Kinh tế thế giới phục hồi chậm trước những thách thức gia tăng

Theo IMF, tăng trưởng kinh tế thế giới vẫn còn chậm, không đồng đều và được dự báo sẽ giảm từ mức 3,5% của năm 2022 xuống còn 3% trong năm nay và 2,9% vào năm tới. Trong khi đó, lạm phát được kỳ vọng tiếp tục giảm tốc, từ 9,2% năm 2022, xuống còn 5,9% trong năm nay và 4,8% vào năm 2024. Lạm phát cơ bản cũng được dự kiến ​​sẽ giảm dần - mặc dù chậm hơn so với lạm phát chung – xuống còn 4,5% vào năm 2024.

Các hoạt động kinh tế toàn cầu đã chạm đáy vào cuối năm ngoái trong khi cả lạm phát chung và lạm phát cơ bản (lõi), đang dần được kiểm soát. Nhưng sự phục hồi hoàn toàn theo xu hướng trước đại dịch ngày càng ngoài tầm với, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển.

Các dự báo ngày càng nhất quán với một kịch bản “hạ cánh mềm” đó là kéo lạm phát xuống không có sự suy thoái lớn trong hoạt động, đặc biệt là tại Hoa Kỳ, nơi dự báo tỷ lệ thất nghiệp tăng rất khiêm tốn, từ 3,6% lên 3,9% vào năm 2025. Tuy nhiên, những khác biệt quan trọng đang xuất hiện. Các dấu hiệu suy thoái rõ rệt hơn ở các nền kinh tế tiên tiến so với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. Trong số các nền kinh tế tiên tiến, Hoa Kỳ gây bất ngờ theo hướng tích cực, với tiêu dùng và đầu tư phục hồi nhanh chóng, trong khi hoạt động kinh tế của khu vực đồng euro được điều chỉnh thấp hơn. Nhiều nền kinh tế thị trường mới nổi tỏ ra khá kiên cường và đáng ngạc nhiên về mặt tích cực, ngoại trừ Trung Quốc đang đối mặt với những trở ngại ngày càng lớn từ khủng hoảng bất động sản và suy giảm niềm tin.

Theo IMF, ba động lực toàn cầu đang tác động đến triển vọng kinh tế thế giới. Đầu tiên, sự phục hồi của lĩnh vực dịch vụ gần như đã hoàn thành. Trong năm qua, nhu cầu mạnh mẽ đã hỗ trợ các nền kinh tế theo định hướng dịch vụ (bao gồm các điểm đến du lịch quan trọng như Pháp và Tây Ban Nha) so với các cường quốc sản xuất (như Trung Quốc và Đức). Nhu cầu cao về các dịch vụ sử dụng nhiều lao động cũng tác động đến thị trường lao động thắt chặt hơn, lạm phát giá dịch vụ cũng tăng cao và dai dẳng hơn. Tuy nhiên, hoạt động dịch vụ hiện đang suy yếu cùng với sự suy giảm kéo dài của hoạt động sản xuất, cho thấy lạm phát giá dịch vụ sẽ giảm vào năm 2024 và tình hình thị trường lao động sẽ dịu lại.

Thứ hai, một phần của sự tăng trưởng chậm lại là kết quả của chính sách tiền tệ thắt chặt, vốn cần thiết để kéo lạm phát xuống. Sự thắt chặt này đang bắt đầu có hiệu quả, nhưng việc truyền tải không đồng đều giữa các quốc gia. Điều kiện tín dụng chặt chẽ hơn đang đè nặng lên thị trường nhà đất, đầu tư và hoạt động, kinh tế, đặc biệt tại những quốc gia có tỷ lệ cao các khoản vay thế chấp có lãi suất thay đổi. Số lượng các công ty phá sản đã gia tăng ở Mỹ và khu vực đồng euro. Các quốc gia cũng đang ở tại những điểm khác nhau trong chu kỳ tăng lãi suất của họ: các nền kinh tế tiên tiến (trừ Nhật Bản) đang ở gần đỉnh, trong khi một số nền kinh tế thị trường mới nổi như Brazil và Chile đã bắt đầu nới lỏng.

Thứ ba, lạm phát và các hoạt động kinh tế được định hình bởi cú sốc giá hàng hóa xảy ra vào năm ngoái. Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng của Nga đã phải chịu đựng sự tăng giá năng lượng cao hơn và trải qua sự suy giảm rõ rệt hơn. Một số nghiên cứu gần đây của IMF cho thấy sự truyền dẫn từ giá năng lượng cao hơn đóng một vai trò lớn trong việc thúc đẩy lạm phát cơ bản tăng lên trong khu vực đồng euro, không giống như ở Hoa Kỳ, nơi áp lực lạm phát cơ bản thay vào đó phản ánh một thị trường lao động thắt chặt.

Đối với các rủi ro cho triển vọng, theo IMF, một số rủi ro cực đoan - như sự bất ổn nghiêm trọng của ngành ngân hàng - đã được kiểm soát kể từ tháng 4, nhưng cán cân vẫn nghiêng theo chiều hướng giảm.

Đầu tiên, cuộc khủng hoảng bất động sản tại Trung Quốc có thể trầm trọng hơn nữa là một rủi ro quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu. Các thách thức chính sách rất phức tạp và việc khôi phục niềm tin đòi hỏi phải nhanh chóng cơ cấu lại tài sản các doanh nghiệp đang gặp khó khăn, duy trì sự ổn định tài chính và giải quyết các căng thẳng trong tài chính công. Nếu giá bất động sản giảm quá nhanh, bảng cân đối kế toán của các ngân hàng và các hộ gia đình sẽ trở nên tồi tệ hơn, với nguy cơ làm trầm trọng hơn tình hình tài chính. Nếu giá bất động sản được đẩy lên một cách không thực chất, các bảng cân đối kế toán có thể sẽ được an toàn trong một thời gian, nhưng việc này có thể làm ảnh hưởng đến cơ hội đầu tư, giảm các hoạt động xây dựng mới và có tác động tiêu cực đến nguồn thu của chính quyền địa phương thông qua việc giảm doanh số bán đất. Dù thế nào đi nữa, nền kinh tế Trung Quốc cần chuyển hướng khỏi mô hình bất động sản tăng trưởng dựa vào tín dụng.

Thứ hai, giá hàng hóa có thể trở nên biến động hơn dưới những căng thẳng địa chính trị mới và những gián đoạn liên quan đến biến đổi khí hậu. Kể từ tháng 6, giá dầu đã tăng khoảng 25 phần trăm, dựa trên việc cắt giảm nguồn cung kéo dài từ OPEC+. Giá thực phẩm vẫn ở mức cao và có thể bị gián đoạn hơn nữa bởi sự leo thang của cuộc chiến tại Ukraine, gây khó khăn lớn cho nhiều người các quốc gia có thu nhập thấp. Tất nhiên, điều này là một rủi ro nghiêm trọng đối với chiến lược giảm lạm phát. Sự phân mảnh địa kinh tế cũng dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ về chênh lệch giá cả hàng hóa giữa các vùng, trong đó có các khoáng chất quan trọng. Việc này có thể gây ra rủi ro kinh tế vĩ mô nghiêm trọng trong tương lai, bao gồm cả quá trình chuyển đổi khí hậu.

Thứ ba, mặc dù cả lạm phát cơ bản và lạm phát chung đều giảm nhưng vẫn ở mức cao. Kỳ vọng lạm phát ngắn hạn đã tăng lên vượt mục tiêu rõ rệt, mặc dù có vẻ như đã có dấu hiệu đảo chiều. Việc giảm kỳ vọng lạm phát ngắn hạn là rất quan trọng để giành chiến thắng trong cuộc chiến chống lạm phát. Với thị trường lao động chặt chẽ, tiết kiệm dồi dào quá mức ở một số quốc gia, diễn biến giá năng lượng tiêu cực, lạm phát có thể trở nên dai dẳng hơn, đòi hỏi hành động mạnh mẽ hơn nữa từ các ngân hàng trung ương.

Thứ tư, vùng đệm tài chính đã bị xói mòn ở nhiều nước, với mức nợ tăng cao, chi phí tài trợ tăng, tăng trưởng chậm lại và sự mất cân đối ngày càng cao giữa nhu cầu nhà nước và nguồn lực tài chính sẵn có. Nguy cơ này khiến nhiều quốc gia dễ bị tổn thương hơn trước các cuộc khủng hoảng và đòi hỏi phải tập trung đổi mới quản lý rủi ro tài chính.

Cuối cùng, mặc dù thắt chặt chính sách tiền tệ, các điều kiện tài chính cũng đã nới lỏng ở nhiều nước. Mối nguy hiểm là việc định giá lại rủi ro một cách mạnh mẽ, đặc biệt là đối với các thị trường mới nổi, khiến đồng đô la Mỹ sẽ tăng giá hơn, từ đó kích thích dòng vốn chảy ra ngoài và tăng chi phí đi vay cũng như thêm khó khăn về nợ.

Theo kịch bản cơ sở của IMF, lạm phát tiếp tục giảm khi các ngân hàng trung ương duy trì lập trường thắt chặt tiền tệ. Với nhiều quốc gia gần đến đỉnh điểm chu kỳ có thể vẫn cần phải thắt chặt thêm một chút. Tuy nhiên, nới lỏng quá sớm sẽ làm mất đi những thành quả đã đạt được trong 18 tháng qua. Một khi quá trình giảm lạm phát đang diễn ra vững chắc và kỳ vọng lạm phát ngắn hạn đang giảm, điều chỉnh giảm lãi suất chính sách sẽ hỗ trợ lập trường chính sách tiền tệ - đó là lãi suất thực tế không thay đổi cho đến khi mục tiêu lạm phát đã ở trong tầm mắt.

Chính sách tài khóa cần hỗ trợ chiến lược tiền tệ và hỗ trợ quá trình giảm phát. Trong năm 2022, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ đã đi theo cùng một hướng, khi nhiều biện pháp tài chính khẩn cấp về đại dịch đã được gỡ bỏ. Trong năm 2023, mức độ liên kết đã giảm đi. Đáng lo ngại nhất là trường hợp của Hoa Kỳ, nơi mà tình hình tài chính đã xấu đi đáng kể. Nói rộng ta trên phạm vi toàn cầu, chính sách tài khóa nên tập trung vào xây dựng lại bộ đệm tài chính đã bị xói mòn nghiêm trọng bởi đại dịch và cuộc khủng hoảng năng lượng.

Chúng ta cũng nên tập trung vào trung hạn - nơi bức tranh đang trở nên tối hơn. Triển vọng tăng trưởng trung hạn còn yếu, đặc biệt đối với thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển. Những hàm ý ở đây là rất sâu sắc: chậm dịch chuyển theo hướng tập trung vào điều kiện sống tại các nền kinh tế tiên tiến, không gian tài chính giảm, tăng tình trạng nợ dễ bị tổn thương cũng như giảm bớt cơ hội vượt qua những vết sẹo do đại dịch và chiến tranh để lại.

Với tốc độ tăng trưởng thấp hơn, lãi suất cao hơn và không gian tài chính giảm, cải cách cấu trúc trở thành giải pháp then chốt. Tăng trưởng dài hạn cao hơn có thể đạt được thông qua kết quả cải cách cơ cấu một cách thận trọng, đặc biệt là những cải cách tập trung vào quản trị, các quy định kinh doanh và khu vực bên ngoài. Những cải cách “thế hệ đầu tiên” này giúp mở khóa tăng trưởng và để thực hiện những cải cách tiếp theo hiệu quả hơn nhiều.

Hợp tác đa phương có thể giúp đảm bảo rằng tất cả nước đạt được kết quả tăng trưởng tốt hơn. Đầu tiên, các quốc gia nên tránh thực hiện các chính sách vi phạm các quy định của WTO và làm biến dạng thương mại quốc tế. Thứ hai, các nước cần bảo vệ dòng chảy của các khoáng chất quan trọng cần thiết cho quá trình chuyển đổi khí hậu cũng như của hàng hóa nông nghiệp. Những “hành lang xanh” như vậy sẽ giúp giảm biến động và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Cuối cùng, tất cả các quốc gia nên hướng tới việc hạn chế sự phân mảnh về mặt địa kinh tế vốn cản trở sự tiến bộ chung. hướng tới các mục tiêu chung và thay vào đó làm việc hướng tới khôi phục niềm tin vào các khuôn khổ đa phương dựa trên quy tắc nhằm nâng cao tính minh bạch và sự chắc chắn về chính sách và giúp thúc đẩy sự thịnh vượng chung toàn cầu. Một mạng lưới an toàn tài chính toàn cầu mạnh mẽ với một IMF có nguồn lực dồi dào ở vị trí trung tâm là cần thiết.

MN (theo IMF)