Chuyển đổi tư duy để phát triển nông nghiệp bền vững

Chuyển đổi tư duy để phát triển nông nghiệp bền vững

Đỗ Lê

Chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững thời gian tới là phải chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này đòi hỏi thời gian và những nỗ lực rất lớn trong hành động. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cho biết trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn ngày 7/6.

Chuyển sang kinh tế nông nghiệp là một quá trình

Trả lời câu hỏi chất vấn của nhiều đại biểu liên quan đến những giải pháp cụ thể để chuyển sang tư duy kinh tế nông nghiệp nhằm phát triển nông nghiệp bền vững, Bộ trưởng Lê Minh Hoan cho biết, chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững được Thủ tướng phê duyệt đã xác định rõ chúng ta đang chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Nhưng đây là một quá trình và có rất nhiều việc phải làm để hiện thực hóa được, trong đó Bộ trưởng Lê Minh Hoan nhấn mạnh đến yếu tố thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và tổ chức lại ngành sản xuất. Ví dụ, Bộ Nông nghiệp và Bộ Ngoại giao đang xây dựng dự thảo chiến lược xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc, để dần chuyển từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch. Vì chỉ có như vậy thì mới kỳ vọng một ngày nào đó, nông sản Việt Nam sẽ “danh chính ngôn thuận” nhập khẩu sâu vào nội địa, ở các phân khúc thị trường cấp cao, mang lại giá trị cao hơn.

Tuy nhiên Bộ trưởng Lê Minh Hoan cũng thừa nhận thực tế, nền nông nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn chưa thoát khỏi tình trạng “manh mún, nhỏ lẻ, tự phát”. Và khi không tổ chức được ngành hàng sản xuất thì còn rủi ro, nhất là trong nâng cao chất lượng nông sản. Để làm được điều này, vai trò của chính quyền các địa phương là rất quan trọng. Vì vậy Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp mong muốn các địa phương cùng vào cuộc để xây dựng nền nông nghiệp chất lượng cao. Dẫn chứng câu chuyện nông sản của một số địa phương như cà rốt của Hải Dương, xoài của Sơn La, nhãn lồng của Hưng Yên…, Bộ trưởng Lê Minh Hoan nhấn mạnh khi lãnh đạo các địa phương chủ động vào cuộc giá trị nông sản và thương hiệu nông sản của các địa phương sẽ tăng lên.

Cùng tham gia trả lời chất vấn về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên cho biết, 2 Bộ đã có chương trình phối hợp toàn khóa, cùng với đó là kế hoạch hàng năm, chế độ giao ban định kỳ hàng quý và có cơ chế xử lý sự cố từng vụ việc. Nhờ đó, nhiều vấn đề bức xúc đã được giải quyết. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Bộ Công thương, từ một nền nông nghiệp truyền thống chuyển sang tư duy nông nghiệp hàng hóa và chuyển sang tư duy kinh tế nông nghiệp đòi hỏi nỗ lực lớn. Mặc dù thời gian qua đã có những cố gắng, nhưng “chưa thấm tháp” gì khi mà sản xuất nông nghiệp vẫn nhỏ lẻ, manh mún, chất lượng chưa đạt yêu cầu thị trường.

Về giải pháp thời gian tới, Bộ trưởng Bộ Công thương cho biết sẽ tiếp tục làm tốt thông tin thị trường, khai thác lợi thế 17 FTA đã có để tăng cường đàm phán, thuận lợi hóa thương mại cho hàng hóa xuất khẩu, giảm chi phí, đẩy mạnh thực hiện đề án xuất khẩu nông sản chính ngạch và đẩy mạnh thương mại điện tử. Cùng với đó, đề nghị các địa phương làm tốt quy hoạch vùng trồng vùng nuôi, xây dựng thương hiệu sản phẩm; khuyến cáo có sự liên kết trong tổ chức sản xuất.

Kiểm soát giá cả vật tư nông nghiệp

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm đó là hiện giá cả vật tư nông nghiệp đang có xu hướng tăng cao, gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người nông dân. Đại biểu Chu Hồng Thái (Lạng Sơn) cho rằng, giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, các loại vật tư nông nghiệp đầu vào tăng liên tục trong thời gian qua, làm cho người nông dân rơi vào hoàn cảnh khó khăn, lấy công làm lãi, thậm chí là thua lỗ. Cùng quan điểm, đại biểu Lê Thị Song An (Long An) nhấn mạnh, có những loại phân bón đã tăng đến 200%, trong khi đó giá bán nông sản thấp, có thời điểm không tiêu thụ được. Hệ lụy cụ thể được đại biểu này nhắc tới là thực trạng có rất nhiều diện tích đất trồng thanh long người nông dân đã phải phá bỏ, có rất nhiều diện tích đất nông nghiệp bỏ không, người dân không sản xuất vì tâm lý lo ngại bị thua lỗ… Trong khi đó theo đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Bạc Liêu), tình trạng giá vật tư nông nghiệp tăng vào mùa vụ sản xuất và điệp khúc “được mùa mất giá” không phải mới và đã được chất vấn rất nhiều lần nhưng bao giờ mới khắc phục được triệt để?

Chính vì vậy, một mặt các đại biểu muốn biết các giải pháp để kiểm soát được giá cả vật tư nông nghiệp, mặt khác là định hướng cho các địa phương trong quy hoạch các vùng chuyên canh sản xuất theo hướng công nghệ cao với giá cả đầu ra ổn định, tránh cảnh “được mùa mất giá”, giúp người nông dân an tâm sản xuất.

Giải đáp các vấn đề này, Bộ trưởng Lê Minh Hoan cho biết, một phần do quy luật thị trường nhưng cũng cần có quy trình chế biến để giảm lượng dư thừa và chuẩn hóa thị trường, giảm áp lực thị trường. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhận trách nhiệm về tiêu chuẩn, quy chuẩn trong công tác điều hành chuẩn hóa mặt hàng nông sản. Bộ Nông nghiệp đã giao cho các viện nghiên cứu chuẩn hóa lại quy trình sản xuất chăn nuôi, trồng trọt, để tiết giảm chi phí đầu vào… Bộ Nông nghiệp cũng đang xây dựng đề án để tự chủ phần nào trong vật tư đầu vào, trong đó có thức ăn chăn nuôi như ngô, đậu tương để giảm thiểu những rủi ro.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho biết hiện đã có những mô hình hữu cơ hóa đang phát huy tác dụng, làm đất đai đỡ chai cằn ở nhiều địa phương. Vì vậy, các mô hình đã phát huy hiệu quả trong thực tế cần được mở rộng, nhân rộng để bà con chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hiện đại, sử dụng lại vật tư đầu vào, chuyển đổi tăng giá trị, giảm chi phí. Việc đẩy mạnh sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học; tăng sử dụng phân hữu cơ - dù năng suất mang lại không cao như dùng phân bón hóa học - nhưng là hướng đi bền vững với môi trường, giảm thoái hóa đất, giúp hướng đến một nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, an toàn và nâng cao giá trị nông sản do đó rất cần thúc đẩy trong thời gian tới.

Giải trình thêm về vấn đề vật tư đầu vào sản xuất tăng cao, Bộ trưởng Bộ Công thương cho rằng đây là thực trạng đang phổ biến trên toàn cầu do đứt gãy chuỗi cung ứng, lạm phát tăng cao… Trong nước thời gian qua, nhiều chính sách hỗ trợ đã được đưa ra, như giảm thuế, giảm lãi suất, tiền điện, hỗ trợ tìm kiếm nguồn nguyên liệu đầu vào thay thế; tăng kiểm tra kiểm soát thị trường… Mặc dù vậy trước những khó khăn hiện nay, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết sẽ tham mưu Chính phủ, các cấp có thẩm quyền nghiên cứu giảm tiếp thuế nếu giá xăng dầu, đầu vào tiếp tục tăng cao hoặc tính tới dùng các công cụ, chính sách, quỹ an sinh để hỗ trợ người dân giảm bớt khó khăn.