Mặc dù đến nay chưa có nghiên cứu nào có thể dự báo chính xác về tác động của dịch bệnh Covid-19 gây ra, tuy nhiên, dịch bệnh này chắc chắn sẽ có tác động không nhỏ đối với nền kinh tế toàn cầu, trong đó có ngành Ngân hàng, khiến cả ngân hàng và người vay phải chịu áp lực nghiêm trọng.Vai trò thanh tra, giám sát ngân hàng lúc này trở nên quan trọng hơn bao giờ hết với mục tiêu vừa đảm bảo hệ thống ngân hàng thực sự hỗ trợ nền kinh tế trong khi vẫn giữ được sự ổn định tài chính cần thiết. Xin giới thiệu chín khuyến nghị của chuyên gia Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ quốc tế (WB - IMF) vừa công bố gần đây liên quan đến việc giữ an toàn hệ thống tài chính – ngân hàng trong khi vẫn hỗ trợ phục hồi nền kinh tế.
Theo Ngân hàng Thế giới, ngành Ngân hàng cần đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu cú sốc kinh tế và tài chính vĩ mô và do đại dịch Covid-19 gây ra nói riêng thông qua các chính sách tín dụng phù hợp để hỗ trợ người đi vay bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh và duy trì nguồn vốn tín dụng cho các ngành, lĩnh vực bị ảnh hưởng. Nhiều nước trên thế giới đã triển khai các chính sách tín dụng phù hợp để hỗ trợ và tháo gỡ khó khăn về vốn vay cho khách hàng nhằm phục hồi tăng trưởng kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội,…Ví dụ, Singapore gần đây công bố một gói giải pháp tín dụng trợ giúp người dân thực hiện cam kết vay và bảo hiểm, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận tín dụng ngân hàng và bảo hiểm,…Brunei có chính sách cho phép tái cơ cấu hoặc hoãn trả nợ vay của cá nhân và các khoản thuê mua trả góp (mua ô tô) có thời hạn dưới 10 năm, hoãn thời hạn trả nợ vay mua nhà…Việt Nam cũng có quy định về việc tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi, phí, giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid-19.
Ngân hàng Thế giới đánh giá đây có thể coi là những giải pháp hữu hiệu giúp giảm áp lực cho người dân và doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn do đại dịch. Trong bối cảnh đó, hệ thống thanh tra, giám sát cần trở thành một phần không thể thiếu trong những phản ứng chính sách này. Tuy nhiên, những chính sách hỗ trợ tín dụng vừa phải đảm bảo tuân thủ quy định pháp lý không để nợ xấu tái diễn, đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng và sự minh bạch của bảng cân đối kế toán, đồng thời duy trì hoạt động liên tục, thông suốt và an toàn của hệ thống ngân hàng cũng như của các hệ thống thanh toán.
Ngân hàng Thế giới phân tích, trong bối cảnh đại dịch Covid-19, hệ thống ngân hàng toàn cầu đang trên đà phát triển mạnh mẽ hơn nhiều so với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 do hệ thống ngân hàng về cơ bản đã thực hiện đầy đủ các cải cách thể chế và quy định tài chính của nhóm G20 kể từ sau cuộc khủng hoảng đến nay. Tuy nhiên, khi những yêu cầu về thanh khoản nhường chỗ cho các vấn đề về khả năng thanh toán, nợ sẽ tăng lên và áp lực lên hệ thống ngân hàng cũng tăng lên tương ứng. Điều này đặt ra những thách thức to lớn đối với Ngân hàng Trung ương các nước trong việc cần thiết phải nghiên cứu, xây dựng chính sách, biện pháp ứng phó phù hợp để đảm bảo đồng thời mục tiêu hỗ trợ nền kinh tế và duy trì ổn định tài chính – tiền tệ.
Nhận thức được điều đó, mới đây, Nhóm nghiên cứu WB-IMF đã phối hợp đưa ra chín khuyến nghị chính sách để đảm bảo đồng thời thực hiện cả hai mục đích trên.
Theo đó, các quốc gia được khuyến khích vận dụng linh hoạt khuôn khổ pháp lý đã có trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc thanh tra giám sát và kế toán cơ bản theo quy định quốc tế trên cơ sở áp dụng 9 nguyên tắc trên. Việc từ bỏ các nguyên tắc tối thiểu về thanh tra giám sát và kế toán có thể dẫn đến những rủi ro trong tương lai, làm suy yếu sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng trong trung hạn. Đồng thời, WB-IFM cũng nhấn mạnh vai trò của cán bộ thanh tra giám sát ngân hàng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong quá trình triển khai những chính sách hỗ trợ này.
Trường hợp lựa chọn áp dụng các biện pháp tín dụng và hỗ trợ kinh tế không phù hợp với tiêu chuẩn được quốc tế thống nhất, các quốc gia cần có sự cảnh giác đặc biệt. Thực tế là một số quốc gia đang phát triển có ít lựa chọn chính sách hơn các quốc gia phát triển do có bộ đệm chính sách hạn chế hơn, năng lực thực thi yếu hơn và khung pháp lý kém linh hoạt hơn. Trong bối cảnh đó, họ có thể lựa chọn phản hồi chính sách không phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và rủi ro này gây nguy hiểm cho sự ổn định tài chính – tiền tệ. Minh họa cho trường hợp này, WB giải thích, nếu huyết áp của một người tăng lên, việc điều chỉnh trong phạm vi huyết áp có thể chấp nhận được về mặt y học nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc bệnh nhân không gặp nguy hiểm. Điều này tương tự như việc thay đổi phương pháp xác định các dấu hiệu cơ bản trong lĩnh vực ngân hàng (các yếu tố về vốn, thanh khoản, chất lượng tài sản) sẽ không giúp hệ thống ngân hàng khỏe mạnh. Chẳng hạn, một khoản nợ đã bị phân loại “nợ xấu” trước khi bắt đầu đại dịch thì không nên thay đổi quy định về “nợ xấu” để chuyển khoản nợ này thành bình thường.
Mặc dù các quốc gia có thể áp dụng các biện pháp tạm thời để giúp khách hàng vay kéo dài thời gian hoạt động cho đến khi có thể nhìn nhận chính xác hơn về tác động của đại dịch, WB cũng khuyến nghị Ngân hàng Trung ương các nước cần duy trì chính sách thanh tra, giám sát phù hợp để đảm bảo mỗi ngân hàng thương mại có thể tự theo dõi chất lượng tài sản của mình trên cơ sở áp dụng các tiêu chuẩn tín dụng mới được thiết lập trong điều kiện đại dịch phù hợp với thực tế và điều kiện từng nước. Cách tiếp cận này nhằm đảm bảo những dấu hiệu quan trọng để miêu tả “sức khỏe” của một ngân hàng thương mại được đo lường chính xác trong điều kiện có can thiệp chính sách và cơ chế cảnh báo được áp dụng. Việc Ngân hàng Trung ương có hướng dẫn rõ ràng và cụ thể về phân loại tài sản, đảm bảo nguyên tắc dự phòng khi triển khai các chính sách tín dụng được thiết kế hợp lý, có thời hạn và mục tiêu cụ thể là điều rất cần thiết để tạo nền tảng cho sự phục hồi bền vững.
Có thể thấy, những khuyến nghị của WB-IMF là đáng suy ngẫm và học hỏi trong bối cảnh các quốc gia trên thế giới đang tìm kiếm giải pháp tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế bởi bên cạnh sự phát triển, việc áp dụng các tiêu chuẩn giám sát phù hợp để duy trì sức khỏe tài chính của hệ thống ngân hàng là không kém phần quan trọng của mỗi quốc gia trong bối cảnh hiện nay.
09 khuyến nghị chính sách trong việc thanh tra, giám sát các chính sách tín dụng ứng phó với đại dịch Covid-19
Nguyên tắc 1: Vận dụng linh hoạt khung pháp lý về thanh tra, giám sát, đồng thời vẫn duy trì các tiêu chuẩn an toàn tối thiểu và nhất quán với các thông lệ quốc tế.
Nguyên tắc 2: Thiết kế và triển khai những hành động can thiệp phù hợp nhằm hỗ trợ người đi vay và các lĩnh vực cần tập trung, bao gồm cả khu vực công và tư.
Nguyên tắc 3: Giảm thiểu những lỗ hổng có thể gây ra rủi ro đạo đức và duy trì sự tuân thủ các tiêu chuẩn hợp lý về quản lý rủi ro tín dụng, đồng thời tạo điều kiện cung cấp tín dụng mới an toàn, hiệu quả.
Nguyên tắc 4: Có hướng dẫn về phân loại tài sản và dự phòng, dựa trên hướng dẫn của các cơ quan ban hành tiêu chuẩn và không nới lỏng quy định về nợ xấu.
Nguyên tắc 5: Duy trì sự minh bạch và có hướng dẫn bổ sung liên quan đến việc công bố thông tin về rủi ro.
Nguyên tắc 6: Có cơ chế tạm ngừng kích hoạt tự động của hệ thống giám sát để đối phó với những tình huống đặc biệt của đại dịch.
Nguyên tắc 7: Rà soát những lĩnh vực ưu tiên trong hoạt động thanh tra, giám sát và duy trì đối thoại chặt chẽ, thường xuyên với các lĩnh vực này.
Nguyên tắc 8: Chủ động phối hợp với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thanh tra, giám sát trong nước và nước ngoài.
Nguyên tắc 9: Đảm bảo sự vận hành thông suốt của các cơ sở hạ tầng thị trường quan trọng.
Nguồn: WB-IMF (2020)
VA-MĐ
Nguồn: Theo WB và IMF