Phát triển giao dịch điện tử: Cần sớm hoàn thiện khung pháp lý

Phát triển giao dịch điện tử:

Cần sớm hoàn thiện khung pháp lý

Huyền Thanh

Nhiều vướng mắc

TS. Nguyễn Quốc Hùng - Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho biết, sau gần 15 năm thực hiện, Luật Giao dịch điện tử cùng với các luật chuyên ngành đã đóng vai trò quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy giao dịch điện tử, góp phần nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc CMCN 4.0, yêu cầu thực hiện chuyển đổi số trong cơ quan, tổ chức, Luật Giao dịch điện tử đã bộc lộ những bất cập, dẫn tới hạn chế trong xác định trách nhiệm pháp lý của các bên liên quan trong giao dịch điện tử.

Trao đổi cụ thể về những vướng mắc, ông Nguyễn Thành Long – Chủ nhiệm CLB Pháp chế thuộc VNBA cho biết, một số nghiệp vụ có văn bản hướng dẫn, quy định cụ thể về việc áp dụng phương thức điện tử, nhưng một số nghiệp vụ khác chưa có quy định về việc này. Chẳng hạn, hiện đã có quy định về áp dụng định danh khách hàng điện tử (eKYC) trong hoạt động phòng chống rửa tiền và mở tài khoản thanh toán, song đối với các nghiệp vụ khác như gửi tiền gửi có kỳ hạn, cho vay… chưa có quy định cụ thể.

Đứng trước bối cảnh phát triển CMCN 4.0, đặc biệt dịch bệnh Covid-19 còn phức tạp, nhu cầu thực hiện các giao dịch điện tử của khách hàng ngày càng tăng cao. Song, các quy định hiện hành chưa cho phép triển khai nên ngân hàng không dám áp dụng vì lo ngại rủi ro pháp lý xảy ra sau này. Lãnh đạo một ngân hàng cho biết, việc áp dụng phương thức điện tử trong cấp tín dụng là cần thiết. Nhưng với khung pháp lý còn thiếu như hiện tại, các TCTD không có cơ sở để áp dụng, chưa kể nếu có tranh chấp thì việc thu thập tài liệu chứng cứ để giải quyết ở Tòa án rất yếu. Vì vậy, các TCTD mong muốn NHNN xem xét sửa đổi các quy định liên quan để các TCTD có thể cấp tín dụng qua phương thức điện tử.

Hiệp hội Ngân hàng cũng đề xuất, NHNN sớm sửa đổi, bổ sung Thông tư 39, Thông tư 13/2018/TT-NHNN quy định về cấp tín dụng bằng phương thức điện tử. Trong đó, cho phép TCTD được sử dụng hệ thống công nghệ và xây dựng các tiêu chuẩn để hệ thống thẩm định, phê duyệt, giám sát sau đối với các khoản vay tiêu chuẩn, có giá trị nhỏ…

Một vấn đề nữa mà hiện các TCTD đang vấp phải là những rủi ro phát sinh trong hoạt động cung cấp các dịch vụ ngân hàng điện tử và rủi ro hệ thống CNTT do đặc thù dịch vụ ngân hàng trực tuyến. Thực tế này đòi hỏi các TCTD cần thực hiện quản lý rủi ro và trích dự phòng để xử lý khi có tổn thất. Tuy nhiên, hiện chưa có Thông tư về việc phân loại, trích lập dự phòng và xử lý rủi ro hoạt động điện tử nói chung và rủi ro hoạt động trong việc cung cấp sản phẩm dịch vụ điện tử, lỗi hệ thống CNTT, hạ tầng… dẫn đến các TCTD không có cơ sở trích lập, xử lý dự phòng.

Vì vậy các TCTD kiến nghị NHNN sớm xây dựng Dự thảo Thông tư và thống nhất với Bộ Tài chính để ban hành Thông tư trong đó cho phép các TCTD được trích lập và xử lý rủi ro hoạt động từ chi phí trước thuế để các TCTD có cơ sở thực hiện. “Khi hành lang pháp lý quy định những nguyên tắc cơ bản thì đề nghị cho các TCTD được áp dụng các phương thức điện tử trên cơ sở có biện pháp xử lý rủi ro, phân loại giao dịch để áp dụng mã xác thực ở nhiều cấp độ, đặc biệt trong giai đoạn dịch bệnh phức tạp”, đại diện MSB đề xuất thêm.

Tương tự, lãnh đạo Citibank - đại diện Nhóm công tác nước ngoài cho biết, nhóm này cũng gặp phải một số vướng mắc. Đơn cử, trường hợp người nước ngoài đã được một định chế tài chính nước ngoài định danh hoặc đã được TCTD định danh trực tiếp trước đó, nhưng vẫn không thể mở thêm tài khoản bằng phương thức điện tử… Đại diện CitiBank mong muốn, thời gian tới cơ quan quản lý hoàn thiện khung pháp lý hiện hành theo hướng quản lý toàn diện các hoạt động thương mại điện tử có sự tham gia của các bên nước ngoài, đặc biệt là hoạt động thanh toán trung gian thu hộ, chi hộ…

Cấp thiết sửa Luật Giao dịch điện tử

Để tạo điều kiện phát triển nhanh cho các giao dịch điện tử, đại diện một TCTD đề nghị NHNN xem xét quy định về việc cho phép các tổ chức cung cấp chữ ký số chuyên dùng được phép cung cấp chữ ký số cho khách hàng để đảm bảo an toàn, bảo mật cho các giao dịch điện tử. Bên cạnh đó, NHNN nên có quy định, thông tư hướng dẫn về việc quy chuẩn thuật toán sử dụng để ký các giao dịch điện tử, quy chuẩn về chữ ký số thực hiện giao dịch. Vì TCTD đã và đang hợp tác với rất nhiều đối tác để thực hiện giao dịch điện tử, mà gần như đối tác nào cũng đưa ra những tiêu chuẩn, thuật toán ký riêng biệt, dẫn tới khó khăn trong việc đánh giá tiêu chuẩn ký giao dịch nào là hợp lý...

“Các TCTD gặp lúng túng trong việc lưu trữ chữ ký số hay chữ ký điện tử. Mấu chốt để giải quyết vấn đề này nằm ở Luật Giao dịch điện tử, đề nghị quy định rõ để các TCTD thực hiện”, đại diện Techcombank bày tỏ.

Đối với những quy định vướng mắc ở Luật Giao dịch điện tử, ông Nguyễn Quốc Hùng cho biết, một số vấn đề như chữ ký điện tử, giao dịch điện tử, hợp đồng điện tử, xác thực điện tử… nằm ở Luật Giao dịch điện tử và Luật này đang trong quá trình sửa đổi, bổ sung. VNBA sẽ theo sát quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Giao dịch điện tử để kiến nghị kịp thời nhằm đảm bảo Luật ban hành phù hợp với thực tiễn. Với những vấn đề Luật đã cho phép, nhưng chưa có quy định cụ thể, đề nghị NHNN nghiên cứu xem xét sửa đổi các quy định còn vướng mắc để tạo điều kiện thuận lợi cho các TCTD.

Ghi nhận các kiến nghị từ các TCTD là rất xác đáng, bà Phạm Thúy Hạnh – Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ cho biết, Chính phủ nhận thấy sự cấp bách phải sửa đổi Luật Giao dịch điện tử hiện hành và đã thông qua 9 đề nghị chính sách mới của Luật này. Dự kiến, Dự Luật sẽ được trình Quốc hội vào tháng 5/2022.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, dịch bệnh còn phức tạp, nhu cầu áp dụng phương thức điện tử là rất lớn. Do đó, cần phải có sự đồng bộ của toàn xã hội, đồng bộ dữ liệu từ thuế, công chứng… thúc đẩy phát triển phương thức giao dịch điện tử trong lĩnh vực ngân hàng.