Truyền thông của ngân hàng trung ương với công chúng

Có nhiều nguyên nhân cho sự thay đổi này. Đầu tiên, sự nổi bật và rõ ràng của NHTW trong cả cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và suy thoái do Covid-19 đã khiến vai trò của NHTW được chú ý nhiều hơn. Thứ hai, những thay đổi trong nhiệm vụ của NHTW cùng với việc sử dụng các công cụ CSTT mới và phức tạp hơn đặt ra yêu cầu cần được giải thích thêm. Thứ ba, một số thay đổi này đang gây tranh cãi, điều này đã đẩy các quyết định về CSTT vào cuộc tranh luận công khai.

Tất cả những phát triển này khiến truyền thông của NHTW với công chúng trở nên cấp thiết. Nhận thấy điều này, các NHTW trên thế giới đã tăng cường nỗ lực trong lĩnh vực này. Họ đã đẩy mạnh (hoặc bắt đầu) sự hiện diện của mình trên phương tiện truyền thông xã hội, cung cấp nhiều tầng truyền thông để giải thích các nội dung ở những mức độ phức tạp khác nhau, mở rộng việc cung cấp tài nguyên giáo dục của NHTW.

Việc nhắm mục tiêu truyền thông của NHTW tới công chúng nói chung đặt ra một loạt thách thức mới. Thứ nhất, truyền thông đòi hỏi cả người gửi và người nhận, nhưng những người không phải là chuyên gia thường không chú ý tiếp nhận. Và ngay cả khi tiếp thu thông tin, họ có thể không nhận được các tín hiệu một cách chính xác—đặc biệt nếu NHTW nói bằng các ngôn ngữ thị trường. Điều này đã khiến có những dự đoán rằng các NHTW phần lớn sẽ thất bại khi truyền thông với công chúng.

Truyền thông tốt hơn tới công chúng có thể cung cấp cho các NHTW một công cụ bổ sung để thực hiện CSTT; góp phần nâng cao hiệu quả, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, không dễ để thực hiện tốt việc này. Chúng ta còn nhiều điều cần tìm hiểu về cách kỳ vọng của công chúng được hình thành và cách truyền thông của NHTW ảnh hưởng đến quá trình đó. Nhưng một thách thức đối với các NHTW là cải thiện sự rõ ràng trong truyền thông để tránh hiểu sai và các phản ứng không mong muốn. Một thách thức khác là phát triển một chiến lược truyền thông theo đối tượng tiếp nhận - với một số hoạt động truyền thông nhắm đến các chuyên gia và một số hoạt động truyền thông khác nhắm vào những người không phải là chuyên gia—trong khi vẫn đảm bảo sự nhất quán. Lợi ích lớn nhất có thể từ ​​việc NHTW truyền thông với công chúng đạt được khi NHTW giải thích rõ ràng về vai trò và mục tiêu của họ.

Các NHTW tiếp cận với công chúng như thế nào

NHTW có nhiều hình thức truyền thông mới với nhiều cách tiếp cận khác nhau, như qua các trang web, các chương trình giáo dục kinh tế và tài chính, thông qua mạng xã hội và tổ chức các sự kiện.

Trang web của NHTW thường đóng vai trò là điểm liên lạc đầu tiên cho công chúng muốn tìm hiểu về CSTT. Kể từ năm 2010, hầu như tất cả các NHTW đều có website. Mặc dù phần lớn tài liệu trên các trang web này phục vụ cho các đối tượng chuyên biệt, nhưng rất nhiều NHTW đã có các tài liệu cho công chúng. Ví dụ: website của NHTW Anh sử dụng truyền thông theo lớp, qua đó người xem có thể chọn đọc về CSTT bằng các thuật ngữ đơn giản, để lại tài liệu phức tạp hơn cho các chuyên gia. Nhiều NHTW, như Ngân hàng Dự trữ New Zealand (RBNZ), cung cấp công cụ gọi là máy tính lạm phát trên trang chủ của họ, cho phép mọi người tính toán sự thay đổi về sức mua của một lượng tiền giữa hai ngày.

Nhiều cơ quan quản lý CSTT, như Ngân hàng Norges (Na Uy) và NHTW Châu Âu (ECB), có các hình thức giải thích ngắn gọn, rõ ràng về các vấn đề cụ thể liên quan đến nhiệm vụ và hoạt động của họ. Nhiều NHTW cũng tham gia tích cực vào giáo dục tài chính thông qua các tài liệu tham khảo trực tiếp trên các website của họ. Bundesbank (Đức), Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ và Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ cho phép người dân đến thăm bảo tàng tiền tệ hoặc trung tâm tiếp đón của NHTW.

Ngoài ra, các NHTW cũng tiếp cận công chúng thông qua sự hiện diện trên mạng xã hội. Twitter là nền tảng phổ biến nhất cho các NHTW: gần như tất cả 75 NHTW được khảo sát đều có tài khoản Twitter chính thức. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc không sử dụng Twitter nhưng thường xuyên truyền thông qua mạng Weibo của Trung Quốc. Một số Thống đốc NHTW như Nam Phi, ECB và De Nederlandsche (Hà Lan) cũng có tài khoản Twitter của riêng mình. Ngoài ra, hơn 80% NHTW có kênh YouTube riêng.

Các kênh truyền thông xã hội mang lại tiềm năng đáng kể để tiếp cận công chúng. Tính chung hệ thống của Fed có gần 2 triệu người theo dõi vào cuối năm 2021, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ có gần 1,5 triệu, NHTW Mexico và Brasil mỗi ngân hàng có gần 800.000.

Các NHTW sử dụng Twitter theo những cách khác nhau. NHTW Nhật Bản có xu hướng chia sẻ liên kết đến các ấn bản kinh tế, trong khi ECB tương tác tích cực hơn với khán giả của họ bằng cách tham gia phần Hỏi & Đáp (#AsktheECB#). Các NHTW ở thị trường mới nổi, đặc biệt là Mỹ Latinh, như El Salvador, Mexico, Ecuador, Argentina và Costa Rica dường như hoạt động tích cực nhất trên Twitter. Một số NHTW sử dụng phương tiện truyền thông xã hội khá sáng tạo, như NHTW Jamaica sử dụng các video âm nhạc để giúp giải thích chính sách mục tiêu lạm phát của mình và tất cả tài liệu được giới thiệu trên các tài khoản mạng xã hội của ngân hàng đều sử dụng ngôn ngữ mà mọi người có thể liên hệ với cuộc sống hàng ngày. Họ còn sản xuất và phát sóng trên truyền hình quốc gia một loạt chương trình có tên là “Centrally Speaking”, giải thích về NHTW và các vấn đề liên quan cho người dân.

Cuối cùng, các NHTW đã bắt đầu tổ chức các sự kiện nơi các nhà hoạch định chính sách tương tác trực tiếp với công chúng. NHTW Anh đã tổ chức một số Diễn đàn Tương lai, nơi công chúng có thể chia sẻ ý kiến, quan điểm hoặc vấn đề quan tâm. NHTW Canada cũng tổ chức các cuộc tham vấn với công chúng liên quan đến việc đổi mới thường xuyên khuôn khổ CSTT. Fed, ECB và NHTW các quốc gia trong khu vực đồng euro—đã tổ chức các sự kiện lắng nghe như một phần trong quá trình đánh giá chiến lược CSTT của họ.

Truyền thông của NHTW có thực sự đến được với công chúng không?

Nếu một NHTW muốn truyền thông hiệu quả với công chúng, đầu tiên cần đảm bảo ít nhất một số tín hiệu đến được người nhận. Tín hiệu cũng phải được xử lý một cách phù hợp và thông tin được truyền đi cần ảnh hưởng đến niềm tin hoặc hành vi.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động truyền thông của NHTW tới công chúng. Đầu tiên, người dân và doanh nghiệp thường ít quan tâm đến CSTT và các tin tức liên quan; các chuyên gia, đặc biệt là những người tham gia thị trường tài chính chú ý nhiều đến truyền thông của NHTW. Tuy nhiên, người dân sẽ quan tâm nhiều hơn đến truyền thông CSTT nếu họ tin rằng nó sẽ mang lại lợi ích cho họ. Đồng thời, họ sẽ ít chú ý hơn nếu không hiểu về mục tiêu của NHTW, cũng như tác động của các chính sách đến điều kiện kinh tế hay đời sống các cá nhân như thế nào.

Có một thực tế là sự thành công của CSTT lại làm giảm mức độ quan tâm của công chúng. Tại những quốc gia có lịch sử lạm phát thấp và ổn định lâu dài, người dân dường như có rất ít động lực để theo dõi lạm phát và CSTT. Bởi họ tin rằng tất cả sẽ ổn và họ có dự cảm yếu hơn đáng kể về lạm phát. Tuy nhiên điều này có thể nhanh chóng đảo ngược nếu lạm phát tăng lên.

Ngoài ra, những người bình thường ít muốn được thông báo về lạm phát và CSTT, họ sẽ không chủ động tìm kiếm thông tin, nhưng họ vẫn có thể tiếp nhận nếu thông tin được cung cấp “miễn phí”. Bên cạnh đó, sự thống trị của các kênh trung gian chỉ ra các NHTW phải truyền thông với công chúng chủ yếu thông qua các kênh này. Mặc dù các bằng chứng cho thấy tình trạng nền kinh tế và hoạt động truyền thông của NHTW có khả năng ảnh hưởng đến việc đưa tin của các phương tiện truyền thông về các vấn đề của NHTW nhưng có thực tế là các phương tiện truyền thông thường quá nhấn mạnh những tin tức tiêu cực.

Một yếu tố nữa làm phức tạp thêm việc tiếp nhận thông tin của công chúng là xu hướng sử dụng ngôn ngữ phức tạp của các NHTW. Vấn đề này đã được một số NHTW nhìn nhận và thực hiện các biện pháp để cải thiện.

Nghiên cứu cho đến nay cho thấy rằng các NHTW có khả năng tiếp cận công chúng rộng lớn hơn. Nhưng để hiệu quả hơn, các NHTW phải sử dụng ngôn ngữ dễ tiếp cận hơn, tăng cường sự hiện diện trên truyền hình và các kênh khác tiếp cận công chúng, tham gia nhiều hơn vào truyền thông trực tiếp như các phương tiện truyền thông xã hội.

Điều quan trọng để truyền thông thành công là công chúng phải hiểu được các tín hiệu của NHTW. Điều này có thể đạt được thông qua nâng cao hiểu biết về kinh tế và tài chính cho người dân.

Công chúng có hiểu NHTW nói gì không?

Giả sử một số tín hiệu của NHTW đến được với công chúng, câu hỏi đặt ra là thông tin này có được xử lý một cách chính xác không? Nó có nâng cao kiến ​​thức của họ về CSTT hay về nền kinh tế nói chung không? Nếu đúng như vậy, kiến ​​thức tốt hơn sẽ có khả năng giúp ảnh hưởng đến kỳ vọng, niềm tin hoặc cả hai.

Một loạt các nghiên cứu dựa trên khảo sát chỉ ra rằng kiến ​​thức của công chúng về CSTT và NHTW là khá hạn chế. Khảo sát tại Hà Lan, Anh cho thấy kiến ​​thức cơ bản của người dân về NHTW là khá thấp và gần như không có sự cải thiện kể từ đầu những năm 2000. Điều tương tự cũng thấy ở Hoa Kỳ khi các khảo sát người tiêu dùng Hoa Kỳ từ cuối những năm 1970 cho thấy mức độ hiểu biết về các vấn đề cơ bản vẫn còn hạn chế. Tình hình ở khu vực đồng euro cũng không khác, với bằng chứng đặc biệt rõ ràng tại Ý, Đức. Ngay cả ở New Zealand, quê hương của lạm phát mục tiêu, hầu hết các nhà quản lý công ty đều không biết ai là người đứng đầu NHTW cũng như mục tiêu của ngân hàng là gì.

Một số nghiên cứu cho thấy sự khác biệt về hiểu biết giữa các nhóm. Nhóm có trình độ học vấn cao đa phần có kiến ​​thức về CSTT tốt hơn. Hầu hết nam giới có kiến ​​thức về CSTT tốt hơn nữ giới. Một số bằng chứng chỉ ra những người lớn tuổi có trình độ hiểu biết cao hơn. Ngoài ra, các yếu tố như tình trạng công việc, quyền sở hữu nhà hoặc sự giàu có cũng có sự tương quan tích cực với kiến ​​​​thức về CSTT.

Như vậy để đạt được hiệu quả, các hoạt động truyền thông nên được điều chỉnh cho phù hợp với các nhóm có trình độ hiểu biết thấp nhất, với hy vọng nâng cao hiểu biết của họ. Ngoài ra, truyền thông của NHTW thông qua các phương tiện truyền thông có thể có tác động ít hơn so với thông tin trực tiếp của ngân hàng. Việc sử dụng ngôn ngữ đơn giản hơn, liên hệ các thông điệp CSTT với cuộc sống của người dân giúp cải thiện sự hiểu biết.

Truyền thông của NHTW và kỳ vọng lạm phát của công chúng không

Ổn định hoặc thay đổi kỳ vọng lạm phát chắc chắn là một trong những mục tiêu chính trong truyền thông của NHTW. Cơ quan tiền tệ thông thường sẽ muốn neo lạm phát kỳ vọng dài hạn gần với tỷ lệ mục tiêu của mình, nhưng họ cũng có thể muốn giảm lạm phát kỳ vọng ngắn hạn khi thắt chặt CSTT và tăng kỳ vọng khi nới lỏng.

Những người tham gia thị trường tài chính có thể dễ dàng “đọc” tỷ lệ lạm phát dự kiến từ giá tài sản. Nhưng kỳ vọng của các hộ gia đình, người lao động và các doanh nghiệp phi tài chính khó đánh giá hơn—và có lẽ NHTW cũng khó tác động hơn. Hầu như tất cả các NHTW ngày nay đều nhấn mạnh tầm quan trọng của neo giữ kỳ vọng lạm phát dài hạn để giúp duy trì sự ổn định giá cả và việc làm.

Kỳ vọng lạm phát dài hạn được củng cố vững chắc nếu chúng phù hợp với mục tiêu lạm phát của NHTW và không phản ứng nhiều trước những bất ngờ về kinh tế vĩ mô hoặc những diễn biến ngắn hạn—nói cách khác, nếu các tác nhân kinh tế là tin tưởng rằng NHTW có thể và sẽ phản ứng với các cú sốc để đưa lạm phát trở lại mục tiêu trong thời gian có liên quan.

Các nghiên cứu chỉ ra kỳ vọng của các nhà dự báo chuyên nghiệp về lạm phát dài hạn dường như rất phù hợp với mục tiêu lạm phát của các NHTW, nhưng việc neo giữ kỳ vọng của công chúng nói chung là không dễ dàng. Bởi kỳ vọng của người tiêu dùng được biết là thiên vị và không hiệu quả. Các sai số dự báo có tương quan một cách có hệ thống với các đặc điểm nhân khẩu học và bị ảnh hưởng bởi giá của các mặt hàng được mua thường xuyên, thái độ của người tiêu dùng về tình hình kinh tế hoặc tài chính hoặc về kinh tế vĩ mô nói chung, và bởi các phương tiện truyền thông đưa tin về lạm phát.

Tuy nhiên, một số nghiên cứu báo cáo rằng truyền thông của NHTW thực sự có thể tác động đến kỳ vọng lạm phát. Nghĩa là kỳ vọng lạm phát sẽ tiến gần đến mục tiêu lạm phát của NHTW khi mọi người nhận được thông tin về mục tiêu, dự báo lạm phát và các công cụ chính sách của NHTW. Do nhận thức của công chúng về lạm phát thực tế thường quá cao nên việc cung cấp thông tin về lạm phát thực tế cũng được ghi nhận là đưa kỳ vọng lạm phát đến gần mục tiêu của NHTW hơn cũng như tăng niềm tin vào việc NHTW sẽ mang lại sự ổn định về giá cả. Tuy nhiên, hiệu ứng này mạnh hơn rõ rệt nếu việc truyền thông đi kèm với một số giải thích về mục tiêu và vai trò của CSTT. Truyền thông với công chúng nói chung cũng có thể được sử dụng như một công cụ riêng biệt của CSTT khi các công cụ chính sách truyền thống bị hạn chế.

Một số nghiên cứu báo cáo rằng khả năng nhận thức cũng như mức độ hiểu biết về tài chính tác động đến kỳ vọng lạm phát. Các năng lực về số học, ngôn ngữ và không gian đều có liên quan đến sai số trong dự báo tuyệt đối về lạm phát. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra những người có IQ từ trung bình đến thấp có sai số dự báo về tỷ lệ lạm phát trong 12 tháng tiếp theo cao gấp 2,5 lần so với những cá nhân có mức IQ cao. Ngoài ra, bằng chứng cho thấy những cá nhân hiểu biết nhiều hơn về tài chính có kỳ vọng lạm phát thực tế hơn, chính xác hơn và phù hợp hơn với mục tiêu của NHTW. Hiểu biết về tài chính dường như cũng liên quan đến niềm tin vào NHTW. Những người tiêu dùng tin tưởng NHTW điều chỉnh kỳ vọng lạm phát của họ ít hơn so với những người tiêu dùng không tin tưởng NHTW. Vì vậy, nếu truyền thông của NHTW có thể làm tăng niềm tin, thì nó cũng có thể giúp neo kỳ vọng lạm phát.

Truyền thông của NHTW và niềm tin của công chúng vào NHTW

Hiện nay đã xuất hiện một sự đồng thuận rằng các NHTW nên có sự độc lập về thực hiện công cụ CSTT. Điều này đòi hỏi NHTW phải chịu trách nhiệm về các hành động của mình. Do đó, trách nhiệm giải trình là một hệ quả tất yếu của sự độc lập của NHTW, kéo theo đó là yêu cầu về sự minh bạch và truyền thông. Trên thực tế, một cuộc khảo sát năm 2007 của BIS cho thấy trách nhiệm giải trình là động lực chính của các NHTW trong việc truyền thông với công chúng.

Một số phát triển gần đây đã dẫn đến những thay đổi trong thực tiễn trách nhiệm giải trình của các NHTW. Các nhiệm vụ của NHTW được mở rộng, các công cụ mới và vai trò mới đòi hỏi phải giải thích nhiều hơn và chịu trách nhiệm nhiều hơn trước cơ quan lập pháp. Các NHTW ngày càng đề cập nhiều đến niềm tin của công chúng để thúc đẩy hoạt động truyền thông của họ với công chúng. Khảo sát gần đây đối với các nhà hoạch định chính sách của ECB cho thấy rằng nâng cao uy tín và lòng tin được coi là mục tiêu chính của truyền thông CSTT. Chủ tịch đương nhiệm của ECB, Christine Lagarde, thậm chí còn coi công chúng là “biên giới mới” cho hoạt động truyền thông của NHTW. Bà cho rằng chính những người mà NHTW phục vụ cuối cùng phải hiểu về các NHTW. Đây là chìa khóa để xây dựng lại lòng tin.

Nhiều bằng chứng cho thấy rằng kiến ​​thức tốt hơn về NHTW giúp tăng cường lòng tin. Do vậy, thông tin cho công chúng về CSTT có thể là một cách hứa hẹn để tăng niềm tin vào NHTW- nếu truyền thông làm tăng kiến ​​thức của họ. Một vài nghiên cứu cho thấy, mặc dù không rõ ràng, rằng tính minh bạch giúp tăng cường niềm tin vào NHTW ở một mức độ nào đó.

Theo ECB, niềm tin có thể được xây dựng thông qua truyền thông rõ ràng, minh bạch. Nhưng các NHTW không dễ dàng thúc đẩy niềm tin vào của công chúng vào NHTW. Niềm tin được xác định bởi các yếu tố nằm ngoài sự kiểm soát trực tiếp của NHTW và không thể cho rằng minh bạch hơn và trao đổi thông tin nhiều hơn sẽ nâng cao lòng tin.

Mặc dù truyền thông công chúng của NHTW còn nhiều hạn chế nhưng rõ ràng có sự đồng thuận rộng rãi giữa các NHTW rằng tăng cường truyền thông công chúng là điều cần thiết và quan trọng. Tuy nhiên để truyền thông của NHTW với công chúng cần phải tiếp cận gần hơn với cuộc sống của mọi người, sử dụng ngôn ngữ đơn giản hơn và nhắm mục tiêu tốt hơn đến đối tượng không chuyên. Bên cạnh đó, nâng cao hiểu biết về tài chính cho người dân cũng góp phần tăng hiệu quả truyền thông và nâng cao niềm tin của công chúng với NHTW.

HN (theo ECB)