Xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là một trong 5 lĩnh vực ngành ngân hàng cần ưu tiên đầu tư tín dụng theo chủ trương của Đảng và Nhà nước, trong thời gian qua, ngành ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp, chính sách nhằm hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho DNNVV trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng. Nhờ đó tín dụng cho đối tượng này đã có nhiều chuyến biến mạnh mẽ. Thực tế, để vốn ngân hàng đến với DNNVV thực chất, hiệu quả hơn không chỉ nỗ lực của riêng ngành Ngân hàng mà cần có những giải pháp đồng bộ khác từ nhiều phía.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng, tiền tệ đã ngày càng hoàn thiện cơ chế, chính sách tiền tệ, tín dụng, tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận vốn tín dụng phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của các lĩnh vực ưu tiên trong đó có khu vực DNNVV (nông nghiệp nông thôn, xuất khẩu, DNNVV, công nghiệp hỗ trợ, DN ứng dụng công nghệ cao).
Ưu tiên vốn cho DNNVV
NHNN đã quy định trần lãi suất đối với các lĩnh vực ưu tiên phát triển, trong đó có DNNVV được hưởng lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa bằng VNĐ thấp hơn 1%-2%/năm so với các lĩnh vực sản xuất kinh doanh thông thường (hiện nay là 6,5%/năm). Thậm chí với các DN tốt, ngân hàng cho vay với luất 6%/năm. Đồng thời ban hành các Thông tư hướng dẫn TCTD phối hợp với Ngân hàng Phát triển, Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương trong cho vay DNNVV có bảo lãnh của các tổ chức này.
Ngành Ngân hàng cũng triển khai các chương trình tín dụng đặc thù đối với một số ngành/lĩnh vực, trong đó có đối tượng thụ hưởng là các DNNVV như: Chính sách cho vay không có tài sản bảo đảm lên đến 70%-80% để phát triển sản xuất nông nghiệp theo mô hình liên kết, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP; Chương trình cho vay khuyến khích phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, với lãi suất cho vay ưu đãi thấp hơn từ 0,5%-1,5%/năm so với mức lãi suất cho vay thông thường cùng kỳ hạn; Các DNNVV sản xuất các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển được vay vốn tối đa 70% vốn đầu tư tại các TCTD trên cơ sở bảo lãnh của các tổ chức bảo lãnh; Chính sách ưu đãi về lãi suất cho các DNNVV hoạt động tại các địa bàn kinh tế khó khăn...
Bên cạnh đó, NHNN chỉ đạo các TCTD xây dựng quy trình thu thập, khai thác thông tin về đánh giá tín nhiệm, hoạt động của khách hàng để nâng cao hiệu quả thẩm định và đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng vay, qua đó tăng cường khả năng cho vay không có bảo đảm bằng tài sản; Xây dựng các chương trình, gói tín dụng với lãi suất hợp lý cho DNNVV, đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng; Đơn giản hóa thủ tục hành chính để tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.
Đặc biệt, ngành Ngân hàng đã, đang và tiếp tục đẩy mạnh triển khai chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp, nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, nhất là DNNVV trong quan hệ tín dụng ngân hàng; tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có triển vọng phát triển, có sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường nhưng đang gặp khó khăn về tài chính vay được vốn ngân hàng để phục vụ sản xuất kinh doanh.
Ngoài ra, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động trợ giúp phát triển DNNVV, trong đó có chính sách hỗ trợ tiếp cận vốn tín dụng, thời gian qua, NHNN đã chủ động phối hợp với các Bộ, ngành trong việc xây dựng Luật hỗ trợ DNNVV (đã được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2017) và xây dựng các văn bản hướng dẫn Luật hỗ trợ DNNVV, trong đó có việc triển khai chính sách hỗ trợ tiếp cận vốn, tài chính cho DNNVV thông qua các loại hình Quỹ: Quỹ phát triển DNNVV, Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV, Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo.
Về phía các TCTD, trong thời gian qua đã triển khai đa dạng các gói sản phẩm vay vốn ưu đãi riêng cho các DNNVV bằng cả VND và ngoại tệ; tích cực hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đa dạng hóa các hình thức cấp tín dụng, tạo thêm giá trị gia tăng cho DNNVV thông qua các dịch vụ tiện ích phong phú; quy trình, thủ tục cấp tín dụng đối với doanh nghiệp ngày càng đơn giản, phù hợp tạo điều kiện cho doanh nghiệp được tiếp cận vốn dễ dàng.
Theo Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN), tính đến cuối tháng 12/2018, tín dụng đối với lĩnh vực DNNVV đạt trên 1,3 triệu tỷ đồng, tăng 15,57% so với cuối năm 2017. Theo số liệu báo cáo từ các TCTD, đến hết tháng 2/2019, tín dụng đối với lĩnh vực DNNVV đạt trên 1,3 triệu tỷ đồng, tăng 9,32% so với cùng kỳ năm 2018.
Tuy nhiên, vẫn còn các doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn.
Còn vướng mắc về vốn do đâu?
Tại Tọa đàm “Tăng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa" vừa qua, các ý kiến của chuyên gia, diễn giả cho thấy, nguyên nhân chủ yếu mà DNNVV còn vướng mắc về vốn vẫn là do đa phần các DNNVV của chúng ta có quy mô nhỏ, vốn chủ sở hữu và năng lực tài chính hạn chế, thiếu chiến lược kinh doanh dài hạn, phương án kinh doanh khả thi trong khi đây lại là yếu tố tiên quyết giúp DNNVV có thể đáp ứng điều kiện để được ngân hàng chấp thuận cho vay.
Bên cạnh đó, các DNNVV chưa coi trọng việc cập nhật thông tin hoạt động cũng như tổ chức hạch toán kế toán theo quy định, báo cáo tài chính chưa minh bạch, số liệu thiếu chính xác, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình xem xét và thẩm định hồ sơ vay vốn của NHTM. Và nhiều khi do thói quen giao dịch của DNNVV, các TCTD gặp khó khăn trong việc kiểm soát dòng tiền của các DNNVV, dẫn tới yêu cầu cần có tài sản bảo đảm cho khoản vay. Ngoài ra, vấn đề tài sản bảo đảm là một trong những rào cản trong tiếp cận vốn của doanh nghiệp nói chung.
Mặc dù NHTM tung ra nhiều gói sản phẩm hỗ trợ về vốn cho DNNVV, nhưng đôi khi sản phẩm, dịch vụ ngân hàng chưa được chú trọng thiết kế để phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh của các DNNVV. Một số NHTM vẫn chưa coi trọng vấn đề cần phải có đội ngũ cán bộ chuyên phân tích, đánh giá và tư vấn cho đối tượng khách hàng DNNVV để tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn khi DNNVV tiếp cận vốn tại ngân hàng mình. Bản thân TCTD nhiều khi không có đầy đủ thông tin về doanh nghiệp, không kiểm soát được dòng tiền nên dẫn đến tâm lý e dè khi quyết định cho vay các DNNVV.
Hơn nữa, thị trường vốn ở Việt Nam chưa phát triển nên gánh nặng nguồn vốn trung và dài hạn đang đổ lên vai hệ thống ngân hàng. Theo Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN), dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế hiện nay là khoảng 7,3 triệu tỷ đồng, đây là một con số rất lớn.
Tháo gỡ dần những “nút thắt”
Với vai trò là nơi cung ứng vốn cho nền kinh tế, NHNN đã chỉ đạo các TCTD triển khai mạnh mẽ chính sách tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ và NHNN; chủ động cân đối khả năng tài chính, nâng cao hiệu quả hoạt động, tiết giảm chi phí để có điều kiện giảm lãi suất cho vay; đẩy mạnh cải cách thủ tục cho vay, rút ngắn thời gian xét duyệt, đa dạng hóa các loại sản phẩm tín dụng; xem xét gia hạn nợ, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ và các giải pháp tháo gỡ khó khăn đối với doanh nghiệp khi gặp rủi ro do các nguyên nhân khách quan, chưa thể trả được nợ đúng hạn…
Theo kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy, để hỗ trợ phát triển DNNVV đòi hỏi các giải pháp để hỗ trợ từ nhiều phía, dành nguồn lực ngân sách và thông qua nhiều cơ chế chính sách kinh tế để hỗ trợ.
Để tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển DNNVV, đặc biệt là startup trong tiếp cận vốn, tài chính cho phát triển, phía các cơ quan quản lý cần sớm hoàn thiện các văn bản (Nghị định, Thông tư) hướng dẫn Luật Hỗ trợ DNNVV, bảo đảm các chính sách hỗ trợ DNNVV được triển khai đồng bộ, có hiệu quả, đặc biệt là các chính sách về hỗ trợ DNNVV khởi nghiệp sáng tạo đã được quy định tại Luật; Đẩy mạnh xây dựng, hình thành các mạng lưới về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gồm: mạng lưới nhà đầu tư và quỹ đầu tư cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, mạng lưới tư vấn, cố vấn, chuyên gia khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; Mở rộng kết nối vùng, liên vùng, quốc gia và quốc tế, thu hút nguồn lực và nhân lực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Thêm nữa là cần cải thiện năng lực của cả 2 phía: ngân hàng (người cho vay) và doanh nghiệp (người đi vay). Cả hai bên đều cần nâng cao nội lực. Bản thân các DNNVV cũng phải tự nâng cấp, cải thiện năng lực quản trị và độ tinh thông trong hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh; tuân thủ quy định của pháp luật và chủ động cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực để nâng cao uy tín đối với các tổ chức tín dụng; chủ động, tích cực tham gia hoạt động sản xuất - kinh doanh theo chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của sản phẩm, tạo điều kiện cho các TCTD kiểm soát dòng tiền và tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá trình vay vốn.
Tại Tọa đàm “Tăng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa", chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, các vấn đề về phát triển của DNNVV cần tổng thể chứ không chỉ riêng lãi suất, tín dụng. Cũng tại Tọa đàm này, ông Phạm Duy Hiếu, Quyền Tổng giám đốc ABBank cho rằng, yếu tố nội lực của doanh nghiệp vẫn là yếu tố quyết định có được ngân hàng cho vay hay không.
Tiếp tục đầu tư tín dụng kịp thời, hiệu quả đối với DNNVV
Thời gian tới, bên cạnh việc triển khai có hiệu quả những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của ngành Ngân hàng trong năm 2019 theo Chỉ thị 01/CT-NHNN ngày 8/1/2019 của Thống đốc NHNN theo hướng tập trung vốn cho lĩnh vực sản xuất kinh doanh, nhất là các lĩnh vực ưu tiên, để tiếp tục mở rộng tín dụng hiệu quả, đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh của DNNVV, ông Trần Văn Tần – Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) cho biết, NHNN sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương trong việc triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ DNNVV và các văn bản hướng dẫn Luật, trong đó có các chính sách hỗ trợ tiếp cận vốn cho DNNVV thông qua các loại hình Quỹ như Quỹ phát triển DNNVV, Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV, Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời, đẩy mạnh triển khai chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp, nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, nhất là DNNVV trong quan hệ tín dụng ngân hàng; tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có triển vọng phát triển, có sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường nhưng đang gặp khó khăn về tài chính vay được vốn ngân hàng để phục vụ sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, ngành Ngân hàng tiếp tục triển khai quyết liệt các nhiệm vụ và giải pháp tại Kế hoạch hành động của ngành ngân hàng góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp (đặc biệt là DNNVV) tiếp cận vốn tín dụng.
NHNN chỉ đạo các TCTD tiếp tục rà soát, cải tiến quy trình cho vay, thủ tục vay vốn, nâng cao khả năng thẩm định để rút ngắn thời gian giải quyết cho vay, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn nhưng vẫn đảm bảo an toàn vốn vay.
Công tác truyền thông tiếp tục được đẩy mạnh với các hình thức phong phú, đa dạng để tuyên truyền cho người dân hiểu rõ về nguy cơ, tác hại của tín dụng đen, giới thiệu các kênh cung ứng vốn tín dụng chính thức, các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng để người dân tiếp cận với các dịch vụ tài chính lành mạnh, góp phần hạn chế và đẩy lùi tín dụng đen.
Phương Linh