Giải pháp của các ngân hàng trung ương lớn góp phần củng cố niềm tin, hỗ trợ kinh tế phục hồi sau khi đại dịch qua đi

Những giải pháp đồng bộ này có thể cổ vũ các nước và góp phần tạo ra dư địa về chính sách tiền tệ để các nước đang phát triển và mới nổi sử dụng trong việc xử lý những khó khăn ở trong nước. Các cơ quan giám sát cũng cần khuyến khích các ngân hàng thỏa thuận lại những khoản vay đối với doanh nghiệp và cá nhân bị tổn thương do đại dịch, trong khi vẫn duy trì các quy định rõ ràng về đánh giá rủi ro tín dụng.

Báo cáo nhận định, sau dự báo đưa ra hồi tháng 01/2020, kinh tế thế giới đã có nhiều thay đổi và khó dự báo. Đại dịch Covid-19 đã gây ra cuộc khủng hoảng toàn diện và khác hẳn với trước đây. Thứ nhất, đây là cú sốc rất lớn, do thiệt hại vật chất liên quan đến đại dịch và những biện pháp kiềm chế nguy cơ lan truyền bệnh dịch đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng tài khóa toàn cầu. Thứ hai, cũng như chiến tranh hay một cuộc khủng hoảng chính trị, thế giới tiếp tục chìm trong bất ổn và khó đoán định về quy mô và cường độ của cú sốc này. Thứ ba, trong bối cảnh hiện nay, chính sách kinh tế đóng vai trò khác nhau, do khủng hoảng này gây hậu quả nghiêm trọng và cần nhiều biện pháp để kiểm soát bệnh dịch, đặt ra nhiều thách thức cho các hoạt động kích thích kinh tế do tất cả mọi lĩnh vực đều bị tổn thương.

Cuộc khủng hoảng y tế đang gây tác hại nghiêm trọng đến các hoạt động kinh tế, GDP toàn cầu được dự báo sẽ giảm xuống mức tăng trưởng -3% trong năm nay - mức suy giảm sâu hơn nhiều so với thời kỳ khủng hoảng tài chính 2008-2009. Trong kịch bản lạc quan, dịch bệnh sẽ giảm trong sáu tháng cuối năm 2020 và các nước sẽ dỡ bỏ dần các biện pháp kiểm soát bệnh dịch, GDP toàn cầu sẽ phục hồi và tăng 5,8% trong năm 2021 khi các chính sách hỗ trợ sẽ giúp hoạt động kinh tế bình thường trở lại.

Các chỉ số kinh tế cơ bản (% so với năm trước)

	Thực tế và dự báo			Thay đổi *		Thay đổi **
	2019	2020	2021	2020	2021	2020	2021
GDP toàn cầu	2,9	-3,0	5,8	-6,3	2,4	-0,4	2,2
Các nước phát triển	1,7	-6,1	4,5	-7,7	2,9	-7,8	2,9
Mỹ	2,3	-5,9	4,7	-7,9	3,0	-8,0	3,0
Khu vực đồng euro	1,2	-7,5	4,7	-8,8	3,3	-8,9	3,3
CHLB Đức	0,6	-7,0	5,2	-8,1	3,8	-8,2	3,8
CH Pháp	1,3	-7,2	4,5	-8,5	3,2	-8,5	3,2
Italia	0,3	-9,1	4,8	-9,6	4,1	-9,6	4,0
Tây Ban Nha	2,0	-8,0	4,3	-9,6	2,7	-9,8	2,6
Nhật Bản	0,7	-5,2	3,0	-5,9	2,5	-5,7	2,5
VQ Anh	1,4	-6,5	4,0	-7,9	2,5	-7,9	2,5
Canada	1,6	-6,2	4,2	-8,0	2,4	-8,0	2,4
Những nước phát triển khác ***	1,7	-4,6	4,5	-6,5	2,1	-6,6	2,2
Các EMDE	3,7	-1,0	6,6	-5,4	2,0	-5,6	1,8
Các EMDE châu Á	5,5	1,0	8,5	-4,8	2,6	-5,0	2,3
Trung Quốc	6,1	1,2	9,2	-4,8	3,4	-4,6	3,3
Ấn Độ	4,2	1,9	7,4	-3,9	0,9	-5,1	0,0
ASEAN 5 ****	4,8	-0,6	7,8	-5,4	2,7	-5,5	2,6
Các EMDE châu Âu	2,1	-5,2	4,2	-7,8	1,7	-7,7	1,7
CHLB Nga	1,3	-5,5	3,5	-7,4	1,5	-7,4	1,5
Các nước Mỹ Latinh và Caribê	0,1	-5,2	3,4	-6,8	1,1	-7,0	1,0
Brazil	1,1	-5,3	2,9	-7,5	0,6	-7,3	0,5
Mêhicô	-0,1	-6,6	3,0	-7,6	1,4	-7,9	1,1
Trung Đông và Trung Á	1,2	-2,8	4,0	-5,6	0,8	-5,7	0,8
Arập Xê út	0,3	-2,3	2,9	-4,2	0,7	-4,5	0,7
Cận Sahara châu Phi	3,1	-1,6	4,1	-5,1	0,6	-5,2	0,4
Nigeria	2,2	-3,4	2,4	-5,9	-0,1	-5,9	-0,1
CH Nam Phi	0,2	-5,8	4,0	-6,6	3,0	-6,9	2,6
Liên minh châu Âu	1,7	-7,1	4,8	-8,7	3,1	-8,8	3,1
Các nước thu nhập thấp	5,1	0,4	5,6	-4,7	0,5	-4,7	0,4
Trung Đông và Bắc Phi	0,3	-3,3	4,2	-5,9	1,2	-6,0	1,2
Thương mại toàn cầu	0,9	-11,0	8,4	-13,9	4,7	-14,2	4,6
Giá dầu (tăng/giảm theo USD)	-10,2	-42,0	6,3	-37,7	11,0	-35,8	10,9
Giá cả hàng hóa khác (USD)	0,8	-1,1	-0,6	-2,8	-1,2	-2,8	-1,9
Giá cả tại các nước phát triển	1,4	0,5	1,5	-1,2	-0,4	-1,3	-0,3
Giá cả tại EMDEs	5,0	4,6	4,5	0,0	0,0	-0,2	0,0

Nguồn: IMF tháng 4/202

(*): Tăng/giảm so với dự báo tháng 01/2020;

(**): Tăng/giảm so với dự báo tháng 10/2019;

(***): Không tính các nước G7 và khu vực euro;

(****): Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Việt Nam.

Tuy nhiên, trước tác động của nhiều yếu tố, dự báo này chưa chắc chắn. Cụ thể là, thiệt hại kinh tế tùy thuộc vào nhiều yếu tố với những mối tương tác lẫn nhau rất khó dự báo. Bao gồm, xu hướng lan truyền bệnh dịch, cường độ và hiệu lực của các nỗ lực kiềm chế đại dịch, mức độ rối loạn các chuỗi cung ứng, hệ quả của các biện pháp thắt chặt thị trường tài chính toàn cầu, những thay đổi về thói quen khi con người phải tránh tụ tập đông người và hạn chế sử dụng phương tiện giao thông công cộng, vấn đề niềm tin và rối loạn giá cả hàng hóa. Nhiều nước phải đối mặt với hàng loạt khó khăn, bao gồm cú sốc y tế, rối loạn kinh tế trong nước, nhu cầu bên ngoài suy giảm mạnh, dòng vốn đảo chiều, giá cả hàng hóa lao dốc.

Để giảm thiểu thiệt hại, chính sách hiệu quả đóng vai trò quan trọng. Các biện pháp cần thiết để giảm dần nguy cơ lây nhiễm bệnh dịch và bảo vệ người dân sẽ gây tác động ngắn hạn, nhưng cũng cần được coi là hoạt động đầu tư quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế trong dài hạn. Ưu tiên trước mắt là kiềm chế nguy cơ lan truyền bệnh dịch, bằng cách đẩy mạnh chi tiêu y tế để nâng cao công suất và nguồn lực của khu vực y tế, góp phần chặn đứng nguy cơ bùng phát đại dịch. Các chính sách kinh tế cũng cần nhằm vào việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến người dân, doanh nghiệp, hệ thống tài chính; chặn đà lao dốc kinh tế do sản xuất có thể bị thu hẹp trong thời gian dài; đảm bảo để kinh tế có thể phục hồi nhanh chóng ngay sau khi đại dịch qua đi.

Khó khăn kinh tế phản ánh những cú sốc dữ dội trong mọi lĩnh vực, đòi hỏi các nhà tạo lập chính sách phải thực hiện hàng loạt giải pháp tài khóa, tiền tệ, ổn định thị trường tài chính nhằm hỗ trợ những hộ gia đình và doanh nghiệp bị tổn thương trong đại dịch. Những động thái hỗ trợ này sẽ góp phần duy trì các mối quan hệ kinh tế trong thời gian tạm ngừng hoạt động và cần thiết để hoạt động từng bước trở lại bình thường sau khi đại dịch lắng dịu và sau khi rút dần các biện pháp kiềm chế đại dịch. Tại hầu hết các nước phát triển, các biện pháp tài khóa để ứng phó với đại dịch đã được tiến hành nhanh chóng với quy mô lớn. Tương tự, nhiều nước đang phát triển và mới nổi cũng bắt đầu đưa ra các gói hỗ trợ tài khóa để chia sẻ khó khăn với các khu vực và người lao động bị tổn thất nặng nề do đại dịch gây ra.

Các nước cần tăng quy mô các giải pháp tài khóa, nếu hoạt động kinh tế tiếp tục gián đoạn trong thời gian dài, hoặc kinh tế phục hồi quá yếu ớt. Trong đó, những nước gặp khó khăn tài chính trong việc đối phó với đại dịch có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài. Các gói kích thích tài khóa quy mô lớn có thể giảm thiểu nguy cơ suy giảm niềm tin, hỗ trợ tăng nhu cầu tổng thể, và chặn đà lao dốc kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả hỗ trợ sẽ cao hơn, một khi nguy cơ bùng phát đại dịch bị đẩy lùi và hoạt động xã hội ổn định dần.

Trong những tuần lễ gần đây, các ngân hàng trung ương lớn đã triển khai hàng loạt biện pháp quyết liệt, bao gồm các gói kích thích tiền tệ và hỗ trợ thanh khoản, mục tiêu là nhằm giảm thiểu áp lực hệ thống. Những giải pháp này đã góp phần củng cố niềm tin và giảm thiểu nguy cơ phóng đại các cú sốc, đảm bảo để kinh tế phục hồi ngay sau khi đại dịch qua đi. Những giải pháp đồng bộ này có thể cổ vũ các nước và góp phần tạo ra dư địa về chính sách tiền tệ để các nước đang phát triển và mới nổi sử dụng trong việc xử lý những khó khăn ở trong nước. Các cơ quan giám sát cũng cần khuyến khích các ngân hàng thỏa thuận lại những khoản vay đối với doanh nghiệp và cá nhân bị tổn thương do đại dịch, trong khi vẫn duy trì các quy định rõ ràng về đánh giá rủi ro tín dụng.

Cần tăng cường các mối quan hệ phối hợp và hợp tác đa phương, qua đó sẽ giúp các nước đẩy lùi bệnh dịch, nhất là đối với những nước gặp khó khăn về tài chính và cơ sở y tế yếu ớt. Các nước cần khẩn trương phối hợp để giảm dần nguy cơ lan truyền virus, sản xuất vắc xin và tiến hành điều trị để đối phó với đại dịch.

Xuân Thanh

Nguồn: IMF tháng 4/2020