Thị trường hàng hóa thế giới: thực tế và dự báo

Báo cáo lần này được công bố vào thời điểm, đại dịch covid-19 đang nhấn chìm các hoạt động kinh tế toàn cầu. Trong ba tháng qua, giá cả của hầu hết các mặt hàng hóa đều lao dốc do đại dịch Covid-19 ngày càng trầm trọng. Nguyên nhân là do các biện pháp giảm thiểu thiệt hại do đại dịch gây ra đã khiến nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa sụt giảm mạnh, đẩy giá dầu xuống mức thấp nhất trong lịch sử, trong khi tăng trưởng kinh tế yếu ớt sẽ tiếp tục cản trở nhu cầu về hàng hóa các loại.

Diễn biến giá cả các mặt hàng tính theo giá năm 2010 (2010 = 100%)

	Thực tế và dự báo (2010=100)					Thay đổi*		Thay đổi**
	2017	2018	2019	2020	2021	2020	2021	2020	2021
Giá năng lượng	68	87	76	45	54	-40,3	18,9	-35,1	17,1
Phi năng lượng***	84	85	82	78	79	-5,1	2,5	-4,6	0,9
Nông sản	87	87	83	82	84	-1,1	1,8	-0,9	-0,1
Đồ uống	83	79	76	72	74	-5,3	2,3	-4,4	0,2
Thực phẩm	90	90	87	87	88	-0,5	1,9	-1,2	2,1
Dầu và các món ăn	87	85	77	78	80	0,1	2,7	-1,8	5,2
Ngũ cốc	81	89	89	88	89	-1,5	1,8	-1,6	0,4
Thực phẩm khác	102	99	98	97	98	-0,4	0,9	0,0	0,2
Nguyên liệu thô	81	81	78	77	79	-0,8	1,6	-5,3	0,3
Phân bón	74	82	81	73	76	-9,9	3,1	-12,9	1,0
Khoáng sản	78	83	78	68	71	-13,2	4,0	-11,6	2,9
Kim loại quý	98	97	105	119	119	13,2	-0,3	7,7	0,7
Giá dầu ($/thùng)	53	68	61	35	42	-43,0	20,0	-37,5	18,1
Giá vàng ($/oz)	1.258	1.269	1.392	1.600	1.590	14,9	-0,6	9,3	0,6

Nguồn: WB tháng 4/2020

(*): Tăng/giảm (%) so với năm trước;

(**): Tăng/giảm so với dự báo đưa ra hồi tháng 10/2019;

(***): Không tính giá kim loại quý.

Báo cáo nhấn mạnh, thị trường hàng hóa thế giới bị tác động mạnh của đại dịch Covid-19, các hoạt động kinh tế phải đóng cửa đột ngột, các biện pháp ngăn ngừa đại dịch đã ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động kinh tế và chuỗi cung ứng, nhu cầu và nguồn cung đều suy giảm mạnh.

Trong quý I/2020, giá năng lượng giảm 18,4% so với quý trước. Trong tháng 03/2020, giá dầu trung bình (bao gồm dầu WTI, Brent và Dubai) là 32 USD/thùng, giảm tới 50% so với tháng 01/2020. Trong tháng 4/2020, giá dầu thế giới tiếp tục sụt giảm, thậm chí có lúc giảm xuống mức giá âm do các kho dự trữ dầu đều tận dụng hết công suất. Nhu cầu về dầu mỏ sụp đổ do đại dịch Covid-19 buộc các nước phải thực hiện các biện pháp giãn cách xã hội, hạn chế đi lại và tạm dừng hàng loạt hoạt động kinh tế, riêng lĩnh vực giao thông chiếm tới 2/3 nhu cầu tiêu thụ dầu trên thị trường.

Xu hướng mất giá trở nên trầm trọng do thất bại tại cuộc họp vào đầu tháng 3/2020 giữa OPEC và các đối tác bàn về giải pháp cắt giảm 9,7 triệu thùng dầu/ngày nhằm cứu giá dầu. Tương tự, giá khí đốt tự nhiên cũng giảm sâu, mặc dù không trầm trọng như giá dầu, riêng giá than đá chỉ giảm nhẹ do nhu cầu sản xuất điện không bị ảnh hưởng đáng kể của các biện pháp ứng phó với đại dịch.

Trong Quý I/2020, phần lớn các mặt hàng phi năng lượng cũng trượt dốc, nhưng ở mức độ thấp hơn so với các mặt hàng năng lượng, chỉ số giá kim loại và khoáng sản giảm 5%, riêng giá đồng giảm khoảng 15%, phản ánh mối quan hệ chặt chẽ của kim loại này với hoạt động kinh tế toàn cầu. Trái lại, giá quặng sắt chỉ giảm 7%, do cung cầu tương đối cân bằng (nhu cầu yếu ớt và nguồn cung gián đoạn). Trong nhóm kim loại quý, giá vàng tăng nhẹ do bất ổn tăng cao và xu hướng chuyển sang tài sản an toàn như tiền mặt, trái phiếu chính phủ. Do mối quan hệ trực tiếp với tăng trưởng kinh tế, giá cả các mặt hàng nông nghiệp chỉ giảm nhẹ. Tuy nhiên, giá cao su giảm 25%, do 2/3 sản lượng được sử dụng trong công nghiệp sản xuất săm, lốp xe hơi. Tương tự, giá ngô và dầu ăn các loại cũng giảm do nhu cầu về năng lượng sinh học sụp đổ.

Về triển vọng, giá năng lượng có thể giảm trung bình 40% trong năm nay, nhưng có thể phục hồi nhanh trong năm 2021; giá cả các mặt hàng phi năng lượng giảm 5% trong năm nay và ổn định trong năm 2021. Tuy nhiên, dự báo có thể thay đổi do diễn biến đại dịch là yếu tố khó định đoán.

Trong năm 2020, giá dầu trung bình được dự báo ở mức 35 USD/thùng, sau đó phục hồi lên mức giá 42 USD/thùng vào năm 2021, thấp hơn nhiều so với dự báo đưa ra hồi tháng 10/2019 (58 USD/thùng và 59 USD/thùng). Cụ thể là, giá dầu sẽ phục hồi dần từ mức giá thấp hiện nay, trước khi tăng tốc trong năm 2021. Dự báo này phản ánh kỳ vọng về khả năng suy giảm nhu cầu tới 10% (9,3 triệu thùng/ngày), mức suy giảm chưa có tiền lệ trong lịch sử (mức suy giảm sâu nhất 4% được xác nhận vào năm 1980). Với mức suy giảm này, các nỗ lực cắt giảm sản lượng đều thất bại, do nguồn cung tiếp tục dư thừa trong quý II/2020, vượt quá công suất của các kho chứa dầu và nhiều doanh nghiệp phải phá sản, nhất là tại Mỹ và Canada. Trong năm 2021, giá dầu và nhu cầu về các sản phẩm dầu sẽ phục hồi, nhưng chậm chạp do các nước vẫn phải áp dụng các biện pháp kiểm soát dịch bệnh.

Trong năm 2020, giá kim loại được dự báo giảm 13%, trước khi phục hồi nhẹ vào năm 2021, do nhu cầu yếu ớt và các ngành công nghiệp chủ chốt phải tạm dừng hoạt động. Giá cả kim loại có thể giảm sâu hơn, nếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu thấp hơn kỳ vọng.

Về cơ bản, giá cả các mặt hàng nông nghiệp được kỳ vọng sẽ ổn định trong nay, do những mặt hàng này kém nhạy cảm với hoạt động kinh tế, trong khi sản lượng và nguồn dự trữ ở mức cao trong lịch sử, mặc dù thế giới vẫn lo ngại về nguy cơ mất an toàn lương thực. Một số quốc gia tiến hành các biện pháp hạn chế xuất khẩu, số khác bắt đầu tăng cường nhập khẩu để củng cố kho dự trữ. Mặc dù những biện pháp này không được thực thi rộng rãi, nhưng có thể gây khó khăn cho toàn cầu, nếu nhiều nước cùng tiến hành các biện pháp dự phòng.

Hoàng Thế Thỏa

Nguồn: WB tháng 4/2020