cận với dịch vụ tài chính, lợi nhuận kinh doanh của chị rất thấp, nhưng hiện nay việc kinh doanh đã thuận lợi và thu được lợi nhuận cao hơn khi Mary sử dụng các dịch vụ chuyển tiền di động. Cùng với việc mở tài khoản ngân hàng, chị đã không phải dựa vào tiền mặt hoặc chỉ biết cất trữ tiền ở nhà như trước đây. Mohirahon B ở Tat –gi – kix - tan là một ví dụ khác. Chị bắt đầu kinh doanh nghề may mặc sau khi tham dự khóa học về kiến thức tài chính, nơi đã hướng dẫn các học viên kỹ năng quản lý tiền và thu nhập. Trường hợp chị Sameh Seddik của Ai cập, người đã mở rộng kinh doanh ở Luxor, với hơn 40 thợ may đều là nữ nhờ khoản vay tài chính vi mô của chương trình thúc đẩy tài chính toàn diện ở Ai cập. Trong khi đó, ở Mê xi cô, việc tếp cận với các dịch vụ tài chính tại các vùng nông thôn đã giúp cho nhiều nông dân và các doanh nghiệp nông thôn làm ăn phát đạt. Nếu không có các dịch vụ tài chính, các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ và doanh nghiệp vi mô không thể đạt được những kết quả như vậy.

Ngân hàng Thế giới và chương trình tài chính toàn diện

Năm 2011, Ngân hàng Thế Giới (WB) đưa vào triển khai việc xây dựng cơ sở dữ liệu tài chính toàn cầu (Global Findex), còn được gọi là Cơ sở dữ liệu lưu trữ các thông tin, số liệu về các nỗ lực triển khai tài chính toàn diện trên toàn thế giới. Bản báo cáo thường kỳ lần thứ 3 đã được phát hành vào tháng 4/2018. Cũng vào năm 2011, trong quá trình nỗ lực cải thiện sự ổn định của lĩnh vực tài chính, tăng cường sự phát triển của khu vực tư nhân và tạo việc làm, WB đã nhận thấy còn có rất nhiều người chưa hề có một tài khoản nào để có thể tham gia vào các giao dịch thanh toán.

Số liệu Findex 2011 còn cho biết 2,5 tỷ người lớn chưa có bất kỳ giao dịch nào với ngân hàng và cơ sở dữ liệu về tài chính năm 2011 của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp vi mô của IFC cho thấy có tới 200 triệu doanh nghiệp từ vi mô tới qui mô nhỏ và vừa ở các nền kinh tế đang phát triển chưa được tiếp cận với dịch vụ tài chính và tín dụng một cách thuận lợi.

Đó là lý do vì sao năm 2013, WB đã công bố Tầm nhìn toàn cầu về khả năng tiếp cận tài chính và xây dựng Chiến lược tài chính toàn diện toàn cầu tới năm 2020 (viết tắt là UFA2020) để giúp những người trưởng thành trên toàn thế giới có cơ hội mở tài khoản cho chính mình. Từ đó, hơn 30 đối tác thuộc lĩnh vực tài chính đã cam kết tham gia để biến mục tiêu này trở thành hiện thực.

Và hiện nay, trên toàn cầu còn có tới 1,7 tỷ người lớn chưa có tài khoản ngân hàng. Trong khi các đối tác với chính phủ và các nhà điều hành hỗ trợ cải cách về các quy định pháp lý, thì IFC đang mở rộng đầu tư để hỗ trợ các công ty có năng lực hoạt động xuyên biên giới gia tăng nhu cầu về các dịch vụ tài chính cho người dân.

Tài chính toàn diện đang được đẩy mạnh trên toàn cầu. Nói về tài chính toàn diện, Nữ hoàng Hà Lan Maxima nhấn mạnh: “Chúng ta cần phải đề gia được các giải pháp thúc đẩy tài chính toàn diện, khuyến khích đổi mới nhưng phải bảo vệ được người tiêu dùng”.

Tiếp cận tài chính và tài chính toàn diện

Sự thay đổi nhanh chóng và những thành tựu đổi mới công nghệ, đặc biệt là sự phổ biến của điện thoại di động thông minh đã thúc đẩy quá trình tài chính toàn diện trên khắp thế giới. Theo Hiệp hội các nhà điều hành mạng lưới di động (viết tắt bằng tiếng Anh là GSMA), hệ thống thanh toán nhỏ trên điện thoại di động (mobile money) mỗi ngày xử lý một số lượng giao dịch thanh toán có tổng trị giá khoảng 1 tỷ đô la thông qua 276 điểm thanh toán di động ở 90 nước.

Điện thoại di động và các điểm truy cập cung cấp dịch vụ tài chính đã rút ngắn khoảng cách giúp cho dân chúng tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng nhanh chóng và thuận lợi hơn. Các công ty fintech đang nhanh chóng phá vỡ tư duy về giới hạn không gian, thời gian của lĩnh vực tài chính, giúp cho việc tiếp cận với các sản phẩm, dịch vụ tài chính trở nên dễ dàng hơn. Chẳng hạn, các hãng Alibaba/Ant Financial đang mở rộng nhanh chóng các kênh mua bán, cung cấp dịch vụ thông qua internet và các mạng xã hội. Có thể nói, sự đổi mới và “tính lưu động” của các dịch vụ tài chính là yếu tổ rất quan trọng trong việc tiếp cận và phổ cập tài chính.

Có tài khoản hay sử dụng tài khoản

Mục tiêu của tài chính toàn diện cũng đã có nhiều thay đổi và tiến hóa. Mới đầu, mục tiêu của tài chính toàn diện là tạo điều kiện cho công chúng tiếp cận với tài khoản tài chính. Đây là một sự bắt đầu tuyệt vời. Nhưng có tài khoản và sử dụng tài khoản là hai việc khác nhau.

Ngày nay, ở một số nền kinh tế mới nổi đã đạt được tỷ lệ tiếp cận với tài khoản ngân hàng là 80% hoặc cao hơn, như Trung quốc, Ấn Độ, Kenya và Thái Lan. Các nước này đạt được nhiều tiến bộ trong việc tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với tài khoản ngân hàng, tuy nhiên, thực tế cho thấy các nước cần phải làm thế nào để việc sử dụng tài khoản để thanh toán thường xuyên và hiệu quả hơn. Vì trên toàn cầu, có tới 1/5 số tài khoản đã mở nhưng không hoạt động, nghĩa là không có giao dịch gửi tiền vào hay rút tiền ra trong vòng 12 tháng. Trung quốc là một điển hình, hiện nước này có trên 80% số người trưởng thành có tài khoản; 85% người lớn mua hàng qua mạng và thanh thanh toán qua mạng.

Để gia tăng việc sử dụng tài khoản, các nước cần số hóa các giao dịch thanh toán tiền mặt - như các khoản chuyển tiền và chuyển lương của khu vực chính phủ. Cùng với đó, các nước cần phải khẩn trương đầu tư hạ tầng cơ sở cần thiết như số hóa thẻ căn cước và lịch sử tín dụng online – nếu mọi người dân có thẻ căn cước để chứng minh thân nhân và có lịch sử tín dụng, thì các tổ chức tài chính càng sẵn sàng mở tài khoản cho họ.

Xóa bỏ khoảng cách và sự cần thiết của các khóa đào tạo kiến thức tài chính

Khi các nước tập trung khuyến khích sử dụng tài khoản ngân hàng, đồng thời cũng phải tăng cường mở rộng cơ hội tiếp cận sản phẩm dịch vụ tài chính cho dân chúng, nhất là những người có nhiều khó khăn như người nghèo, người dân sống ở các vùng nông thôn. Theo thống kê mới nhất của Findex, khoảng ½ số phụ nữ chưa từng tiếp xúc với ngân hàng là phụ nữ và thành viên của các hộ nghèo, không có việc làm. Bên cạnh đó, dịch vụ tài chính cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của người sử dụng lần đầu, những người cần các sản phẩm, dịch vụ tài chính đi đôi với các dịch vụ giáo dục kiến thức tài chính để hướng dẫn họ sử dụng dịch vụ tài chính thật hiệu quả. Kiến thức và sự hiểu các kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính, đã mang lại cho chị Mohirahon sự tự tin để mở một cửa hàng riêng của mình. Cũng như vậy, chị Farzona, một người Afganistan tị nạn trên đất nước Tát-gi-ki-stan, nhờ các khóa đào tạo kiến thức tài chính, giúp chị biết cách ghi chép các giao dịch mua bán và giảm được các khoản chi không cần thiết, đồng thời sử dụng đồng tiền một cách thông minh, khéo léo hơn. Kỹ năng này đã giúp chị tăng được số tiền tiết kiệm, bổ sung thêm cho ngân sách của gia đình.

Đối với những người tiêu dùng mới của lĩnh vực tài chính, các khóa đào tạo kiến thức tài chính có ý nghĩa rất quan trọng, giúp họ đưa ra được các lựa chọn hợp lý hơn. Nhưng bên cạnh đó, họ cũng rất cần được bảo vệ trước những giao dịch gian dối (lừa đảo). Đó là lý do vì sao các nước cần phải xây dựng được khuôn khổ pháp lý bảo vệ người tiêu dùng. Điều này cũng rất quan trọng.

Việc ưu tiên/ tập trung tạo điều kiện cho phụ nữ cũng là chìa khóa để tăng cường năng lực và sự bình đẳng giới ở mỗi quốc gia. Hiện mới chỉ có 65% phụ nữ có tài khoản ngân hàng, cao hơn so với con số 58% ghi nhận vào năm 2014. Năm 2011 có nhiều nước còn tình trạng bất bình đẳng giới, đến nay tình trạng đó vẫn còn, nhất là các nước Nam Á.

Theo bà Melinda Gate: “Một khi chính phủ chuyển các khoản tiền phúc lợi xã hội và các khoản hỗ trợ trực tiếp vào tài khoản ngân hàng của người phụ nữ, sự hỗ trợ sẽ rất tuyệt vời. Bởi khi đó, người phụ nữ sẽ chủ động hơn trong việc quyết định công việc của gia đình họ, cùng với sự trợ giúp của các dịch vụ tài chính, giúp họ thuận lợi, dễ dàng hơn trong việc thanh toán hoặc mua bán tài sản cho gia đình, đóng góp tốt hơn vào sự phát triển của nền kinh tế”.

Các dịch vụ tài chính đang ngày càng có ý nghĩa trong các tình huống xung đột hoặc đỗ vỡ. Khả năng cung cấp các dịch vụ tài chính có chất lượng trước, trong và sau các đợt khủng hoảng nhân đạo còn có thể tăng cường khả năng phục hồi và giúp duy trì cuộc sống bình thường cho con người. Trường hợp cần chuyển tiền mặt thông qua giao dịch thanh toán, chuyển tiền điện tử, có thể giúp giải quyết tình trạng khó khăn tạm thời và giảm thiểu tác động của khủng hoảng.

Tại sao tài chính toàn diện có ý nghĩa như vậy

Tài chính toàn diện mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển – đặc biệt với việc sử dụng các dịch vụ tài chính số, bao gồm dịch vụ tiền di động, thẻ thanh toán và ứng dụng công nghệ tài chính khác (công nghệ fintech).

Khi đã làm chủ một tài khoản của chính mình, người dân có xu hướng sử dụng nhiều hơn các dịch vụ tài chính, như vay tiền hoặc mua bảo hiểm, chủ động hơn trong việc mở rộng kinh doanh, đầu tư cho giáo dục hoặc khám chữa bệnh, quản lý rủi ro, kể cả khi có những cú sốc về tài chính. Tất cả những điều này đều có thể giúp cải thiện chất lượng chung cho cuộc sống của con người.

Cơ sở dữ liệu toàn cầu về tài chính (Global Findex)

Cơ sở dữ liệu toàn cầu Findex là bộ dữ liệu toàn diện nhất cho biết những người trưởng thành tiết kiệm, vay, thanh toán và quản lý rủi ro tài chính như thế nào. Bộ cơ sở dữ liệu được Ngân hàng Thế giới xây dựng với sự hỗ trợ của Quỹ Bill và Melinda Gates, thực hiện việc công bố số liệu 3 năm một lần, bắt đầu từ năm 2011. Các số liệu được phối hợp thu thập bởi công ty Gallup Inc, thông qua khảo sát trên phạm vi quốc gia với 150.000 người lớn ở hơn 140 nước.

Bản phát hành mới nhất của Findex đã cập nhật các chỉ số về khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính chính thức và phi chính thức. Dữ liệu có bổ sung thêm số liệu về sử dụng công nghệ tài chính (fintech), như sử dụng điện thoại di động và internet trong các giao dịch thanh toán.

Tài chính toàn diện đang được đẩy mạnh trên toàn cầu. Dữ liệu Findex toàn cầu cập nhật đến năm 2017 cho thấy 1,2 tỷ người lớn đã có ít nhất một tài khoản ngân hàng từ năm 2011, trong đó bao gồm 515 triệu người mở tài khoản từ năm 2014. Trong khoảng từ 2014 – 2017, số người lớn mở tài khoản ở các tổ chức tài chính hoặc có sử dụng dịch vụ tiền di động trên toàn cầu tăng từ 62% lên 69%. Ở các nền kinh tế đang phát triển số liệu này tăng từ 54% lên 63%. Đến nay tại các nước đang phát triển số phụ nữ có tài khoản ngân hàng ít hơn nam giới là 9%. Bản số liệu cập nhật và công bố lần thứ 3 cho thấy lợi ích của công nghệ số là chìa khóa để đạt được mục tiêu của WB về tăng cường khả năng tiếp cận tài chính trên toàn cầu tới năm 2020.

Mai Hương

Tổng hợp từ Website Ngân hàng Thế giới