Nghị định 70/2000/NĐ-CP ngày 21 tháng 11 năm 2000 của Chính phủ về việc giữ bí mật, lưu trữ và cung cấp thông tin liên quan đến tiền gửi và tài sản gửi của khách hàng là văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, góp phần tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong việc giữ bí mật, lưu trữ và cung cấp thông tin về tiền gửi và tài sản của khách hàng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, góp phần gia tăng niềm tin của khách hàng đối với tổ chức tín dụng, thúc đẩy hoạt động của tổ chức tín dụng an toàn, hiệu quả. Tuy nhiên, sau hơn 17 năm áp dụng kể từ ngày có hiệu lực thi hành, Nghị định 70/2000/NĐ-CP không còn phù hợp với tình hình thực tế và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Do đó, ngày 11/9/2018, Chính phủ đã ban hành Nghị định 117/2018/NĐ-CP thay thế Nghị định 70/2000/NĐ-CP quy định việc giữ bí mật, cung cấp thông tin khách hàng của Tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài và sẽ có hiệu lực vào ngày 01 tháng 11 năm 2018 (sau đây gọi là Nghị định).
Trong phạm vi nội dung của bài viết, xin được giới thiệu một số điểm mới của Nghị định, như sau:
1. Về phạm vi điều chỉnh:
Khoản 3 Điều 14 Luật các TCTD năm 2010 đã được sửa đổi bổ sung năm 2017 (Luật các TCTD) quy định tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được cung cấp thông tin liên quan đến tài khoản, tiền gửi, tài sản gửi, các giao dịch của khách hàng tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cho tổ chức, cá nhân khác, trừ trường hợp có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật hoặc được sự chấp thuận của khách hàng. Do đó, NHNN đã xây dựng Nghị định theo hướng chỉ quy định về phạm vi thông tin khách hàng, giữ bí mật, cung cấp thông tin khách hàng (thẩm quyền, trình tự, thủ tục) để TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài, cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng và TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài và không áp dụng đối với các trường hợp sau đây: Thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, thông tin được cung cấp cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật các TCTD, thông tin được cung cấp phục vụ mục đích phòng, chống rửa tiền, phòng chống khủng bố theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền, phòng chống khủng bố. Việc giữ bí mật, cung cấp những thông tin này được thực hiện theo quy định tại Pháp lệnh số 30/2000/PL-UBTVQH10 ngày 28/12/2000 bảo vệ bí mật Nhà nước và Nghị định số 33/2002/NĐ-CP ngày 28 tháng 03 năm 2002 quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh bảo vệ bí mật Nhà nước.
2. Về đối tượng yêu cầu cung cấp thông tin:
Nghị định quy định theo hướng phân chia theo ba nhóm đối tượng yêu cầu cung cấp thông tin khách hàng: a) Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; b) Tổ chức khác, cá nhân không phải là cơ quan nhà nước có thẩm quyền được pháp luật liên quan quy định được quyền yêu cầu tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài cung cấp thông tin khách hàng (tổ chức bảo hiểm tiền gửi,…); c) Tổ chức, cá nhân ngoài đối tượng tại điểm a và b trên đây được cung cấp thông tin khách hàng khi có sự chấp thuận của khách hàng.
Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài cung cấp thông tin khách hàng đã rộng hơn quy định tại khoản 4 Điều 5 Nghị định 70, bao gồm: các cơ quan hải quan, cơ quan thuế, các cơ quan điều tra, kiểm toán nhà nước… Việc bổ sung quy định về đối tượng áp dụng đảm bảo rõ ràng, đầy đủ cho đối tượng chịu điều chỉnh của Nghị định.
2.1. Về quy định cụ thể việc giữ bí mật, cung cấp thông tin khách hàng cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền:
Nghị định tách quy trình cung cấp thông tin thành 2 Điều: (i) phương thức, giao nhận và thời hạn cung cấp thông tin; (ii) trình tự, thủ tục cung cấp thông tin khách hàng.
- Hình thức yêu cầu, cung cấp thông tin khách hàng: Nghị định quy định theo hai hình thức: (i) Hình thức gián tiếp: yêu cầu, cung cấp thông tin khách hàng được thực hiện thông qua các tổ chức cung ứng dịch vụ bưu chính hoặc thông qua phương tiện điện tử, hệ thống mạng viễn thông và mạng máy tính; và (ii) Hình thức trực tiếp: yêu cầu, cung cấp thông tin khách hàng được thực hiện tại trụ sở tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và thông qua người đại diện của các bên… để phù hợp thực tiễn và quy định tại Luật tiếp cận thông tin 2016.
- Thời hạn cung cấp thông tin khách hàng: Nghị định quy định trường hợp pháp luật liên quan có quy định cụ thể về thời hạn thì thời hạn cung cấp thông tin khách hàng là thời hạn quy định tại pháp luật liên quan đó. Trường hợp pháp luật liên quan không quy định cụ thể về thời hạn cung cấp thông tin thì thời hạn cung cấp thông tin được quy định tại Điều 9 Nghị định.
- Trình tự, thủ tục, hồ sơ yêu cầu cung cấp thông tin khách hàng: Nghị định quy định cụ thể về trình tự, thủ tục việc cung cấp thông tin khách hàng trên cơ sở rà soát các quy định hiện hành về cung cấp thông tin tại một số văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành. Hồ sơ yêu cầu cung cấp thông tin khách hàng phải bao gồm các nội dung: căn cứ pháp lý quy định thẩm quyền, lý do, mục đích, nội dung, phạm vi, thời hạn, hình thức yêu cầu, hình thức văn bản cung cấp thông tin khách hàng, tài liệu chứng minh lý do yêu cầu cung cấp thông tin (đối với cơ quan nhà nước yêu cầu cung cấp thông tin cho các mục đích như giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố,… thì không yêu cầu tài liệu này). Như vậy, Nghị định bổ sung trình tự, thủ tục cung cấp thông tin khách hàng của TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài cho cơ quan nhà nước.
- Điều chỉnh quy định về lập biên bản cung cấp thông tin: Trên thực tế nhiều trường hợp cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền gửi yêu cầu cung cấp thông tin qua đường công văn (tài liệu được cung cấp qua đơn vị chuyển phát nhanh, thư đảm bảo qua bưu điện) và không cử cán bộ đến trụ sở để nhận tài liệu. Vì vậy, mặc dù TCTD đã lập Biên bản cung cấp thông tin và đề nghị bên yêu cầu cung cấp thông tin ký và gửi lại biên bản nhưng không nhận lại được biên bản.
Tại Điều 25 Luật tiếp cận thông tin 2016 về Hình thức cung cấp thông tin theo yêu cầu quy định các hình thức cung cấp thông tin, bao gồm (i) Trực tiếp tại trụ sở cơ quan cung cấp thông tin; (ii) Qua mạng điện tử, dịch vụ bưu chính, fax. Luật tiếp cận thông tin cũng quy định cụ thể về trình tự, thủ tục cung cấp thông tin qua mạng điện tử (Điều 30); trình tự, thủ tục cung cấp thông tin qua dịch vụ bưu chính, fax (Điều 31).
Do vậy, để đảm bảo phù hợp với thực tiễn và các quy định hiện hành, NHNN quy định cụ thể các trường hợp bắt buộc, trường hợp không bắt buộc phải lập "Biên bản cung cấp thông tin". Quy định này đảm bảo giá trị pháp lý của thông tin khách hàng do TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài cung cấp, đảm bảo tính hiệu quả, tiết kiệm, phù hợp với thực tế hoạt động kinh doanh của TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài thuận lợi trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của tổ chức, cá nhân phù hợp quy định của pháp luật.
- Thẩm quyền ký văn bản yêu cầu cung cấp thông tin được quy định theo hướng liệt kê các trường hợp có thẩm quyền ký trên cơ sở rà soát các quy định của pháp luật có liên quan (Bộ Luật dân sự năm 2015, Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2015, Luật Kiểm toán Nhà nước,…).
2.2. Về việc giữ bí mật, cung cấp thông tin khách hàng cho tổ chức, cá nhân không phải là cơ quan nhà nước có thẩm quyền:
- Đối với nhóm tổ chức, cá nhân quy định tại điểm a khoản 1 Điều 11 Nghị định: hình thức, thời hạn, trình tự, thủ tục cung cấp thông tin khách hàng đối với các đối tượng này thực hiện theo quy định của bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội đó. Trường hợp bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội chỉ quy định quyền mà không có quy định hướng dẫn thì thực hiện theo hướng dẫn tại Nghị định (ngoại trừ trường hợp cung cấp thông tin về tiền gửi được bảo hiểm của khách hàng cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi).
- Đối với tổ chức, cá nhân quy định tại điểm b khoản 1 và khoản 2 Điều 11 Nghị định: hình thức, thời hạn, trình tự, thủ tục cung cấp thông tin khách hàng thực hiện theo thỏa thuận với khách hàng và phù hợp với quy định nội bộ của Tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài.
Theo quy định tại khoản 3 Điều 14 Luật các TCTD, TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài không được cung cấp thông tin liên quan đến tài khoản, tiền gửi, tài sản gửi, các giao dịch của khách hàng tại TCTD, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài cho pháp nhân, cá nhân khác, trừ trường hợp có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật hoặc được sự chấp thuận của khách hàng. Do vậy để phù hợp với các quy định hiện hành, NHNN đã đề xuất bỏ quy định tại Điều 6 Nghị định 70. Việc cung cấp thông tin giữa các TCTD được thực hiện theo quy định tại Mục 2 Chương II Nghị định về việc giữ bí mật, cung cấp thông tin khách hàng cho tổ chức khác, cá nhân.
- Việc cung cấp thông tin về tiền gửi được bảo hiểm của khách hàng cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi được thực hiện theo quy định của Luật bảo hiểm tiền gửi, Nghị định 117 và hướng dẫn của tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Do đó Nghị định có quy định tại điểm c khoản 2 điều 12 giao tổ chức bảo hiểm tiền gửi hướng dẫn về hình thức yêu cầu, cung cấp thông tin khách hàng, trình tự, thủ tục, hồ sơ yêu cầu cung cấp thông tin tiền gửi được bảo hiểm của khách hàng. Các quy định khác về bảo mật, cung cấp thông tin khách hàng tại Nghị định vẫn áp dụng đối với việc cung cấp thông tin khách hàng cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi.
2.3. Quy định về việc cung cấp thông tin khách hàng cho ngân hàng mẹ, việc lưu trữ thông tin khách hàng của tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài:
Nghị định hướng dẫn khoản 3 Điều 14 Luật các tổ chức tín dụng 2010 về việc giữ bí mật và cung cấp thông tin khách hàng. Do vậy, Nghị định quy định việc cung cấp thông tin khách hàng cho ngân hàng mẹ đối với tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh Ngân hàng nước ngoài phải được sự chấp thuận của khách hàng bằng văn bản hoặc bằng hình thức khác theo thỏa thuận với khách hàng đó.
Việc lưu trữ thông tin khách hàng của tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài (bao gồm việc lưu tại máy chủ của ngân hàng mẹ đặt tại nước ngoài hoặc tại Việt Nam) thực hiện theo quy định nội bộ của tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài và phù hợp với quy định của pháp luật về lưu trữ thông tin dữ liệu mà không thuộc phạm vi quy định của Nghị định.
Quy định nội bộ về giữ bí mật, lưu trữ và cung cấp thông tin khách hàng của tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài phải bao gồm tối thiểu các nội dung như quy trình, thủ tục tiếp nhận, xử lý và cung cấp thông tin khách hàng; quy trình, thủ tục lưu trữ, bảo vệ bí mật thông tin khách hàng; việc giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm quy định nội bộ về giữ bí mật, lưu trữ, cung cấp thông tin khách hàng; phân cấp thẩm quyền, quyền hạn, nghĩa vụ của các đơn vị, cá nhân trong việc giữ bí mật, lưu trữ và cung cấp thông tin khách hàng.
Với những điểm nổi bật như trên, Nghị định được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý để việc giữ bí mật và cung cấp thông tin được thực hiện thống nhất, đồng bộ, rõ ràng, minh bạch, đảm bảo quyền riêng tư của khách hàng; đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của các Tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài trong việc cung cấp thông tin khách hàng, cũng như hỗ trợ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ kịp thời; đảm bảo tính thống nhất, phù hợp với Hiến pháp, Bộ Luật dân sự và Luật các tổ chức tín dụng 2010.
Vụ Pháp chế