Theo các chuyên gia, mặc dù đã có những dấu hiệu của sự phục hồi nhưng kinh tế thế giới vẫn có nguy cơ rơi vào một giai đoạn mới của khủng hoảng trước khả năng làn sóng dịch bệnh Covid-19 bùng phát trở lại. Điều này đòi hỏi các nước phải có những chính sách và hành động khẩn trương, quyết liệt để đảm bảo sự phục hồi bền vững trong tương lai.
Những vấn đề kinh tế- xã hội mà dịch bệnh gây ra cho nhiều quốc gia trên thế giới là rất nặng nề. Các biện pháp đóng cửa và thực hiện cách ly xã hội khiến cho kinh tế toàn cầu bị đình trệ, làm tăng nhanh chóng tỷ lệ thất nghiệp. Theo thống kê, tại nhiều nước, số việc làm bị mất do tác động của đại dịch đã lớn hơn số việc làm được tạo ra từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009. Mặc dù đã phần nào được phục hồi, nhưng tính đến cuối tháng 6/2020, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động có việc làm hiện vẫn thấp hơn nhiều so với đầu năm.
Tình trạng phá sản doanh nghiệp cũng trở nên phổ biến tại nhiều nước khi các doanh nghiệp không còn nguồn tiền mặt dự phòng. Trong khi đó, nguồn cung nhân lực bị gián đoạn do việc đóng cửa trường học và các cơ sở đào tạo khiến cho quá trình học tập của hàng tỷ người tại 162 quốc gia bị ảnh hưởng. Ngoài ra, dịch bệnh dường như cũng làm gia tăng đói nghèo và bất bình đẳng, làm bộc lộ những yếu kém trong hệ thống y tế, việc làm không được đảm bảo, và những thách thức cho giới trẻ trong tiếp cận các cơ hội mong muốn. Để có được sự phục hồi toàn diện và bền vững toàn cầu, theo các chuyên gia, các quốc gia cần tập trung triển khai các biện pháp để giải quyết vấn đề nội bộ từng nước, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong những mục tiêu chung.
Ưu tiên các chính sách đảm bảo cuộc sống cho người dân
Vấn đề đảm bảo sức khỏe, tính mạng người dân cần được đặt ưu tiên hàng đầu trong các chính sách. Trên phạm vi toàn cầu, các nước đã và đang triển khai nhiều biện pháp đảm bảo cuộc sống cho người dân. Mạng lưới an sinh xã hội sẽ cần được tiếp tục duy trì; trong một số trường hợp, mở rộng hỗ trợ từ trợ cấp cho các hộ gia đình thu nhập thấp và người thất nghiệp bị tác động bởi dich bệnh sang tiếp cận các dịch vụ y tế và bảo hiểm thất nghiệp; tăng cường trợ cấp tiền mặt và các hình thức hỗ trợ khác cho người lao động tại khu vực không chính thức thông qua cơ chế số hóa để tối ưu hiệu quả. Đối với các nước có mức độ bất bình đẳng cao cần giành ưu tiên cho các nhóm đối tượng dễ tổn thương, yếm thế trong xã hội.
Bên cạnh đó, nhiều việc làm bị mất có thể sẽ không trở lại do khủng hoảng đã làm thay đổi mô hình tiêu dùng và cơ cấu ngành nghề trong dài hạn. Vì vậy, để tạo sinh kế, góp phần phục hồi ổn định, bền vững, người lao động sẽ tiếp tục cần được hỗ trợ, bao gồm cả đào tạo lại, giúp họ có thể tìm kiếm công việc mới, chuyển đổi ngành nghề từ các lĩnh vực bị thu hẹp sang các lĩnh vực đang phát triển. Việc hỗ trợ các doanh nghiệp có tiềm năng, triển vọng cũng sẽ giúp cho người lao động được hưởng lợi. Trong đó, các nước sẽ cần dành sự quan tâm đáng kể cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) – là những doanh nghiệp có vai trò quan trọng tạo việc làm cho người lao động. Các nghiên cứu đã cho thấy, nếu không có sự hỗ trợ, số SMEs bị phá sản có thể tăng gấp ba, từ mức trung bình 4% trước khi dịch bệnh xảy ra, lên 12% trong năm 2020, đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp và cũng như ảnh hưởng xấu đến bảng cân đối kế toán của các ngân hàng.
Theo các chuyên gia, chi phí cho các biện pháp tài khóa là rất đối lớn, có thể làm gia tăng nợ công. Tuy vậy, việc duy trì hỗ trợ cho các khu vực quan trọng trong giai đoạn này là cần thiết bởi cái giá phải trả cho việc rút tiền quá sớm có thể sẽ cao hơn rất nhiều. Tất nhiên, các biện pháp cần có mục tiêu xác định và ngân sách cần được đánh giá dựa trên chi phí hiệu quả và sự bền vững của nợ công trong trung hạn. Đối với các nền kinh tế đang phát triển, cần thận trọng với các biện pháp mở rộng bảng cân đối kế toán của NHTW để tài trợ cho các nguồn lực cần thiết, ngoại trừ các nhu cầu cấp bách trong ngắn hạn và trước mắt.
Một trong những chính sách quan trọng khác là đảm bảo ổn định tài chính. Tình trạng mất việc làm, phá sản và tái cấu trúc các ngành kinh tế có thể đem đến những thách thức cho lĩnh vực tài chính – trong đó có vấn đề mất tín dụng. Các nước, vì thế cần tăng cường công tác thanh tra, giám sát và hoàn thiện hệ thống pháp lý phù hợp với các chuẩn mực, thông lệ quốc tế để đảm bảo sử dụng linh hoạt nguồn vốn hiện có cùng các thanh khoản dự phòng. Việc điều hành chính sách tiền tệ của các NHTW cũng cần tiếp tục duy trì sự hỗ trợ cho phục hồi kinh tế, đảm bảo hoạt động an toàn, lành mạnh, hiệu quả của các thị trường tiền tệ, ngoại hối và chứng khoán.
Đẩy mạnh hợp tác quốc tế
Tăng cường hợp tác quốc tế song phương và đa phương có vai trò cốt yếu để rút ngắn thời gian khủng hoảng và đảm bảo sự phục hồi bền vững. Lĩnh vực hợp tác trọng tâm đầu tiên là y tế, đảm bảo nguồn cung y tế đồng đều thông qua hợp tác về sản phẩm, thiết bị y tế, thuốc men; đảm bảo phân phối và khả năng tiếp cận công bằng các phương pháp điều trị hiệu quả và vắc xin phòng ngừa dịch bệnh giữa các khu vực dân cư và giữa các quốc gia.
Trong lĩnh vực thương mại, các nước cần nỗ lực đảm bảo chuỗi cung ứng toàn cầu, hạn chế tối đa những đổ vỡ trong hệ thống thương mại toàn cầu; đẩy mạnh cải cách Tổ chức thương mại thế giới và tìm kiếm thỏa thuận toàn diện về thuế điện tử.
Hợp tác quốc tế cũng cần thiết để tăng cường hỗ trợ tài chính cho các quốc gia thu nhập thấp để ứng phó hiệu quả với các vấn đề y tế và kinh tế do khủng hoảng, bao gồm mở rộng mạng lưới an sinh xã hội và bảo vệ nguồn nhân lực và đảm bảo sinh kế. Đồng thời, các nước đang phát triển cần được đảm bảo có thể cung cấp tài chính cho các chi tiêu cần thiết và giải quyết những thách thức về tính bền vững của nợ công. Do đó, việc tiếp tục triển khai chương trình giãn nợ của G20 cũng như các sáng kiến hỗ trợ khác có vai trò đặc biệt quan trọng.
Các tổ chức tài chính quốc tế có thể cung cấp giải ngân nhanh hỗ trợ ngân sách và các dự án đầu tư. Trong khi đó NHTW của các nước phát triển cần hợp tác sẵn sàng thực hiện giao dịch hoán đổi ngoại tệ với đối tác tại các quốc gia đang phát triển. Các tổ chức quốc tế có thể phối hợp thực hiện các biện pháp giảm nhẹ gánh nặng nợ cho các nước đối mặt với vấn đề dư địa tài khóa hạn chế và hệ số nợ công tăng.
Để nắm cơ hội và đạt được sự ổn định bền vững hơn, các quốc gia cần phải đầu tư vào con người - giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, ngăn chặn gia tăng nhanh chóng bất bình đẳng do hậu quả của khủng hoảng; hỗ trợ tăng trưởng xanh, bền vững, thân thiện với môi trường, bao gồm thông qua phân bổ hợp lý đầu tư công; tận dụng sự chuyển đổi số, dù thông qua sử dụng nhiều hơn các nền tảng chính phủ điện tử để nâng cao hiệu quả và minh bạch trong khi giảm các quy định bất hợp lý, tăng đào tạo trực tuyến, làm việc từ xa.
HN (theo ADB, IMF)