Mối lo về khả năng tăng trưởng thấp đi, lạm phát tăng lên khi những số liệu kinh tế quý I vừa qua được công bố, với tăng trưởng GDP chỉ tăng 6,79% - mức tăng trưởng thấp nhất 6 quý gần đây. Trong quý I, tốc độ tăng trưởng chậm lại ở tất cả các ngành, lĩnh vực kinh tế.
Tăng trưởng và lạm phát 2019:
Lo, nhưng không ngại
Đỗ Lê
Lo vẫn phải lo
Mối lo về khả năng tăng trưởng thấp đi, lạm phát tăng lên khi những số liệu kinh tế quý I vừa qua được công bố, với tăng trưởng GDP chỉ tăng 6,79% - mức tăng trưởng thấp nhất 6 quý gần đây. Trong quý I, tốc độ tăng trưởng chậm lại ở tất cả các ngành, lĩnh vực kinh tế. Trong khi sức ì của nông nghiệp vốn đã là chuyện “cơm bữa”, thủy sản không còn “phong độ cao” và dịch vụ ghi nhận mức tăng quý I thấp nhất trong 3 năm gần đây thì ngành công nghiệp chế biến chế tạo - đầu tàu kéo tăng trưởng - cũng chỉ tăng 12,35%, mức thấp nhất 7 quý. Chỉ số PMI trong 3 tháng đầu năm đạt mức trung bình là 51,6 điểm, thấp hơn trung bình quý I/2018 là 52,8 và của cả năm 2018 là 53,8 điểm. Xuất khẩu chỉ tăng 5,3% so với cùng kỳ 2018, mức tăng trưởng thấp nhất kể từ năm 2011…
Trong khi đó, dù lạm phát quý I ở mức tương đối thấp (CPI bình quân quý I tăng 2,63% so với cùng kỳ 2018 và là mức tăng bình quân quý I thấp nhất trong 3 năm trở lại đây) nhưng xuất hiện các yếu tố có thể gây đột biến đến CPI trong các tháng và quý tiếp theo. Đó là việc tăng giá điện 8,63% ngày 20/3 và 3 lần tăng giá liên tiếp gần đây (2 lần trong tháng 4; một lần trong tháng 5) đã đẩy giá xăng RON 95 tăng tổng cộng tới 3.642 đồng/lít. Thực tế tác động đến lạm phát của tăng giá điện, giá xăng đã bắt đầu thể hiện trong tháng 4 vừa qua và nhiều dự báo cho thấy sẽ tiếp tục có những tác động trong thời gian tới. Không chỉ tác động trực tiếp và gián tiếp đến giá cả hàng hóa sản xuất và tiêu dùng mà các chuyên gia cho rằng, nguy cơ “té nước theo mưa”, gây ra lạm phát kỳ vọng.
Nếu áp lực lạm phát gia tăng, cùng với đó là tốc độ tăng trưởng xuất khẩu tiếp tục suy giảm khiến thặng dư thương mại yếu đi (4 tháng đầu năm 2019, cán cân thương mại thặng dư chỉ hơn 700 triệu USD, thấp hơn rất nhiều con số tới 3,7 tỷ USD của cùng kỳ 2018) và các áp lực khác từ thị trường quốc tế có thể làm gia tăng các áp lực với tỷ giá và lãi suất.
Nhưng không quá quan ngại
Trái ngược với các dự báo, nhiều nền kinh tế lớn trên toàn cầu – trong đó có các đối tác thương mại lớn của Việt Nam - lại có được tăng trưởng kinh tế tốt hơn trong quý I vừa qua. Tăng trưởng kinh tế quý I của Trung Quốc đạt mức 6,4%, vượt dự báo của các nhà kinh tế. Kinh tế Mỹ cũng đạt mức tăng trưởng 3,2%, tốt hơn rất nhiều so với dự kiến nhờ chi tiêu của Chính phủ mạnh hơn. Trong khi đó, tăng trưởng quý I ở 19 quốc gia sử dụng đồng Euro đạt 0,4%, tăng gấp đôi so với mức tăng trưởng đạt được trong quý IV/2018… Nếu các diễn biến này tiếp tục được duy trì trong các quý tiếp theo sẽ tác động tích cực đến Việt Nam khi nhu cầu ở các đối tác thương mại chính gia tăng.
Dù xuất khẩu tháng 4 vừa qua vẫn ở mức thấp nhưng một tín hiệu đáng mừng là xuất khẩu điện thoại - ngành có giá trị lớn trong nhóm ngành điện tử - sau 7 tháng tăng thấp hoặc giảm đã ghi nhận mức tăng tới 12%, đạt 3,9 tỷ USD. Sản lượng điện thoại tháng 4 cũng đạt tới 19 triệu chiếc, tăng 17,2% và là mức tăng trưởng cao nhất kể từ tháng 1/2018. “Các tín hiệu mới của xuất khẩu và sản lượng điện thoại có thể là chỉ báo sớm cho sự thay đổi tích cực hơn của ngành điện tử trong những tháng tới”, Bộ phận Phân tích và Tư vấn đầu tư Khách hàng Cá nhân thuộc CTCP Chứng khoán Sài Gòn (SSI) nhận định.
Trong khi đó, nhập khẩu tháng 4 tăng rất mạnh, riêng nhập khẩu của khối FDI tăng 17%. Theo các chuyên gia Tập đoàn HSBC, đây có thể là một tín hiệu cho sự phục hồi mạnh mẽ hơn trong chu kỳ sản xuất và xuất khẩu điện tử trong thời gian tới, vì phần lớn nhập khẩu là các bộ phận, linh kiện để hoàn tất sản phẩm cuối cùng để lắp ráp và xuất khẩu. Thực tế Chỉ số PMI tháng 4 phục hồi cũng phần nào phản ánh xu hướng này. Chỉ số PMI tháng 4 đã tăng mạnh lên mức 52,5 điểm. Các chuyên gia HSBC nhận định, điều này phản ánh sự lạc quan tăng cao trong lĩnh vực sản xuất của Việt Nam và cho thấy nhu cầu mạnh mẽ.
Những diễn biến bên ngoài cũng như trong nước tích cực hơn cho thấy, tăng trưởng năm nay chưa chắc đã thấp đi như nhiều lo ngại và dự báo gần đây. Trong khi đó với lạm phát, dù thừa nhận sẽ có áp lực, nhất là sau các đợt tăng giá điện, giá xăng dầu vừa qua nhưng các chuyên gia HSBC nhận định, có rất ít rủi ro ngắn hạn và đáng kể đối với lạm phát, ngay cả khi Chính phủ tiếp tục lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ y tế trong năm nay. “Chính phủ thường điều chỉnh giá dịch vụ y tế 6 tháng một lần. Điều này cho thấy, việc điều chỉnh tăng chi phí y tế có thể xảy ra vào khoảng giữa năm (tức là tháng 6 hoặc tháng 7 tới). Mặc dù vậy, chúng tôi vẫn kỳ vọng lạm phát sẽ được duy trì ở mức thấp và trong phạm vi mục tiêu dưới 4% đặt ra cho năm nay”, báo cáo triển vọng kinh tế Việt Nam tháng 5/2019 của HSBC nêu.
Tuy nhiên tác động của việc tăng giá điện, xăng dầu vẫn chưa được phản ánh hết, trong khi giá xăng dầu vẫn là một ẩn số và hiện quỹ bình ổn đang cạn dần, đồng nghĩa với dư địa để đối phó với tác động bên ngoài (nếu giá dầu mỏ thế giới tiếp tục tăng) tới giá xăng dầu trong nước cũng đang bị thu hẹp.
Bởi vậy các chuyên gia cho rằng, không được chủ quan với lạm phát. Một mặt, vẫn phải theo dõi sát các biến động trong và ngoài nước, đặc biệt là xu hướng xuất khẩu (triển vọng tăng trưởng kinh tế và nhu cầu của các nền kinh tế lớn và dự báo xu hướng phục hồi của xuất khẩu và tác động thế nào đến thặng dư thương mại) và diễn biến giá dầu mỏ thế giới. Mặt khác, theo dõi chặt tác động trực tiếp và gián tiếp của tăng giá điện, xăng dầu đến giá cả các hàng hóa tiêu dùng và kinh tế trong nước, từ đó có lộ trình điều chỉnh hợp lý với giá các dịch vụ, hàng hóa do nhà nước quản lý cũng như kịp thời ngăn chặn các hiện tượng té nước theo mưa và chủ động thông tin để tránh tâm lý lạm phát kỳ vọng.