Kinh tế Đông Á - Thái Bình Dương giảm tốc

Tại báo cáo này, WB đã điều chỉnh giảm dự báo GDP năm 2019 tại các nước đang phát triển và mới nổi (EMDEs) trong khu vực, nhưng vẫn tăng 6,0% vào năm 2019 và 2020. Sau đó, sẽ tiếp tục giảm sâu trong dài hạn, phản ánh những yếu tố như mô hình nhân chủng học, khả năng tích lũy vốn giảm dần cùng với xu hướng kiềm chế mở rộng tín dụng. Tại khu vực, rủi ro tăng trưởng thấp ngày càng hiện hữu, bao gồm khả năng leo thang căng thẳng thương mại và điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt nhanh hơn so với kỳ vọng. Nhiều nước đối mặt với rủi ro lớn, nhất là các nước thu nhập thấp và nợ nần ở mức cao, tài khoản vang lai thâm hụt trầm trọng.

Tăng trưởng GDP và một số chỉ số kinh tế chủ chốt (% so năm trước)

	Kết quả và dự báo						Thay đổi *
	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2018	2019	2020
Thế giới	2,4	3,1	3,0	2,9	2,8	2,8	-0,1	-0,1	-0,1
Các EMDE tại EAP	6,3	6,6	6,3	6,0	6,0	5,8	0,0	-0,1	0,0
Campuchia	6,9	7,0	7,1	6,8	6,8	6,7	0,2	0,1	0,2
Trung Quốc	6,7	6,9	6,5	6,2	6,2	6,0	0,0	-0,1	0,0
Fiji	0,4	3,8	3,5	3,4	3,3	3,3	0,0	0,0	0,0
Indonesia	5,0	5,1	5,2	5,2	5,3	5,3	0,0	-0,1	-0,1
CHDCND Lào	7,0	6,9	6,5	6,6	6,7	6,6	-0,1	-0,3	-0,2
Malaysia	4,2	5,9	4,7	4,7	4,6	4,6	-0,7	-0,4	-0,2
Mông Cổ	1,4	5,4	5,9	6,6	6,3	6,2	0,6	0,2	-0,2
Myanmar	5,9	6,8	6,2	6,5	6,6	6,8	-0,5	-0,4	-0,5
Papua New Guinea	2,6	2,8	0,3	5,1	3,1	3,4	2,0	1,1	0,1
Philippines	6,9	6,7	6,4	6,5	6,6	6,6	-0,3	-0,2	0,0
Quần đảo Solomon	3,5	3,5	3,4	2,9	2,8	2,7	0,4	0,0	0,0
Thái Lan	3,3	3,9	4,1	3,8	3,9	3,9	0,0	0,0	0,1
Timor-Leste	5,3	-4,7	0,8	3,3	4,9	5,0	-1,4	-0,9	0,9
Việt Nam	6,2	6,8	6,8	6,6	6,5	6,5	0,0	0,0	0,0

Nguồn: WB

(*): Tăng/giảm so với dự báo tháng 6/2018.

Kinh tế EAP giảm tốc xuống 6,3% vào năm 2018 và động lượng tăng trưởng yếu dần, do nhu cầu trong nước tăng chậm không bù đắp được những khó khăn trong hoạt động xuất khẩu. Trong khi đó, điều kiện quốc tế không thuận lợi, căng thẳng thương mại tăng cao, điều kiện tài chính ngày càng khắt khe, một số nước mới nổi hàng đầu đang đối mặt với áp lực rất lớn trên thị trường tài chính.

GDP khu vực EAP sẽ giảm tốc từ mức tăng trưởng 6,3% trong năm 2018 xuống 6,0% trong năm 2019 và những năm sau đó, không thay đổi đáng kể so với dự báo đưa ra hồi tháng 6/2018. Về cơ bản, mặt bằng giá cả trong hai năm tới sẽ tiếp tục ổn định, trong khi thương mại và nhu cầu trên thế giới yếu ớt, và điều kiện tài chính toàn cầu ngày càng khắt khe.

Tại Trung Quốc, GDP được dự báo sẽ giảm từ mức tăng trưởng 6,5% vào năm 2018 xuống mức tăng trung bình 6,2% trong hai năm 2019-2020, khi chính phủ tiếp tục kiên trì các biện pháp tái cân bằng kinh tế trong nước cho phù hợp với môi trường bên ngoài. Chính phủ Trung Quốc sẽ tiếp tục tập trung nỗ lực tái cân bằng kinh tế theo hướng thúc đẩy nhu cầu trong nước và giảm dần mức độ phụ thuộc vào xuất khẩu, nhưng sẽ tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm đối phó với những thách thức bắt nguồn từ môi trường kinh tế bên ngoài, nhất là căng thẳng thương mại với Mỹ. Các biện pháp được sử dụng bao gồm giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi tại các ngân hàng thương mại, cắt giảm thuế và lệ phí, nâng mức hoàn thuế xuất khẩu, đẩy mạnh phát hành trái phiếu chính phủ tại các địa phương để mở rộng chi tiêu và phát triển các công trình hạ tầng.

Tại những quốc gia khác trong khu vực, GDP được dự báo tiếp tục ổn định quanh mức tăng trưởng trung bình 5,2% trong hai năm 2019-2020. Trong đó, nhu cầu trong nước được kỳ vọng sẽ bù đắp thiệt hại bắt nguồn từ xu hướng suy giảm xuất khẩu. Tại các nước nhập khẩu hàng hóa, GDP được dự báo giảm nhẹ trong năm 2019 và hướng dần về mức tăng trưởng tiềm năng. Tại nhóm các nước nhập khẩu này, GDP giảm tốc còn do lạm phát tăng cao đã hạn chế chi tiêu dùng, nhất là tại Philippines.

Tương tự, WB cũng điều chỉnh giảm GDP năm 2019 tại các nước xuất khẩu hàng hóa xuống mức tăng trưởng khoảng 5,1%, do GDP giảm tại một số nước như Lào, Malaysia, Myanmar. Mặc dù còn sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia, nhưng thu nhập quốc dân có xu hướng đồng quy, khi tăng trưởng đầu tư ổn định. Tại các nước xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, áp lực lạm phát có thể tăng cao, phản ánh tác động phá giá bản tệ và áp lực thúc đẩy nhu cầu trong nước.

Về nguy cơ, rủi ro tăng trưởng chậm dần ngày càng trầm trọng, căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn tiếp tục cản trở nố lực hình thành các mối quan hệ thương mại trong tương lai. Trong đó, rối loạn thương mại tiềm tàng có thể sẽ gây nhiều tác động tiêu cực đến những nước có nền kinh tế mở trong khu vực. EAP là khu vực có đặc điểm khu vực và liên kết quốc tế khá sâu, nên rất dễ bị tổn thương trước những cú sốc từ bên ngoài. Khu vực này cũng phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu và nguồn kiều hối chuyển về, nhất là thông qua hoạt động đầu tư ở nước ngoài. Tổng giá trị xuất khẩu và dòng vốn vào vượt 50% GDP tại 2/3 số quốc gia và trên 100% GDP tại những nước còn lại trong khu vực. Tại nhiều nước trong khu vực như Malaysia, Philippines, Thái Lan, chi phí bắt nguồn từ các biện pháp tăng thuế có thể sẽ tăng cao do tham gia vào các chuỗi giá trị phức tạp trên thế giới. Hơn nữa, tác động của các biện pháp trả đũa thương mại có thể lan rộng trên toàn khu vực, nếu nó ảnh hưởng đến niềm tin của các nhà đầu tư và cản trở hoạt động đầu tư nước ngoài trực tiếp.

Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng các gói kích thích tài chính để đối phó với các đòn trừng phạt thương mại của Mỹ, nhưng biện pháp này chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn, và sẽ gây rủi ro dài hạn cũng như giải pháp khắc phục, nếu tiếp tục phát hành trái phiếu hỗ trợ các chính quyền địa phương mở rộng đầu tư hạ tầng. Một khi căng thẳng thương mại với Mỹ dâng cao, trao đổi thương mại hàng hóa Mỹ - Trung có thể sẽ chấm dứt hoàn toàn. Nếu mâu thuẫn lên mức thái quá, hoạt động đầu tư và niềm tin của thị trường sẽ suy giảm mạnh, có thể giảm tới 3% hoạt động xuất khẩu và 1,7% thu nhập toàn cầu trong trung hạn.

Do các mối quan hệ thương mại, đầu tư quá chặt chẽ, một rối loạn kinh tế đáng kể tại Trung Quốc sẽ gây tác động rất lớn đến những nước khác trong khu vực, đặc biệt là Mông Cổ, Camphuchia, và các quốc đảo ngoài khơi Thái Bình Dương - những nước phụ thuộc nặng nề vào du lịch và đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc.

Những rối loạn trên các thị trường tài chính cũng diễn biến theo chiều hướng ngày càng xấu đi, gây rủi ro gia tăng lạm phát, thâm hụt tài khóa tăng cao, gây tác động lan truyền sang những EMDE khác trong khu vực, qua đó gây áp lực tỷ giá và giá trị tài sản. Một khi những rủi ro này trở thành hiện thực và gây thiệt hại về vật chất, kinh tế khu vực sẽ trượt dốc.

Hoàng Thế Thỏa

Nguồn: WB tháng 01/2019