Báo cáo “Triển vọng kinh tế khu vực Châu Á và Thái Bình Dương” tháng 10/2022 của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng của khu vực sẽ ở mức vừa phải 4,0% trong năm 2022 và 4,3% vào năm 2023. Các dự báo này đã được điều chỉnh giảm tương ứng 0,9 điểm phần trăm và 0,8 điểm phần trăm so với “Triển vọng Kinh tế Thế giới” tháng 4/2022.
Tốc độ tăng trưởng chậm lại
Theo IMF, sau khi phục hồi mạnh mẽ ở mức 6,5% trong năm 2021, tốc độ tăng trưởng của khu vực Châu Á- Thái Bình Dương đã chậm lại. Các tháng đầu năm 2022, tăng trưởng chủ yếu được thúc đẩy bởi sự phục hồi sau đại dịch khi các quốc gia đã chuyển theo hướng xem COVID-19 như một căn bệnh đặc hữu và mặc dù vẫn còn các đợt lây nhiễm mới, việc di chuyển đã trở lại mức trước đại dịch vào cuối năm 2021.
Ngoại trừ Trung Quốc, phần lớn các nước đã thực hiện mở cửa lại các hoạt động. Điều này cho phép lĩnh vực dịch vụ phục hồi mạnh mẽ, nhất là ở các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Hầu hết các nước đã mở lại biên giới với khách nước ngoài, nhờ đó khách du lịch đang tăng lên. Tiêu dùng trong nước cũng phục hồi và sản xuất công nghiệp hoạt động tốt trong bối cảnh nhu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu tăng mạnh. Các yếu tố này giúp tăng trưởng trong quý đầu tiên mạnh hơn dự kiến trước đó, đặc biệt là các thị trường mới nổi ASEAN và Đài Loan (Trung Quốc).
Tuy nhiên, sự tăng trưởng đã phần nào yếu hơn trong quý II. Chính sách zeroCOVID của Trung Quốc cùng các đợt phong tỏa nghiêm ngặt tại một số địa phương, đã làm giảm cầu, gián đoạn hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng. Những yếu tố này đã làm tăng trưởng của Trung Quốc giảm sút. Nhập khẩu của nước này giảm mạnh đã tác động không nhỏ đến các nước láng giềng Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhưng xuất khẩu từ phần còn lại của Châu Á duy trì tốt trong nửa đầu năm 2022, được hỗ trợ bởi nhu cầu ổn định từ Châu Âu và Hoa Kỳ.
Cuộc chiến Nga- Ukraine đã tác động đến các nền kinh tế khu vực chủ yếu làm giảm nhu cầu của người tiêu dùng chủ yếu do giá cả hàng hóa cao hơn chứ không phải do cầu bên ngoài yếu đi. Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, có là những dấu hiệu ban đầu cho thấy tác động toàn cầu của chiến tranh đã bắt đầu làm giảm các đơn đặt hàng xuất khẩu của Châu Á.
Triển vọng Châu Á và Thái Bình Dương
Triển vọng tăng trưởng của khu vực đang đối mặt với nhiều trở ngại khi điều kiện tài chính toàn cầu đang thắt chặt khi các ngân hàng trung ương lớn kiên trì kiềm chế lạm phát, lãi suất tăng và tỷ giá hối đoái giảm; cuộc chiến của Nga ở Ukraine đang kéo dài tác động đến kinh tế châu Âu và làm giảm nhu cầu bên ngoài đối với hàng xuất khẩu của Châu Á; nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại bất thường, với mức tăng trưởng vào năm 2022 được dự báo là thấp thứ hai kể từ năm 1977.
Mặc dù vậy, các nền kinh tế khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vẫn tiếp tục hoạt động tốt hơn phần còn lại của thế giới. Sau khi phục hồi rất mạnh 5,7 % năm 2021, tăng trưởng của Hoa Kỳ dự kiến sẽ chỉ đạt 1,6 % trong năm 2022 và 1,0% vào năm 2023 và ngày càng nhiều nền kinh tế dự báo sẽ tăng trưởng chậm lại hoặc suy thoái. Kinh tế toàn cầu dự kiến sẽ chỉ đạt tăng trưởng 3,2 % vào năm 2022 và 2,7% vào năm 2023 — là tốc độ chậm nhất trong hơn 20 năm, ngoại trừ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và Đại dịch Covid-19.
Phản ánh điều này, các dự báo tăng trưởng GDP tại Châu Á và Thái Bình Dương đang được IMF điều chỉnh giảm 0,9 điểm phần trăm cho năm 2022 và 0,8 điểm phần trăm vào năm 2023 so với các dự báo được đưa ra trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 4/2022.
Tuy nhiên, có sự không đồng nhất đáng kể trên khắp Châu Á. Tăng trưởng tại các nền kinh tế phát triển trong khu vực vẫn ở mức 2,3% vào năm 2022 và dự kiến sẽ giảm xuống 2,% trong 2023 và 1,9% vào năm 2024. Ngược lại, các nền kinh tế thị trường mới nổi và đang phát triển của Châu Á sẽ chứng kiến mức tăng trưởng giảm xuống còn 4,4% vào năm 2022— chủ yếu phản ánh sự chậm lại ở Trung Quốc — và sẽ tăng lên 4,9% vào năm 2023 và 5,2% trong năm 2024.
Các nền kinh tế ASEAN, được dự báo sẽ tiếp tục có sự phục mạnh mẽ trong năm 2022, nhờ tiêu dùng, dịch vụ và xuất khẩu tăng nhanh đầu năm, được hỗ trợ bởi tỷ lệ tiêm chủng cao, biên giới mở cửa trở lại và loại bỏ dần những hạn chế liên quan đến đại dịch. IMF dự báo Campuchia, Indonesia và Malaysia sẽ có mức tăng trưởng cao hơn 5% và ở Philippines là 6,5%.
Việt Nam đang được hưởng lợi từ dòng thương mại dịch chuyển khỏi Trung Quốc và được kỳ vọng sẽ phát triển ở mức 7 % trong năm nay. Myanmar dự kiến sẽ bắt đầu phục hồi ở mức vừa phải khoảng 2 % vào năm 2022 và tăng lên 3,3 % vào năm 2023. triển vọng của Lào vẫn còn nhiều thách thức, trong bối cảnh rủi ro nợ cao và dự trữ thấp, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngoại hối làm tổn hại người nghèo và cản trở sự phục hồi.
Đà tăng trưởng dự kiến sẽ ở mức vừa phải vào năm 2023 đối với Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Việt Nam. Điều này phản ánh nhu cầu bên ngoài yếu hơn, gián đoạn chuỗi cung ứng, việc bình thường hóa chính sách vĩ mô để kiềm chế áp lực tăng giá và quản lý rủi ro, cũng như các điều kiện tài chính chặt chẽ hơn. Thay vào đó, Campuchia và Thái Lan sẽ có điều kiện tăng trưởng nhanh hơn cùng với sự phục hồi du lịch mạnh mẽ hơn.
Sự trở lại của lạm phát
Lạm phát đã tăng cao hơn mục tiêu của hầu hết các ngân hàng trung ương, nhưng dự kiến sẽ đạt đỉnh vào cuối năm 2022. Khi tác động của của đại dịch giảm bớt, khu vực phải đối mặt với những luồng gió mới từ việc thắt chặt tài chính toàn cầu và sự chậm lại của nhu cầu từ bên ngoài. Mặc dù vẫn là một điểm sáng trong nền kinh tế toàn cầu đang trở nên ảm đạm, IMF dự báo tăng trưởng của khu vực sẽ chậm hơn nhiều so với tỷ lệ trung bình 5,5 % được thấy trong hai thập kỷ trước đó.
Lạm phát toàn cầu gây bất ngờ khi liên tục tăng lên mức cao kỷ lục trong nhiều thập kỷ và dai dẳng hơn dự đoán ban đầu. Để ứng phó, các ngân hàng trung ương lớn đã bắt tay vào thắt chặt chính sách tiền tệ để hạ nhiệt nhu cầu và kiểm soát lạm phát.
Mặc dù lạm phát toàn cầu tăng mạnh sau quý đầu tiên của năm 2021, nhưng ở mức khiêm tốn ở Châu Á. Điều này nhờ giá thực phẩm tại các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển Châu Á tăng ít hơn so với các khu vực khác và ít bị tác động bởi các cú sốc giá dầu thế giới, dochính sách trợ cấp nhiên liệu và quản lý giá.
Lạm phát cơ bản đã tăng cao cả ở các nền kinh tế phát triển và mới nổi Châu Á — mặc dù ít hơn so với phần còn lại của thế giới — và hiện đã vượt quá mục tiêu của ngân hàng trung ương ở hầu hết các nền kinh tế Châu Á. Tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển Châu Á, lạm phát cơ bản đã tăng từ 2,3 % năm 2021 lên 3,3 % vào tháng 7/2022 còn các nền kinh tế phát triển trong khu vực, tỷ lệ này tăng từ 2,4 % năm 2021 lên 3,5 % vào tháng 7/2022. Tuy nhiên, Trung Quốc và Nhật Bản lạm phát gần đây đã nhiều thấp hơn. Nhu cầu trong nước yếu và tăng trưởng thấp đã giữ cho lạm phát cơ bản ở dưới mức mục tiêu của ngân hàng trung ương.
IMF dự báo lạm phát của khu vực Châu Á sẽ tăng lên trung bình 4,2% trong quý III/2022 và giảm dần vào năm 2023 phản ánh chính sách tiền tệ thắt chặt và sự đảo ngược của các động lực bên ngoài làm gia tăng lạm phát trong năm nay.
Theo IMF, các rủi ro đối với triển vọng tăng trưởng của khu vực sẽ bắt nguồn từ ba động lực chính. Trước hết, các điều kiện tài chính toàn cầu đang thắt chặt hơn khi các ngân hàng trung ương lớn tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát và tỷ giá suy giảm trên khắp Châu Á. Thứ hai, cuộc chiến của Nga tại Ukraine đang ảnh hưởng sâu sắc hơn đến kinh tế châu Âu làm giảm nhu cầu với hàng hóa xuất khẩu của Châu Á. Cuối cùng, sự sụt giảm nhanh chóng của kinh tế Trung Quốc với tốc độ tăng trưởng được dự báo xuống mức thấp thứ hai trong lịch sử kể từ năm 1977.
Các nền kinh tế trong khu vực cần quan tâm các cải cách cấu trúc để thúc đẩy tăng trưởng và giảm thiểu các tác động dai dẳng do đại dịch gây ra, đặc biệt là thông qua đầu tư vào giáo dục - đào tạo, thúc đẩy đa dạng hóa, giải quyết nợ chồng chất do đại dịch và khai thác số hóa. Sự hợp tác đa phương mạnh mẽ - bao gồm thông qua các tổ chức quốc tế, Nhóm G20 và các tiến trình hợp tác khu vực - sẽ là cần thiết để giảm thiểu sự chia rẽ về địa kinh tế và đem lại nhiều tiến bộ cần thiết cho các cam kết về biến đổi khí hậu.
MN (theo IMF: Regional Economic Outlook 10/2022)