Đầu tư công là cứu cánh
để nền kinh tế vượt khó
Khanh Đoàn
Trong bối cảnh các dòng vốn đầu tư xã hội đều chậm và thấp so với nhiệm vụ kế hoạch đặt ra trong 6 tháng đầu năm 2020, thì vốn đầu tư công đang là cứu cánh quan trọng để nền kinh tế vượt qua khó khăn. Nhấn mạnh ý nghĩa đó tại Hội nghị giao ban trực tuyến giữa Thường trực Chính phủ với các địa phương trên toàn quốc về công tác giải ngân vốn đầu tư công được tổ chức ngày 16/7, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương phải củng cố quyết tâm chính trị, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công tốt hơn nữa để nền kinh tế bật lên mạnh mẽ sau đại dịch.
Tốc độ giải ngân tăng nhưng vẫn thấp so với yêu cầu
Báo cáo của Bộ Tài chính tại hội nghị cho thấy, ước giải ngân đầu tư công 6 tháng đầu năm là gần 160.000 tỷ đồng, đạt 33,9% kế hoạch (cùng kỳ đạt 28,56% kế hoạch Quốc hội giao). Mặc dù các cấp, các ngành và địa phương đã quyết liệt chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, số vốn giải ngân cũng tăng so với cùng kỳ năm 2019, song tỷ lệ giải ngân 6 tháng đầu năm vẫn thấp so với yêu cầu.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận định, nhìn chung thực trạng giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công 6 tháng đầu năm 2020 cơ bản tương tự như các năm trước, tỷ lệ giải ngân những tháng đầu năm thấp, xu hướng tăng mạnh trong những tháng cuối năm. Có 3 bộ, cơ quan Trung ương và 9 địa phương có tỷ lệ giải ngân trên 50%; 33 bộ, cơ quan Trung ương và 3 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới 20%, trong đó có 7 bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới 5%.
Tại hội nghị, Thủ tướng đã nêu tên các địa phương giải ngân tốt (đạt từ 45% trở lên), gồm Nghệ An, Thái Bình, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hà Nam, Lào Cai, Tiền Giang. Thủ tướng cũng nêu tên một số địa phương giải ngân chậm như Quảng Trị, Trà Vinh, Khánh Hòa, Thái Nguyên, Cần Thơ, Đà Nẵng, Ninh Thuận, Đồng Nai...
Bộ Giao thông - Vận tải cũng báo cáo về tình hình giải ngân một số dự án lớn, dự án quan trọng quốc gia. Đối với Dự án cao tốc Bắc - Nam phía đông, cơ quan này cho biết, đến nay đã cơ bản hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng toàn tuyến. Tổng số vốn đã giải ngân của 11 dự án thành phần là 3.437 tỷ đồng trên tổng số 8.970 tỷ đồng kế hoạch năm 2020, đạt 38,3%.
Về dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư Cảng Hàng không quốc tế Long Thành, trong 6 tháng đầu năm 2020, giải ngân khoảng 690 tỷ đồng, lũy kế đến nay là hơn 1.827 tỷ đồng, đạt trên 10% kế hoạch được giao. Về Dự án cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ, đã được Bộ Giao thông - Vận tải giao kế hoạch đầu tư vốn ngân sách Trung ương năm 2020 là 932 tỷ đồng. Hiện nay đang trong quá trình lựa chọn nhà thầu, dự kiến đến ngày 20/8 tới sẽ phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng gói thầu khảo sát, thiết kế.
Không để tiếp diễn tình trạng “nói chung chung”
Phát biểu ý kiến kết luận Hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ, dịch bệnh Covid-19 ảnh hưởng sự phát triển của đất nước, đời sống người dân, vì vậy giải ngân vốn đầu tư công không chỉ đơn thuần là góp phần tăng trưởng, phát triển cơ sở hạ tầng mà còn giải quyết việc làm, thu nhập cho hàng triệu người dân.
Thủ tướng nêu rõ, năm nay chúng ta phải giải ngân 28 tỷ USD, tương đương hơn 633.000 tỷ đồng, trong đó các địa phương chiếm gần 80%, trung ương và các bộ, ngành hơn 20%. Qua các ý kiến tại hội nghị cũng như kiểm tra nắm tình hình, Thủ tướng cho rằng công tác chuẩn bị dự án, chuẩn bị đầu tư còn yếu kém, còn nhiều bất cập, trong đó số vốn còn lại chưa giao chi tiết cho các dự án là hơn 27.000 tỷ đồng, chiếm gần 6% kế hoạch. Trong giải ngân thì giải ngân vốn ODA là chậm nhất. Như vậy, công tác giải ngân năm nay đã tốt hơn năm trước, nhưng nếu so tỷ lệ thì tình trạng trì trệ, chậm chạp vẫn xảy ra.
Bên cạnh đó, nhiều địa phương làm tốt, năng động, quyết liệt, cụ thể nhưng nhiều địa phương còn trì trệ, không năng động, không chỉ đạo, không bám vào để chỉ đạo. Thủ tướng yêu cầu “không nói chung chung”, phải quy trách nhiệm rõ ràng người đứng đầu, người trực tiếp làm. Thủ tướng đề nghị các địa phương cần học tập, trao đổi kinh nghiệm để có biện pháp mạnh mẽ hơn. Bên cạnh tháo gỡ khó khăn thì các địa phương cũng không được quên tập trung hỗ trợ cho đầu tư xã hội, đầu tư tư nhân, FDI.
Về biện pháp, Thủ tướng đề nghị cả nước, từng địa phương phát động phong trào thi đua yêu nước trong giải ngân vốn đầu tư công, đầu tư tư nhân, FDI; học tập, trao đổi kinh nghiệm, quyết tâm khắc phục tồn tại để làm tốt hơn giải ngân vốn đầu tư công, đầu tư xã hội. Các bộ trưởng, lãnh đạo các địa phương phải có chương trình hành động cụ thể trong việc giải ngân vốn đầu tư công và đầu tư xã hội.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, chỉ còn 25 - 26 tuần nữa là kết thúc năm 2020, do đó yêu cầu các ngành, địa phương báo cáo hai tuần một lần về tình hình giải ngân. Quốc hội, Chính phủ đã mở ra cơ chế thì các đồng chí phải lo trên lĩnh vực, địa bàn mình phụ trách.
Với luật pháp hiện hành, Thủ tướng Chính phủ quyết định điều chuyển vốn từ nơi không giải ngân được sang nơi có khả năng giải ngân, nhất là nguồn vốn trung ương, vốn ngân sách, kể cả vốn ODA bắt đầu từ đầu tháng 8 này. Bộ Tài chính tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ quyết định điều chuyển. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành thường xuyên đôn đốc, kiểm tra; xử lý ách tắc từng địa phương, từng ngành, đưa ra những biện pháp cần thiết.
Thủ tướng đề nghị gắn kết quả giải ngân với thi đua, khen thưởng, kỷ luật, đánh giá phẩm chất, năng lực cán bộ và đi liền với đó là xử lý nghiêm người đứng đầu không hoàn thành nhiệm vụ, kiểm điểm tập thể, cá nhân có liên quan không có chuyển biến. Phải có chế tài nghiêm, không thể để tình trạng “ngâm mãi, không chịu giải ngân, có khối lượng mà không thanh toán. Các địa phương phải đôn đốc, tháo gỡ mọi khó khăn, vướng mắc”.
Cùng với đó, cần công khai, minh bạch, biểu dương những ngành, đơn vị, địa phương làm tốt; phê bình, lên án trên báo chí, truyền hình những ngành, địa phương không làm tốt. Lãnh đạo huyện phải biết vướng giải toả mặt bằng do đâu, do ai? Việc này cần phải được làm nghiêm, thể hiện phẩm chất, năng lực cán bộ trong thực thi công vụ. Kiên quyết xử lý các bộ phận, cá nhân vô trách nhiệm.
Về giải phóng mặt bằng, Thủ tướng yêu cầu Bí thư, Phó Bí thư thường trực phải hỗ trợ các Chủ tịch UBND huyện, xã trong quá trình giải phóng mặt bằng; thảo luận với dân, công khai phương án đền bù với dân, có phương án, chế độ thỏa đáng; không để tình trạng “ù lì”, không giải quyết công việc. Cả hệ thống chính trị phải vào cuộc mới thuyết phục dân bàn giao mặt bằng bởi đây là khâu yếu, chậm hiện nay.