Kinh tế ASEAN tiếp tục phục hồi nhanh trong năm 2023

Diễn biến kinh tế toàn cầu và khu vực

Khu vực ASEAN+3 tăng trưởng mạnh trong quý III/2022. Cầu nội địa vẫn ổn định và bù đắp cho những sụt giảm trong lĩnh vực xuất khẩu. Các nền kinh tế ASEAN, Nhật Bản và Hàn Quốc đi đầu trong việc tăng cường nới lỏng các biện pháp hạn chế để ngăn chặn đại dịch, cùng với tỷ lệ tiêm chủng cao đã cho phép nhiều hoạt động kinh tế phục hồi hơn, như thương mại bán lẻ và xây dựng. Tại Trung Quốc, nền kinh tế trong nước cũng được hỗ trợ bởi chính sách ổn định kinh tế.

Trong quý IV/2022, hầu hết các nền kinh tế ASEAN+3 bị ảnh hưởng bởi một làn sóng lây nhiễm COVID-19 trên diện rộng. Tổng số ca nhiễm COVID-19 trong khu vực tăng đột biến từ 65.000 vào giữa tháng 10 đến khoảng 260.000 vào cuối tháng 12, chủ yếu là ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Số ca nhiễm mới ở Hồng Kông (Trung Quốc) tăng gấp 4 lần cùng kỳ. Mặc dù các biện pháp ngăn chặn đại dịch không được thắt chặt, sự tăng đột biến số ca nhiễm có thể làm giảm tâm lý của người tiêu dùng và do đó, tác động đến chi tiêu khu vực tư nhân trong các nền kinh tế Plus-3 (Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản). Trong khi đó, các ca nhiễm mới hàng ngày tại các nền kinh tế ASEAN đã giảm xuống khoảng 3.000.

Trung Quốc đã kết thúc chính sách zero-COVID và bắt đầu mở cửa nền kinh tế trở lại vào cuối năm 2022. Các chính sách nới lỏng ngăn chặn COVID-19 của Trung Quốc từ ngày 7/12/2022 cùng với thông báo bỏ yêu cầu xét nghiệm và cách ly bắt buộc đối với khách du lịch nội địa bắt đầu từ ngày 08/01/2023 sau gần ba năm triển khai. Hồng Kông cũng dỡ bỏ tất cả các chuyến đi hạn chế đối với khách du lịch nội địa bắt đầu từ ngày 29/12/2022.

Hoạt động xuất khẩu của ASEAN+3 đã mất đà tăng trưởng vào nửa cuối năm 2022. Giá trị xuất khẩu ASEAN+3 giảm ba tháng liên tiếp từ tháng 7 – nguyên nhân chủ yếu là do cầu thế giới suy yếu. Tại Trung Quốc, các chính sách nghiêm ngặt để ngăn chặn virus bùng phát đã đè nặng lên hoạt động sản xuất, đặc biệt là trong quý IV/2022. Nhu cầu thấp hơn từ Trung Quốc cũng tác động làm giảm các đơn hàng xuất khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc.

Sự phục hồi của ngành du lịch đã cung cấp một số hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu của khu vực sự phát triển. Lượng khách du lịch tăng hàng tháng từ tháng 9/2022, với lượng khách đến ASEAN-5 đã đạt gần một nửa mức trước đại dịch. Du lịch và phát triển du lịch trong khu vực đã tăng tốc, nhờ dỡ bỏ hạn chế đi lại và nối lại các chuyến bay quốc tế kể từ quý II/2022. Đến quý IV, hầu hết các nền kinh tế—bao gồm Brunei, Campuchia, Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam—đã dỡ bỏ tất cả các biện pháp hạn chế biên giới liên quan đến đại dịch. Dự kiến hoạt động du lịch trong khu vực đang trên đà phát triển hơn nữa trong thời gian tới.

Lạm phát đã được kiểm soát ở hầu hết các nền kinh tế. Giá dầu mỏ, khí đốt, lúa mì và dầu cọ đã giảm dần, hoặc quay trở lại gần mức trước khi cuộc chiến của Nga tại Ukraine diễn ra, do nhu cầu thế giới yếu đi, chính sách kiểm soát gas ở châu Âu, và việc mở rộng sáng kiến Black Sea Grain (​​Ngũ cốc Biển Đen) để tạo thuận lợi cho xuất khẩu ngũ cốc từ Ukraine. Thắt chặt chính sách tiền tệ (tăng lãi suất) của các ngân hàng trung ương đã giúp kiềm chế áp lực lạm phát tại hầu hết các nền kinh tế khu vực. Do đó, lạm phát được kiềm chế ở hầu hết các quốc gia trong khu vực vào quý cuối cùng của 2022 - ngoại trừ Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Triều Tiên và Myanmar, nơi lạm phát vẫn cao do đồng tiền của các quốc gia này mất giá mạnh so với Đô la Mỹ.

Triển vọng kinh tế khu vực

Ước tính tăng trưởng năm 2022 cho ASEAN+3 thấp hơn so với dự đoán của AMRO trong tháng 10 được đưa ra tại Bản cập nhật Triển vọng kinh tế khu vực (AREO) 2022. Nguyên nhân chủ yếu do tăng trưởng thấp hơn tại các nền kinh tế Plus-3. Trung Quốc được ước tính có tốc độ phát triển chậm hơn, ở mức 3,0 % vào năm 2022 do dịch COVID-19 bùng phát làm gián đoạn sản xuất và tác động đến tâm lý người tiêu dùng. Những vấn đề trong lĩnh vực bất động sản tiếp tục là lực cản đầu tư trong nước tại Trung Quốc trong năm. Tăng trưởng GDP của Hồng Kông năm 2022 được ước tính sụt giảm do xuất khẩu giảm mạnh trong quý III. Trong khi đó, tăng trưởng GDP ở khu vực ASEAN năm 2022 cao hơn dự báo của AMRO hồi tháng 10 vừa qua khi chi tiêu khu vực tư nhân tiếp tục phục hồi tại các nền kinh tế ASEAN-6 và được tăng cường bởi việc phục hồi của hoạt động lữ hành và du lịch.

Triển vọng tăng trưởng năm 2023 cũng được điều chỉnh giảm phản ánh sự giảm sút của các nền kinh tế Plus-3. Kinh tế toàn cầu được dự kiến ​​sẽ phục hồi với tốc độ chậm chạp, khi hoạt động sản xuất tại Hoa Kỳ và khu vực đồng euro tiếp tục suy yếu. Nhu cầu sẽ dẫn đến tăng trưởng vừa phải hơn ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Đồng thời, tăng trưởng GDP của Trung Quốc có thể sẽ tăng lên khi nhu cầu trong nước phục hồi sau khi loại bỏ các biện pháp hạn chê do COVID-19. GDP của Hồng Kông cũng được dự báo phục hồi mạnh mẽ khi các biện pháp hạn chế để ngăn chặn dịch bệnh được gỡ bỏ và biên giới với Trung Quốc đại lục mở cửa trở lại. AMRO dự báo triển vọng kinh tế cho khu vực ASEAN hầu như không thay đổi so với Bản cập nhật AREO tháng 10/2022.

Lạm phát của khu vực ASEAN+3 cũng được dự kiến ít biến động so với các dự báo của AMRO hồi tháng 10/2022. Cập nhật dự báo lạm phát 2023 của khu vực cao hơn đánh giá hồi tháng 10 do bao gồm dữ liệu cho Myanmar—nơi lạm phát được dự báo sẽ lên tới 14 %. Nếu không tính Myanma, lạm phát cho phần còn lại của khu vực năm 2023 về cơ bản không thay đổi so với dự báo tháng 10 trước đó, ở mức 3,5 %. Lạm phát ​​sẽ ở mức vừa phải vào năm 2023 từ hơn 6% vào năm 2022 trên toàn cầu giá năng lượng và lương thực giảm xuống.

Các rủi ro với triển vọng của khu vực

Các dự báo cơ sở của AMRO sẽ tiếp tục phụ thuộc vào nhiều yếu tố rủi ro khác nhau. Giá năng lượng toàn cầu có thể tăng đột biến lần nữa. Các biện pháp trừng phạt mới đối với việc xuất khẩu dầu từ Nga và sự trả đũa của Nga có thể gây ra thiếu hụt nguồn cung tạm thời và tăng đột biến giá năng lượng toàn cầu. Việc mở rộng các biện pháp trừng phạt bao gồm cả các sản phẩm xăng dầu khác có thể làm gián đoạn thêm nguồn cung cấp các sản phẩm quan trọng từ dầu mỏ, như dầu diesel. Giá năng lượng leo thang và sự gián đoạn lớn đối với toàn cầu chuỗi cung ứng năng lượng/dầu mỏ sẽ có nguy cơ gây ra lạm phát và giảm tiêu dùng cá nhân cũng như tăng trưởng của khu vực.

Kinh tế Trung Quốc có thể phục hồi chậm hơn dự kiến. Diễn biến xấu đi nhanh chóng của đại dịch COVID-19 tại Trung Quốc có thể khiến cơ quan chức năng siết chặt các biện pháp ngăn chặn để tránh sự quá tải của hệ thống y tế. Việc tái áp dụng trở lại các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt có khả năng gây ra một làn sóng sản xuất ngừng trệ và chậm trễ giao hàng tại Trung Quốc như đã xảy ra ở Ninh Ba và Thượng Hải hồi năm ngoái. Sự lặp lại của sự gián đoạn chuỗi cung ứng như vậy sẽ hạn chế dòng chảy thương mại nội vùng và làm suy yếu tăng trưởng khu vực.

Nền kinh tế Mỹ có thể phải đối mặt với một cuộc “hạ cánh cứng”. Với việc lạm phát tại quốc gia này vẫn ở trên mức mục tiêu 2%, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed) có thể tiếp tục tăng lãi suất đáng kể để nỗ lực hạ lạm phát. Chi phí đi vay cao và điều kiện tài chính chặt chẽ hơn có thể khiến kinh tế Mỹ chậm phục hồi hơn dự đoán. Khu vực ASEAN+3 sẽ bị ảnh hưởng thông qua nhu cầu bên ngoài yếu hơn và điều kiện tài chính thắt chặt hơn. Sự hiện thực hóa rủi ro này, cùng với sự phục hồi chậm hơn dự đoán của Trung Quốc sẽ là một cú giáng mạnh gấp đôi đối với triển vọng tăng trưởng của khu vực.

Rủi ro tiếp theo là sự xuất hiện của các biến thể COVID-19 nguy hiểm. Nếu các biến thể đáng lo ngại mới xuất hiện, các nền kinh tế khu vực có khả năng sẽ khôi phục lại một số biện pháp ngăn chặn, mà tất yếu sẽ kéo lùi sự phục hồi kinh tế của khu vực.

Ngoài ra, những cạnh tranh chiến lược đang diễn ra giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc có thể tiếp tục leo thang. Trong trung hạn, căng thẳng địa chính trị gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc có thể dẫn đến sự phân mảnh hơn nữa của hệ thống thương mại toàn cầu. Điều này sẽ tác động mạnh đến các nền kinh tế trong khu vực, đặc biệt là những nước phụ thuộc vào thương mại.

MN (theo Amro-asia)