Còn nhiều dư địa đẩy mạnh cải cách hành chính

Còn nhiều dư địa đẩy mạnh cải cách hành chính

Đỗ Lê

Hậu kiểm không tốt còn đáng lo hơn tiền kiểm

Những nỗ lực không ngừng nghỉ của Chính phủ và các bộ, ngành trong cải cách thủ tục hành chính (TTHC) nhằm tạo thuận lợi, tiết giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia tiếp tục mang lại những thành quả. Tuy nhiên, dư địa cho cải cách quyết liệt hơn vẫn còn rất lớn. Điều này được phản ánh rất rõ trong báo cáo Chỉ số đánh giá chi phí tuân thủ TTHC năm 2020 (APCI 2020) do Hội đồng tư vấn cải cách TTHC công bố ngày 17/3. APCI 2020 về cơ bản cải thiện hơn so với APCI 2019, với 4/9 nhóm TTHC cải thiện tốt hơn.

Trong đó, đứng đầu mức độ cải thiện là nhóm TTHC thuế, với mức độ cải thiện chung được đánh giá tăng 5,6 điểm so với năm 2019 nhờ giảm được mạnh ở các chi phí thành phần (chi phí thời gian và chi phí trực tiếp). Điều này có được nhờ áp dụng xử lý TTHC trên môi trường điện tử và thay đổi phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” được triển khai và duy trì trong những năm gần đây. Nhóm TTHC kiểm tra chuyên ngành đứng thứ hai về mức độ cải thiện APCI với mức độ cải thiện chung tăng 5 điểm so với năm 2019, cũng nhờ giảm tốt ở tất cả các chi phí thành phần…

Nhìn nhận về kết quả APCI 2020, các chuyên gia trong và ngoài nước đều ghi nhận sự cải thiện tích cực. Theo ông Daniel Fitzpatrick - Giám đốc Dự án USAID LinkSME (Dự án Thúc đẩy cải cách và nâng cao năng lực kết nối của DN nhỏ và vừa do USAID tài trợ), kết quả của APCI 2020 cho thấy sự cải thiện đáng kể so với các năm trước. “Điều này phản ánh nỗ lực của Chính phủ và các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong quá trình này”, ông Daniel Fitzpatrick nói.

Dù nhiều cải cách đã được thực hiện và mang lại kết quả tích cực, nhưng theo ông Daniel Fitzpatrick, “APCI 2020 cho thấy vẫn còn dư địa để tiếp tục công cuộc cải cách TTHC, điều này đòi hỏi nỗ lực của tập thể Chính phủ và cộng đồng DN”. Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia khác cũng như chính báo cáo chỉ ra.

Đơn cử ngay ở các nhóm thuế và kiểm tra chuyên ngành, dù có sự cải thiện rất tích cực theo APCI 2020 nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục thực hiện. Theo đó mặc dù tinh thần quyết liệt chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” đã được thực hiện ngày càng tốt trong thời gian qua, nhưng nếu hậu kiểm thực hiện không tốt thì DN thậm chí còn lo hơn là tiền kiểm.

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng - Chủ tịch Hội đồng tư vấn cải cách TTHC cho rằng, các doanh nghiệp rất muốn phải cắt giảm tiền kiểm, chuyển sang hậu kiểm. Nhưng hậu kiểm phải đảm bảo rõ ràng, minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp chứ không phải vin vào hậu kiểm để “xoay” doanh nghiệp là không được. Vì khi hàng hóa đã đưa ra thị trường rồi, sau đó hậu kiểm, bắt lỗi thì rất khó cho DN. Hậu kiểm là để giảm thủ tục cho DN, chứ không phải làm phát sinh thêm thủ tục, còn khổ hơn cả tiền kiểm là không được.

Tiến tới mức chi phí tuân thủ thấp nhất

Chia sẻ thực tế khảo sát, ông Nguyễn Hưng Quang - đại diện nhóm chuyên gia nghiên cứu ACPI 2020 cho biết, các doanh nghiệp đều mong muốn chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Nhưng nếu công tác hậu kiểm và các thủ tục được thực hiện theo cách không đoán định được thì lại tạo ra các rủi ro khác cho doanh nghiệp, dễ làm phát sinh các chi phí tiêu cực. Theo chuyên gia này, để chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và đảm bảo hậu kiểm hiệu quả, đòi hỏi nỗ lực từ hai phía. Theo đó về phía doanh nghiệp đòi hỏi ý thức tuân thủ phải tốt, như phải hiểu rõ quy định pháp luật, sẵn sàng và biết cách thực hiện theo đúng quy định. Còn từ phía các cơ quan Nhà nước, câu chuyện nằm ở ý thức của các cán bộ thực thi, như làm sao trong quá trình thanh, kiểm tra không phải chỉ hướng đến tìm lỗi của doanh nghiệp để xử phạt mà phải làm rõ được các hành vi đó là cố ý hay vô ý, đồng thời xây dựng các cơ chế phòng ngừa, cảnh báo để giúp cho các doanh nghiệp không vô ý vi phạm.

Không chỉ lo ngại bị “bắt lỗi” trong quá trình hậu kiểm mà các doanh nghiệp cũng phản ánh vẫn còn quá nhiều các đợt thanh, kiểm tra khiến doanh nghiệp tốn nhiều thời gian, chi phí. Theo ông Ngô Hải Phan - Cục trưởng Cục Kiểm soát thủ tục hành chính (Văn phòng Chính phủ), công tác thanh tra, kiểm tra là việc tất yếu trong thực hiện quản lý Nhà nước. Vấn đề đặt ra là cần có sự phối hợp đồng bộ trong thanh, kiểm tra. “Ví dụ, tại mỗi tỉnh thì các sở, ngành sẽ thực hiện nhiệm vụ thanh, kiểm tra. Tuy nhiên nếu cơ quan thanh tra đứng ra làm đầu mối để thực hiện kế hoạch thanh, kiểm tra chung của tỉnh và trên cơ sở đó thực hiện thì sẽ giảm được số lượng và sự chồng chéo”, ông Phan cho biết.

Có những con số khá thú vị mà khảo sát ghi nhận, ví dụ trong nhóm TTHC thuế, chi phí tuân thủ thấp nhất chỉ 4 nghìn đồng (nếu thực hiện hoàn toàn bằng phương thức điện tử) trong khi có thể lên đến 5 triệu đồng ở một số trường hợp. Tương tự trong nhóm môi trường, thấp nhất chỉ 373 nghìn đồng, cao nhất lên đến 200 triệu… “Điều đó cho thấy, các cơ quan quản lý Nhà nước cần làm sao để tiệm cận được đến mức chi phí tuân thủ thấp nhất trong từng nhóm. Và đây chính là một trong những dư địa cho cải cách”, ông Nguyễn Hưng Quang kỳ vọng.

APCI 2020 cho thấy, một nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, sẽ đem lại hiệu quả về tiết kiệm chi phí cho toàn xã hội. Theo các chuyên gia và các thành viên của Hội đồng tư vấn cải cách TTHC, một trong những bài học cải cách từ APCI 2020 là việc áp dụng Chính phủ điện tử cho tất cả các nhóm TTHC, từ đó thực hiện và giải quyết TTHC trên môi trường điện tử để cải thiện và tiết kiệm chi phí thực hiện TTHC. Đồng thời, khẩn trương xây dựng và hoàn thiện các quy định liên quan đến việc liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Cùng với đó, cần đổi mới phương thức, công bố, công khai TTHC; nghiên cứu các cải cách đột phá trong cung cấp dịch vụ hành chính; nâng cao hiệu quả của truyền thông chính sách.

Tuy nhiên, công tác cắt giảm chi phí tuân thủ TTHC không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố về thể chế và hạ tầng mà còn phụ thuộc vào chính những con người thực thi các TTHC đó. Bởi vậy, việc tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng bộ máy công vụ liêm chính, tin cậy cũng đóng vai trò quan trọng trong tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp.