Ngành công nghiệp ô tô: Vẫn cần nhiều lực đẩy

Ngành công nghiệp ô tô: Vẫn cần nhiều lực đẩy

Quỳnh Trang

Tại tọa đàm “Chính sách thuế và vai trò hải quan thúc đẩy công nghiệp ô tô tại Việt Nam”, các nhà quản lý và chuyên gia đều nghi nhận trong những năm qua, Chính phủ đã có nhiều chính sách ưu đãi để thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô, trong đó có công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Vì vậy cần những lực đẩy mạnh mẽ hơn nữa từ chính sách và quản lý nhà nước.

Những tín hiệu tích cực từ chính sách

Những hỗ trợ cho ngành ô tô có thể nói bám sát với các diễn biến kinh tế và hội nhập. Ông Lưu Mạnh Tưởng - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho biết, trước bối cảnh thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt ATIGA đối với mặt hàng ô tô giảm xuống 0% từ ngày 1/1/2018, để phát triển ngành công nghiệp ô tô trong nước, Chính phủ đã ban hành Nghị định 125/2017/NĐ-CP, bổ sung Điều 7a quy định về thuế nhập khẩu ưu đãi 0% đối với linh kiện ô tô nhập khẩu theo Chương trình ưu đãi thuế. Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho biết, sau quá trình thực hiện, cho đến nay đã có 13 DN tham gia chương trình sản xuất lắp ráp đủ điều kiện để hưởng ưu đãi. Số thuế mà các DN đã được hoàn từ ngày 16/11/2017 đến hết năm 2019 là 9.500 tỷ đồng.

Đồng thời, trong năm 2020, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 57/2020/NĐ-CP sửa sổi, bổ sung Nghị định 125/2017/NĐ-CP trong đó mở rộng đối tượng được hưởng ưu đãi, thông qua việc điều chỉnh yêu cầu về sản lượng chung và sản lượng riêng. Nghị định đã bổ sung quy định các nguyên liệu tồn của kỳ trước cũng được hưởng ưu đãi hoàn thuế vào kỳ sau, áp dụng từ kỳ 1/1/2020. Chính nhờ những thay đổi này, từ đầu năm 2020 đến nay, số thuế hoàn cho DN là hơn 2.800 tỷ đồng, tăng so với kỳ trước.

Tuy nhiên ông Nguyễn Trung Hiếu - Trưởng ban chính sách Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) thẳng thắn chỉ ra, so với một số nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines… ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam vẫn còn ở quy mô nhỏ. Ở thị trường xe dưới 9 chỗ, số liệu thống kê năm 2018 cho thấy nếu Thái Lan tiêu thụ khoảng 1 triệu xe/năm, Indonesia tiêu thụ khoảng 1 triệu xe/năm, Malaysia là 593 nghìn xe/năm thì Việt Nam chỉ tiêu thụ khoảng 254 nghìn xe/năm. Về quy mô sản lượng sản xuất, Thái Lan sản xuất khoảng hơn 2 triệu xe/năm thì Việt Nam chỉ sản xuất được 184 nghìn xe/năm. Về số lượng nhà cung ứng linh kiện, Thái Lan có hơn 2 nghìn nhà cung ứng trong khi Việt Nam chỉ có 276 nhà cung ứng.

Theo ông Hiếu, ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam vẫn còn nhiều điểm yếu như quy mô thị trường nhỏ; thiếu ngành công nghiệp nguyên vật liệu như thép, nhựa; trình độ kỹ thuật sản xuất thấp và thiếu kinh nghiệm do phát triển ngành này chậm 30 năm so với các nước. Không chỉ vậy, giá linh kiện tại Việt Nam đang cao hơn so với các nước khiến giảm tính cạnh tranh trên thị trường. Lấy ví dụ như nắp bình xăng, giá mua từ Thái Lan là 1,5 USD, trong khi ở Việt Nam là 3,8 USD.

“Là một nhà sản xuất ô tô, nếu mua linh kiện ở Việt Nam sẽ đội giá lên rất nhiều, vì trung bình một chiếc xe ô tô có 30 nghìn linh kiện. Điều đó giải thích vì sao chúng ta chỉ nội địa hóa được linh kiện chúng ta có lợi thế, còn lại hầu hết là nhập khẩu. Để sản xuất một chiếc xe, làm ở Việt Nam và Thái Lan, hoàn toàn giống nhau thì chi phí sẽ chênh từ 10% - 20%”, ông Hiếu chia sẻ.

Sẽ “cất cánh” nếu được hỗ trợ?

Theo bà Nguyễn Thu Trang - Phó trưởng phòng Chính sách thuế xuất nhập khẩu (Vụ Chính sách thuế, Bộ Tài chính) cho biết, dự báo đến năm 2025, thị trường sẽ nhanh chóng tiệm cận với con số 1 triệu xe bán ra/năm. Đây chính là cơ hội để các DN phát triển công nghiệp hỗ trợ và ngược lại, nếu không tận dụng tốt cơ hội này thì công nghiệp hỗ trợ ô tô của Việt Nam sẽ tiếp tục đi sau các nước trong khu vực và chỉ dừng lại ở lắp ráp hoặc sản xuất với quy mô nhỏ lẻ.

Tuy nhiên để có thể thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô và ngành công nghiệp ô tô phát triển, ông Nguyễn Trung Hiếu - Trưởng ban chính sách VAMA cho rằng, cần khắc phục những điểm yếu về quy mô thị trường nhỏ, thiếu ngành công nghiệp nguyên vật liệu. Đồng thời nâng cao trình độ kỹ thuật sản xuất và học hỏi thêm kinh nghiệm từ các nước.

Muốn vậy, cần nhiều lực đẩy hơn nữa từ nhà nước để ngành công nghiệp ô tô Việt Nam theo kịp các nước, rút ngắn quá trình cạnh tranh chi phí, thông qua việc hỗ trợ về thuế suất để giảm chi phí khấu hao. “Số thuế đã được hoàn cho các DN là tương đối lớn, tuy nhiên vẫn chưa thu hẹp được khoảng cách từ 10% - 20% chênh lệch về chi phí với xe nhập khẩu, vì vậy cần sự nỗ lực của Chính phủ trong việc rút khoảng cách này. Tôi tin rằng thời gian tới đây, ngành công nghiệp ô tô có thể xây dựng nền tảng và cất cánh nếu có chính sách hỗ trợ”, ông Hiếu cho biết thêm.

Chỉ ra có một số loạt vật tư, nguyên liệu trong nước chưa sản xuất được và trong tương lai cũng chưa sản xuất do tính chuyên môn hóa cao ví dụ như vòng bi, 1 số loại linh kiện điện tử, Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) đề xuất các loại linh kiện này cần được hưởng thuế nhập khẩu 0% hoặc ở mức rất thấp trong thời gian dài. Hơn thế đại diện VASI kiến nghị, các chính sách thuế cần phải cố gắng đảm bảo một số yêu cầu như có tính ổn định lâu dài. Cần khuyến khích sản xuất trong nước kết hợp với việc xuất khẩu phụ tùng, linh kiện. VASI cho rằng, công nghiệp ô tô cần tập trung vào xuất khẩu phụ tùng - linh kiện, một xe ô tô có tới hàng chục nghìn linh kiện, chi tiết, vì vậy DN Việt cần lựa chọn, đề xuất một số loại có thể đầu tư sản xuất số lượng lớn và trở thành nhà cung cấp trong chuỗi giá trị của ngành ô tô trong khu vực và thế giới. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần tận dụng triệt để mọi cơ hội mà lộ trình cắt giảm thuế theo các cam kết quốc tế cho phép để hỗ trợ DN.