Trả lời kiến nghị của cử tri thành phố Hồ Chí Minh sau kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhận được 07 kiến nghị của cử tri thành phố Hồ Chí Minh gửi tới sau Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV, trong đó có 06 kiến nghị (số 3, 4, 5, 6, 7, 8) do Ban Dân nguyện - Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển đến theo công văn số 288/BDN ngày 24/7/2020 và 01 kiến nghị (số 51) do Văn phòng Chính phủ chuyển tới tại công văn số 6531/VPCP-QHĐP ngày 08/8/2020.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) trả lời như sau:

Kiến nghị 1: “Cử tri kiến nghị ban hành, sửa đổi các chính sách để tháo gỡ khó khăn trong vay vốn, tăng khả năng tiếp cận vốn, đồng thời giảm lãi suất vay và cung cấp các gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp chịu ảnh hưởng bởi dịch bệnh trong thời gian qua”.

Trả lời:

Thời gian vừa qua, trước tác động tiêu cực của dịch bệnh Covid-19, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, NHNN đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho khách hàng như:

- Ngay khi xảy ra dịch bệnh, NHNN đã chủ động ban hành các văn bản1 và tổ chức làm việc trực tiếp với các tổ chức tín dụng (TCTD) để yêu cầu rà soát, đánh giá mức độ ảnh hưởng của dịch đối với khách hàng, xây dựng các chương trình, kịch bản hành động của ngân hàng để tháo gỡ khó khăn cho khách hàng.

- Ban hành Thông tư 01/2020/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 13/3/2020 tạo cơ sở pháp lý để các TCTD cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi vay, giữ nguyên nhóm nợ, tháo gỡ khó khăn về vốn vay cho khách hàng; đây là giải pháp hữu hiệu giúp giảm áp lực về nguồn tiền trả nợ đến hạn cho khách hàng và cũng chính là giải pháp giúp các TCTD có điều kiện để cho vay mới.

- Ban hành Chỉ thị 02/CT-NHNN ngày 31/3/2020 yêu cầu các TCTD đẩy mạnh hiệu quả các giải pháp hỗ trợ khách hàng bị ảnh hưởng; tiết giảm chi phí hoạt động để có điều kiện giảm lãi suất ở mức tối đa.

- Điều chỉnh giảm 02 lần đồng bộ các mức lãi suất với quy mô tương đối lớn và liên tục (ngày 17/3/2020 và 13/5/2020)2 với tổng mức giảm khoảng 1,0-1,5%/năm lãi suất điều hành3 để sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản cho các TCTD, tạo điều kiện cho các TCTD tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp hơn, qua đó có điều kiện hỗ trợ khách hàng giảm chi phí vốn vay, phục hồi sản xuất kinh doanh. Đồng thời, để hỗ trợ giảm chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân, NHNN cũng điều chỉnh giảm trần lãi suất cho vay ngắn hạn đối với các lĩnh vực ưu tiên4 với tổng mức giảm là 1%/năm (hiện mức là 5%/năm); giảm 0,6-0,75%/năm trần lãi suất tiền gửi các kỳ hạn dưới 6 tháng5. Việc điều chỉnh giảm mạnh trần lãi suất cho vay VND về mức 5%/năm, sát với lãi suất huy động ngắn hạn của TCTD, thể hiện thông điệp mạnh mẽ của ngành ngân hàng trong việc tiếp tục giảm lãi suất cho vay, tháo gỡ khó khăn cho khách hàng vay vốn.

- Chỉ đạo Napas, TCTD 02 lần liên tiếp miễn, giảm các phí dịch vụ thanh toán; chỉ đạo TCTD miễn phí chuyển tiền ủng hộ phòng, chống dịch Covid-19 và hạn mặn qua tài khoản ngân hàng, miễn phí dịch vụ thanh toán cho các đối tượng nhận hỗ trợ theo Nghị quyết số 42 và Quyết định số 15 của Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, ban hành Thông tư 04/2020/TT-NHNN điều chỉnh giảm 50% phí dịch vụ thanh toán trong nước qua Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng của NHNN từ ngày 01/4/2020 đến hết ngày 31/12/2020.

- Chủ động đề xuất với Chính phủ cho vay tái cấp vốn với lãi suất 0%, số tiền 16.000 tỷ đồng từ NHNN để Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH) cho người sử dụng lao động gặp khó khăn về tài chính vay trả lương cho người lao động bị ngừng việc do ảnh hưởng của dịch với lãi suất 0%; ngay sau khi Chính phủ có Nghị quyết 42/NQ-CP, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định 15/2020/QĐ-TTg, NHNN đã kịp thời ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn6 để NHCSXH triển khai thực hiện.

- Phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố thành lập các Đoàn công tác địa phương do Lãnh đạo NHNN làm trưởng đoàn tổ chức các Hội nghị kết nối Ngân hàng - Doanh nghiệp để nắm bắt tình hình tác động của dịch Covid-19, lắng nghe ý kiến phản ánh của các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình tiếp cận chính sách của NHNN, đặc biệt là chính sách hỗ trợ khách hàng theo Thông tư 01/2020/TT-NHNN (NHNN đã tổ chức 15 hội nghị kết nối Ngân hàng - Doanh nghiệp tại 6 vùng kinh tế của cả nước). Trên cơ sở phản ánh của các Hiệp hội, doanh nghiệp, địa phương, NHNN đang khẩn trương xem xét sửa đổi, bổ sung Thông tư 01/2020/TT-NHNN cho phù hợp với thực tế nhằm hỗ trợ khách hàng kịp thời và hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy sản xuất, phục hồi nền kinh tế.

Kết quả, đến 27/07/2020, tất cả các TCTD, kể cả công ty tài chính, ngân hàng nước ngoài đều vào cuộc mạnh mẽ, đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho 265.358 khách hàng với dư nợ 261.671 tỷ đồng, miễn, giảm, hạ lãi suất cho 446.315 khách hàng với dư nợ 1.218.326 tỷ đồng, cho vay mới lãi suất ưu đãi với doanh số lũy kế từ 23/1 đến nay đạt 1.281.941 tỷ đồng cho 267.294 khách hàng, lãi suất thấp hơn phổ biến từ 0,5 – 2,5%/ năm so với trước dịch. Riêng NHCSXH đã thực hiện gia hạn nợ cho 154.635 khách hàng với dư nợ 3.895 tỷ đồng, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ cho 75.209 khách hàng với dư nợ 1.567 tỷ đồng, cho vay mới đối với 1.270.172 khách hàng với dư nợ 47.143 tỷ đồng.

NHNN xin ghi nhận phản ánh, kiến nghị của cử tri và trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục đẩy mạnh triển khai các giải pháp điều hành tín dụng, tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Kiến nghị 2: Đề nghị NHNN quy định tiền gửi tiết kiệm tại NHCSXH cũng được hưởng lãi suất tiết kiệm bằng với mức lãi suất tiết kiệm tại các ngân hàng thương mại, đối với các khoản tiền gửi trên 12 tháng, để khuyến khích đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội tham gia, tạo thêm nguồn lực thực hiện chính sách nhà ở xã hội.

Trả lời:

Theo quy định của pháp luật, cơ chế tài chính của Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) thực hiện theo Quyết định số 180/2002/QĐ-TTg ngày 19/12/2002 của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư 62/2016/TT-BTC ngày 15/4/2016 của Bộ Tài chính. Theo đó nguyên tắc lãi suất huy động tiền gửi tiết kiệm của NHCSXH không được vượt quá mức lãi suất huy động cao nhất cùng kỳ hạn, cùng thời điểm của 4 ngân hàng gồm: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam và Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam trên cùng địa bàn (tiết b, điểm 3.2, khoản 3 Điều 5, Thông tư 62).

Ngoài ra, theo Nghị định 100/2015/NĐ-CP ngày 20/10/2015 của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội: “Khách hàng là hộ gia đình, cá nhân khi vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội phải thực hiện việc gửi tiết kiệm tại Ngân hàng Chính sách xã hội hàng tháng, với thời gian tối thiểu 12 tháng và mức gửi theo quy định của bên cho vay.” (Khoản 5 Điều 13); “Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng hướng dẫn cụ thể về cơ chế huy động tiết kiệm và các nội dung liên quan đến cho vay ưu đãi phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao.” (Khoản 3 Điều 18).

Căn cứ quy định nêu trên, việc quy định lãi suất tiền gửi tiết kiệm đối với các đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội thuộc thẩm quyền của NHCSXH đảm bảo nguyên tắc quy định tại Thông tư 62/2016/TT-BTC và không vượt quá lãi suất huy động của 4 Ngân hàng thương mại Nhà nước. Theo đó, trên cơ sở cân đối các nguồn lực và tình hình thực tiễn, NHCSXH đã ban hành Quyết định về lãi suất tiền gửi tiết kiệm của hộ gia đình, cá nhân khi vay vốn mua, thuê mua nhà ở xã hội tại NHCSXH, hiện là 4,8%/năm, bằng lãi suất cho vay theo chương trình7.

Kiến nghị 3: Đề nghị NHNN xem xét nên ấn định mức gửi tiết kiệm nhà ở xã hội cố định hàng tháng, có thể ở mức không quá 1 triệu đồng/tháng, để dễ thực hiện và phù hợp với khả năng tài chính của người có thu nhập thấp đô thị.

Trả lời:

Tại Khoản 2 Điều 74 Luật nhà ở năm 2014 quy định: “Ngân hàng chính sách xã hội được thực hiện huy động tiền gửi tiết kiệm của hộ gia đình, cá nhân trong nước có nhu cầu mua, thuê mua nhà ở xã hội để cho các đối tượng này vay với lãi suất ưu đãi và thời hạn vay dài hạn sau một thời gian gửi tiết kiệm nhất định.”

Tại Khoản 5 Điều 13 Nghị định số 100/2015/NĐ-CP ngày 20/10/2015 của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội quy định: “Khách hàng là hộ gia đình, cá nhân khi vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội phải thực hiện việc gửi tiết kiệm tại Ngân hàng Chính sách xã hội hàng tháng, với thời gian tối thiểu 12 tháng và mức gửi theo quy định của bên cho vay.”

Tại Khoản 3 Điều 8 Nghị định số 100/2015/NĐ-CP quy định: “Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng hướng dẫn cụ thể về cơ chế huy động tiết kiệm và các nội dung liên quan đến cho vay ưu đãi phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao.”

Căn cứ quy định trên, Ngân hàng Chính sách xã hội đã ban hành văn bản hướng dẫn cho vay số 2526/NHCS-TDSV ngày 27/7/2016, theo đó: khách hàng phải thực hiện gửi tiết kiệm hằng tháng tại NHCSXH với thời gian gửi tối thiểu 12 tháng kể từ ngày ký Hợp đồng tín dụng với NHCSXH và mức gửi hằng tháng tối thiếu bằng mức trả nợ hằng tháng của người vay vốn.

Việc quy định số tiền tiết kiệm hằng tháng được NHCSXH tính toán dựa trên nhu cầu, số tiền vay, thời gian vay, khả năng trả nợ của khách hàng, khả năng cân đối nguồn vốn cho vay và đảm bảo được tính linh hoạt, hiệu quả của chính sách này.

Kiến nghị 4: Đề nghị NHNN ban hành quyết định về lãi suất cho vay ưu đãi nhà ở xã hội thống nhất cùng một loại lãi suất tại NHCSXH và tại các ngân hàng Vietcombank, Vietinbank, BIDV, Agribank.

Kiến nghị 5: Kiến nghị NHNN đề nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định về lãi suất cho vay ưu đãi nhà ở xã hội thống nhất như lãi suất trên đây, đối với cả người mua nhà ở xã hội theo gói tín dụng ưu đãi 30,000 tỷ đồng, để đảm bảo tính thống nhất của pháp luật. Về lâu dài, khi nền kinh tế phát triển mạnh hơn, Hiệp hội kiến nghị thực hiện mức lãi suất ưu đãi vay mua nhà ở xã hội từ 3-3,5%/ năm để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người có thu nhập thấp đô thị.

Trả lời:

- Điều 4 Thông tư 11/2013/TT-NHNN hướng dẫn TCTD cho vay hỗ trợ nhà ở theo Nghị quyết số 02 (Chương trình cho vay hỗ trợ nhà ở 30.000 tỷ) quy định mức lãi suất cho vay hỗ trợ nhà ở của TCTD đối với khách hàng được NHNN công bố hàng năm, bằng khoảng 50% lãi suất cho vay bình quân của các TCTD trên thị trường nhưng không vượt quá 6%/năm.

   - Nghị định 100/2015/NĐ-CP (Nghị định 100) về quản lý và phát triển nhà ở xã hội quy định:

   + Đối với NHCSXH, lãi suất vay vốn ưu đãi để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội; mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội; xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa nhà để ở do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo đề nghị của Hội đồng quản trị NHCSXH cho từng thời kỳ (điểm a Khoản 7 Điều 15, điểm a Khoản 5 Điều 16).

   + Đối với TCTD do Nhà nước chỉ định: (i) Lãi suất vay vốn ưu đãi để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội do NHNN xác định và công bố trên cơ sở bảo đảm nguyên tắc không vượt quá 50% lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng trên thị trường trong cùng thời kỳ (điểm b Khoản 7 Điều 15). (ii) Lãi suất vay vốn ưu đãi để mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội; xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa nhà để ở do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo đề nghị của NHNN cho từng thời kỳ và không vượt quá 50% lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng trên thị trường (điểm b Khoản 5 Điều 16 và Khoản 2 Điều 17).

Do đó, không thể đồng nhất mức lãi suất ưu đãi nhà ở xã hội. Mức lãi suất cho vay ưu đãi đối với Chương trình cho vay hỗ trợ nhà ở 30.000 tỷ đồng, hiện ở mức 5%/năm; Mức lãi suất ưu đãi nhà ở xã hội tại NHCSXH hiện nay là 4,8%/năm và tại các TCTD được chỉ định là 5%/năm (riêng lãi suất đối với khách hàng vay vốn đầu tư xây dựng nhà ở xã hội để cho thuê là 4,5%/năm8) phù hợp với quy định và thực tế nêu trên.

Việc NHNN ban hành và trình Thủ tướng Chính phủ các mức lãi suất cho vay ưu đãi nhà ở thời gian qua đã bám sát chủ trương chỉ đạo của Chính phủ về chính sách hỗ trợ nhà ở, nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp và phù hợp với diễn biến lãi suất cho vay trên thị trường theo nguyên tắc lãi suất cho vay không vượt quá 50% lãi suất cho vay trung dài hạn bình quân của các ngân hàng; mức lãi suất cho vay ưu đãi thể hiện sự chia sẻ trách nhiệm tài chính giữa Nhà nước, các TCTD được chỉ định với khách hàng vay là các đối tượng khó khăn về nhà ở và có thu nhập thấp; sự tương đồng về lãi suất giữa các chương trình cho vay hỗ trợ nhà ở (Chương trình hỗ trợ nhà ở 30.000 tỷ đồng và Nghị định 100). Trong thời gian tới, NHNN sẽ theo dõi sát diễn biến mặt bằng lãi suất thị trường, mục tiêu điều hành CSTT và quy định pháp lý nêu trên để ban hành/trình Thủ tướng Chính phủ ban hành lãi suất cho vay ưu đãi mua nhà ở xã hội trong năm 2021 và các năm tiếp theo.

Kiến nghị 6: Đề nghị Chính phủ thống nhất một chính sách về tiết kiệm nhà ở xã hội và lãi suất vay mua nhà ở xã hội tại Ngân hàng Chính sách xã hội, đồng thời mở rộng cho các ngân hàng thương mại do Ngân hàng Nhà nước chỉ định cũng được nhận tiền gửi tiết kiệm nhà ở xã hội.

Trả lời:

* Về thống nhất lãi suất vay mua nhà ở xã hội: như đã nêu trên.

* Về thống nhất chính sách tiết kiệm nhà ở xã hội:

- Khoản 2 Điều 74 Luật nhà ở năm 2014 quy định: “Ngân hàng chính sách xã hội được thực hiện huy động tiền gửi tiết kiệm của hộ gia đình, cá nhân trong nước có nhu cầu mua, thuê mua nhà ở xã hội để cho các đối tượng này vay với lãi suất ưu đãi và thời hạn vay dài hạn sau một thời gian gửi tiết kiệm nhất định”.

- Khoản 5 Điều 13 Nghị định số 100/2015/NĐ-CP ngày 20/10/2015 của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội quy định: “Khách hàng là hộ gia đình, cá nhân khi vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội phải thực hiện việc gửi tiết kiệm tại Ngân hàng Chính sách xã hội hàng tháng, với thời gian tối thiểu 12 tháng và mức gửi theo quy định của bên cho vay.”

- Điểm b khoản 1 Điều 17 Nghị định số 100/2015/NĐ-CP quy định: “Căn cứ vào kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt hàng năm, ngân sách nhà nước cấp 50% nguồn vốn; Ngân hàng Chính sách xã hội đáp ứng 50% nguồn vốn từ tiền gửi tiết kiệm của người vay, vốn huy động; ngân sách nhà nước cấp bù chênh lệch lãi suất và phí quản lý cho Ngân hàng Chính sách xã hội theo quy định để cho vay đối với các đối tượng tại Khoản 1 Điều 16 của Nghị định này”

- Khoản 3 Điều 18 Nghị định số 100/2015/NĐ-CP quy định: “Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng hướng dẫn cụ thể về cơ chế huy động tiết kiệm và các nội dung liên quan đến cho vay ưu đãi phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao.”

Theo các quy định nêu trên, chỉ khi khách hàng vay mua nhà xã hội tại NHCSXH mới phải thực hiện gửi tiết kiệm bắt buộc; không bắt buộc áp dụng tại các TCTD được chỉ định, tuy nhiên, các TCTD có thể thỏa thuận với khách hàng, xây dựng chính sách huy động tiết kiệm nhà ở xã hội phù hợp với đặc thù hoạt động và nguồn vốn của TCTD.

Kiến nghị 7: Đề nghị quy định ân hạn chưa trả nợ gốc, hoặc lãi vay, để thực hiện thống nhất tại NHCSXH và 04 tổ chức tín dụng được chỉ định.

Trả lời:

Tại Khoản 3 Điều 18 Nghị định số 100/2015/NĐ-CP quy định: “Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng hướng dẫn cụ thể về cơ chế huy động tiết kiệm và các nội dung liên quan đến cho vay ưu đãi phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao”. Như vậy việc ân hạn chưa trả nợ gốc, lãi thuộc quyền tự chủ của NHCSXH và các TCTD.

Thực hiện quy định tại Luật Nhà ở 2014 và Nghị định 100/2015/NĐ-CP, NHCSXH đã ban hành văn bản hướng dẫn cho vay số 2526/NHCS-TDSV ngày 27/7/2016, quy định cụ thể về việc định kỳ hạn trả nợ đối với khách hàng vay. Trong đó, người vay vốn chưa phải trả nợ gốc trong thời gian ân hạn 12 tháng kể từ ngày nhận khoản vay đầu tiên.

Đối với các TCTD được chỉ định cho vay nhà ở xã hội, việc cho vay của các TCTD thực hiện theo quy định tại Luật các tổ chức tín dụng, do vậy, việc ân hạn chưa trả nợ gốc, lãi vay do TCTD và khách hàng thỏa thuận, phù hợp với khả năng tài chính của khách hàng và quy định của pháp luật.

Trên đây là ý kiến trả lời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về nội dung kiến nghị của cử tri thành phố Hồ Chí Minh. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của cử tri đối với hoạt động ngân hàng./.