IMF: tăng trưởng toàn cầu ở mức 4,4% trong năm 2022

IMF nhận định nền kinh tế thế giới bước vào năm 2022 ở vị thế yếu hơn so với các dự báo ​​trước đây. Các tin tức về biến thể Omicron đã khiến nhiều quốc gia áp dụng lại các biện pháp hạn chế di chuyển, cùng với sự hỗn loạn trên các thị trường tài chính vào cuối năm 2021. Giá cả tăng cao và gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng đã thúc đẩy lạm phát cao hơn trên diện rộng hơn so với dự đoán, đặc biệt là ở Hoa Kỳ và nhiều nền kinh tế thị trường mới nổi và đang phát triển. Thêm vào đó, sự suy giảm liên tục của lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc cùng với tiêu dùng tư nhân phục hồi chậm hơn dự kiến ​​cũng có triển vọng tăng trưởng hạn chế.

Tăng trưởng toàn cầu chậm lại và lạm phát dai dẳng hơn

Tăng trưởng toàn cầu ước tính đạt 5,9 % năm 2021 và dự kiến ở mức trung bình khoảng 4,4 % năm 2022 — thấp hơn 0,5 điểm % so với các dự báo được IMF đưa ra trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới (WEO) tháng 10/2021. Tốc độ tăng trưởng chậm lại chủ yếu phản ánh dự báo sụt giảm ở hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc. Cụ thể, IMF dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2022 của Mỹ chỉ ở mức 4,0% và Trung Quốc là 4,8% (tương ứng thấp hơn 1,2 điểm % và 0,8 điểm % so với các dự báo trước đó).

Các tác động tiêu cực đến triển vọng tăng trường gồm việc hạn chế di chuyển, đóng cửa biên giới và sự lây lan của biến thể Omicron. Những trở ngại này dự kiến ​​sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng trong quý đầu tiên của năm 2022 và ​​sẽ giảm dần từ quý hai khi mức độ lây nhiễm dịch COVID-19 từ biến chủng Omicron giảm bớt và xuất hiện các biến thể mới đòi hỏi phải hạn chế việc di chuyển hơn nữa.

Việc IMF điều chỉnh hạ bớt các dự báo cho 2022 cũng phản ánh các thay đổi tại một số thị trường mới nổi chủ đạo. Ở Trung Quốc, những bất ổn trong lĩnh vực nhà ở đã mở đầu cho sự phát triển chậm lại trên diện rộng. Chiến lược zero-COVID nghiêm ngặt dẫn đến các hạn chế di chuyển tiếp diễn và triển vọng việc làm trong lĩnh vực xây dựng trở nên xấu đi, tiêu dùng tư nhân có khả năng thấp hơn dự đoán. Kết hợp với đầu tư vào bất động sản thấp hơn, khiến cho dự báo tăng trưởng cho năm 2022 được điều chỉnh xuống mức 4,8%, giảm 0,8 điểm % so với dự báo tháng 10/2021. Triển vọng tăng trưởng cũng xấu đi ở Brazil, nơi mà cuộc chiến chống lạm phát đã thúc đẩy các phản ứng chính sách tiền tệ mạnh mẽ làm ảnh hưởng đáng kể đến nhu cầu trong nước. Diễn biến tương tự cũng đang diễn ra tại Mexico, mặc dù với mức độ thấp hơn. Thêm vào đó, tốc độ tăng trưởng chậm lại của Hoa Kỳ cũng tác động đến nhu cầu bên ngoài đối với Mexico vào năm 2022.

Trong khi đó, các dự báo tăng trưởng cao hơn vào năm 2023 chủ yếu mang tính cơ học. Những cú sốc kéo theo tăng trưởng năm 2022 sẽ dần yếu đi và— kết quả là kinh tế toàn cầu vào năm 2023 sẽ tăng nhanh hơn một chút. Trong số các dự báo được điều chỉnh tăng không liên quan đến đại dịch, triển vọng của Ấn Độ năm 2023 được đánh dấu nhờ những kỳ vọng cải thiện ​​đối với tăng trưởng tín dụng — tiếp đó là đầu tư và tiêu dùng — trên cơ sở hoạt động của khu vực tài chính tốt hơn mong đợi. Triển vọng tăng trưởng năm 2023 của Nhật Bản cũng được điều chỉnh tăng 0,4 điểm %, nhờ nhu cầu bên ngoài được cải thiện và các hỗ trợ tài khóa được duy trì. Tuy nhiên, lũy kế tăng trưởng toàn cầu trong năm 2022 và 2023 dự kiến vẫn ​​thấp hơn 0,3 điểm % so với dự báo trước đó.

Lạm phát dự kiến ​​sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới, trung bình là 3,9% tại các nền kinh tế phát triển và 5,9% ở các nền kinh tế đang phát triển và thị trường mới nổi trong năm 2022, trước khi giảm dần vào năm 2023. Giả sử kỳ vọng lạm phát trung hạn vẫn được duy trì ổn định và đại dịch suy giảm, lạm phát cao hơn sẽ giảm dần khi những gián đoạn chuỗi cung ứng được cải thiện, chính sách tiền tệ được thắt chặt và tái cân bằng nhu cầu tiêu dùng hàng hóa theo hướng dịch vụ. Sự gia tăng nhanh chóng của giá nhiên liệu cũng dự kiến ở mức vừa phải trong giai đoạn 2022–2023, điều này sẽ giúp kiềm chế lạm phát. Chỉ báo thị trường tương lai cho biết giá dầu sẽ tăng khoảng 12% và giá khí đốt tự nhiên khoảng 58% năm 2022 (cả hai đều thấp hơn đáng kể so với mức tăng đã thấy vào năm 2021) trước khi quay đầu vào năm 2023 do sự mất cân bằng cung cầu tiếp tục giảm. Tương tự, giá lương thực được dự báo tăng với tốc độ vừa phải hơn, khoảng 4,25 % vào năm 2022 và giảm vào năm 2023. Tại nhiều quốc gia, tăng trưởng tiền lương danh nghĩa vẫn được kiềm chế mặc dù tỷ lệ việc làm gần như trở lại mức trước đại dịch. Tuy nhiên ở Hoa Kỳ, tỷ lệ thất nghiệp giảm mạnh đi kèm với lương danh nghĩa tăng. Do đó, Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã thông báo vào tháng 12/2021 sẽ giảm bớt việc mua tài sản với tốc độ nhanh hơn và báo hiệu rằng lãi suất quỹ liên bang có thể sẽ được nâng lên 0,75–1,00 % vào cuối năm 2022, cao hơn khoảng 50 điểm cơ bản so với định hướng trước đây.

Thay đổi trong chính sách tiền tệ của Hoa Kỳ dự kiến ​​sẽ thắt chặt hơn điều kiện tài chính toàn cầu, gây áp lực lên tiền tệ của các nền kinh tế đang phát triển và thị trường mới nổi. Lãi suất cao hơn cũng sẽ làm cho chi phí đi vay trên toàn cầu trở nên đắt đỏ hơn, gây căng thẳng tài chính công. Đối với các quốc gia có nợ ngoại tệ cao, sự kết hợp của điều kiện tài chính thắt chặt, mất giá đồng nội tệ cùng lạm phát nhập khẩu cao hơn sẽ dẫn đến thách thức đánh đổi chính sách tài khóa và tiền tệ. Mặc dù tài khóa năm 2022 được dự đoán ổn định ở nhiều nền kinh tế đang phát triển và thị trường mới nổi, gánh nặng nợ nần sau đại dịch sẽ là một thách thức liên tục trong nhiều năm tới.

Các rủi ro với triển vọng tăng trưởng

Các rủi ro với triển vọng kinh tế toàn cầu vẫn nghiêng theo hướng giảm tăng trưởng và phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố như diễn biến của đại dịch, tác động của chính sách tiền tệ Hoa Kỳ đối với điều kiện tài chính toàn cầu, tắc nghẽn chuỗi cung ứng toàn cầu, lạm phát cao kéo dài, những bất ổn của thị trường bất động sản Trung Quốc,…

Mặc dù các chương trình tiêm chủng được triển khai nhanh chóng và hiệu quả tại các nền kinh tế phát triển, các chương trình tiêm chủng ở nhiều nền kinh tế đang phát triển và thị trường mới nổi vẫn còn chậm chạp. Tiến độ tiêm chủng chậm chạp là một yếu tố góp phần làm chậm sự phục hồi ở các nhiều quốc gia. Rủi ro y tế cấp bách nhất là tác động của biến thể Omicron. Thậm chí nếu các triệu chứng ít nghiêm trọng hơn, mức độ lây nhiễm gia tăng vẫn có thể gây ra tình trạng thiếu lao động và tạo thêm áp lực lên các bệnh viện, dẫn đến việc hạn chế di chuyển chặt chẽ hơn và lâu dài hơn. Tăng trưởng toàn cầu có thể rơi xuống mức thấp hơn dự báo nếu các rủi ro này trở thành hiện hữu.

Bên cạnh đó, việc Hoa Kỳ giảm bớt nới lỏng chính sách tiền tệ khi lạm phát gia tăng sẽ tác động đến điều kiện tài chính toàn cầu. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu dẫn đến thiếu hụt hàng hóa và đẩy giá hàng hóa nhập khẩu lên cao. Theo phân tích của IMF, gián đoạn nguồn cung làm giảm 0,5–1,0 điểm % mức tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2021, đồng thời làm tăng thêm 1,0 điểm % lạm phát cơ bản.

Trong dự báo cơ sở, lạm phát dự kiến ​​sẽ giảm trong năm tới và kỳ vọng lạm phát được duy trì tốt. Tuy nhiên, có một rủi ro là chi phí sinh hoạt liên tục tăng và thị trường lao động thắt chặt hơn sẽ buộc người lao động yêu cầu mức lương cao hơn. Kết quả là chi phí nhân công cao sẽ tiếp tục đẩy giá cả lên, kéo dài chu kỳ lạm phát, đòi hỏi các hành động chính sách quyết liệt để ứng phó.

Theo IMF, sự tăng trưởng chậm lại của Trung Quốc cũng là một nguy cơ ảnh hưởng đến triển vọng toàn cầu, chủ yếu thông qua tác động lan tỏa tới các nhà xuất khẩu hàng hóa và các thị trường mới nổi. Nếu bất động sản tăng trưởng chậm lại hơn nữa và căng thẳng bảng cân đối kế toán mở rộng ra ngoài các nhà phát triển bất động sản, các ngân hàng và trung gian tài chính khác có thể buộc phải thu hẹp tín dụng đối với cả nền kinh tế. Hành động đó sẽ kìm hãm đầu tư và tiêu dùng, kéo tăng trưởng tổng thể xuống thấp hơn với những tác động bất lợi cho các nhà xuất khẩu hàng hóa và các thị trường mới nổi khác.

Ngoài những vấn đề trên, tình trạng khẩn cấp liên quan đến biến đối khí hậu đang tiếp tục gây ra những rủi ro nghiêm trọng cho triển vọng kinh tế toàn cầu. Các thảm họa thiên nhiên lớn có khả năng xảy ra nhiều hơn, đe dọa tất cả các nền kinh tế (như các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt — lũ lụt, hạn hán, cháy rừng — xuất hiện ở khắp nơi trên thế giới vào năm 2021). Sự tái diễn của những thảm họa như vậy sẽ gây tổn hại nặng nề nhất đối với các quốc gia thu nhập thấp (thường cũng là những nước có tỷ lệ tiêm chủng thấp) dễ bị tổn thương, đồng thời làm căng thẳng hơn nữa chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các phản ứng chính sách

Với việc đại dịch COVID-19 vẫn đang tiếp diễn trên phạm vi toàn cầu, ưu tiên chính sách trước hết cần tập trung vào một chiến lược y tế toàn cầu hiệu quả. Tăng cường tiếp cận trên toàn thế giới với vắc xin, xét nghiệm và phương pháp điều trị là cần thiết để giảm nguy cơ lây nhiễm và xuất hiện thêm biến thể COVID-19 nguy hiểm. Để làm được điều này cần có sự hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề nhu cầu tài chính cho vắc xin, xét nghiệm, điều trị,… cho tất cả các quốc gia. Cộng đồng thế giới cần cân bằng mục tiêu hỗ trợ tất cả các nước đạt được mục tiêu tiêm chủng với việc tập trung tiêm tăng cường tại các nước có tỷ lệ tiêm chủng cao. Bên cạnh đó, cần cân nhắc hỗ trợ cấp phép và chuyển giao công nghệ toàn cầu có thể tăng tốc đa dạng hóa các sản phẩm vắc xin và các công cụ y tế thiết yếu khác.

Chính sách tiền tệ ở nhiều quốc gia sẽ cần tiếp tục lộ trình thắt chặt để hạn chế áp lực lạm phát đang gia tăng ở nhiều nền kinh tế. Ngân hàng trung ương tại một số nền kinh tế đang phát triển và thị trường mới nổi, cùng một vài nền kinh tế phát triển đã thực hiện tăng lãi suất. Các phản ứng chính sách đa dạng tùy theo diễn biến lạm phát và việc làm ở từng quốc gia cụ thể cũng như sức mạnh các khuôn khổ chính sách của ngân hàng trung ương. Truyền thông hiệu quả chính sách tiền tệ là một công cụ chủ chốt để tránh các phản ứng thái quá từ các thị trường tài chính.

Trong khi đó, chính sách tài khóa — hoạt động với dư địa hạn chế hơn trước đó trong đại dịch — sẽ cần ưu tiên chi tiêu cho y tế và xã hội trong khi tập trung hỗ trợ vào những lĩnh vực bị ảnh hưởng trầm trọng nhất. Trong bối cảnh này, hợp tác quốc tế sẽ là rất cần thiết để duy trì khả năng tiếp cận thanh khoản và xúc tiến cơ cấu lại nợ một cách có trật tự khi cần thiết. Cùng với đó, đầu tư vào các chính sách khí hậu vẫn là điều cấp thiết để giảm thiểu rủi ro biến đổi khí hậu thảm khốc.

MHN (theo IMF 01/2022)