“Các tổ chức kinh doanh tạo tác động xã hội (SIB) tại Việt Nam tuy còn khiêm tốn về số lượng, quy mô còn nhỏ nhưng đã đóng góp vai trò tích cực trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thúc đẩy áp dụng các nguyên tắc, mô hình kinh doanh bền vững đối với các doanh nghiệp trong nước nhằm giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi tiếp cận các thị trường nước ngoài, tiếp cận được các nguồn vốn xanh”, bà Bùi Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng Phụ trách Cục Phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết tại Hội nghị SIB Connect 2023: Kinh doanh thành công, nâng tầm tác động.
SIB - Hướng đi mới cho doanh nghiệp và phát triển bền vững
Minh Ngọc
“Các tổ chức kinh doanh tạo tác động xã hội (SIB) tại Việt Nam tuy còn khiêm tốn về số lượng, quy mô còn nhỏ nhưng đã đóng góp vai trò tích cực trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thúc đẩy áp dụng các nguyên tắc, mô hình kinh doanh bền vững đối với các doanh nghiệp trong nước nhằm giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi tiếp cận các thị trường nước ngoài, tiếp cận được các nguồn vốn xanh”, bà Bùi Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng Phụ trách Cục Phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết tại Hội nghị SIB Connect 2023: Kinh doanh thành công, nâng tầm tác động.
Công ty TNHH Công nghệ sinh học Fuwa3e Biotech là một điển hình của SIB với việc lan tỏa lối sống xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Xuất phát từ thực tế cuộc sống, được truyền cảm hứng từ phương pháp ngâm ủ thủ công và lên men tự nhiên từ các vỏ trái cây thải trong nhà bếp của tiến sĩ Rosuko người Thái Lan, cùng việc sẵn nguồn nguyên liệu trên đất dứa Thanh Hóa, chị Bùi Thị Bích Ngọc đã quyết tâm sản xuất các sản phẩm tẩy rửa tự nhiên ứng dụng công nghệ enzyme từ vỏ dứa mang thương hiệu Fuwa3e với công ty Fuwa3e Biotech. Đến nay, công ty đã tạo việc làm cho 500 người phân phối và lao động, trong đó 90% là nữ giới với thu nhập trung bình 8 triệu đồng/người. Đặc biệt, các khâu trong quy trình sản xuất đều có lợi cho môi trường. Đầu vào xử lý 200 tấn vỏ dứa; khí tạo ra trong sản xuất có mùi hương tự nhiên giúp xua đuổi côn trùng, diệt khuẩn nấm mốc, giảm khí metan nặng trên những đám mây; bã quay làm phân bón, cải tạo đất. Đặc biệt, việc vận hành trạm đong đầy (refill) hiện đã được triển khai trên 150 điểm không chỉ giúp người tiêu dùng giảm 30% chi phí sử dụng, mà còn góp phần giảm được 150.000 vỏ chai nhựa xả thải ra môi trường.
Sách Trắng SIB được xây dựng trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ Hệ sinh thái các doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam ứng phó với COVID-19" (ISEE-COVID), do Cục Phát triển doanh nghiệp (AED) - Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) thực hiện với sự hỗ trợ của Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada (GAC) công bố trong Hội nghị cho thấy, đến năm 2021, cả nước có 26.027 SIB, chiếm 3% trong tổng số doanh nghiệp, HTX đang hoạt động ở Việt Nam, tạo ra 342.426 việc làm trong đó chủ yếu là người yếu thế như phụ nữ, người khuyết tật đồng bào dân tộc thiểu số. Đáng nói là mức thu nhập bình quân của người lao động tại SIB cao hơn 10% thu nhập bình quân của một lao động trên cả nước, đạt 6,3 triệu đồng/người.
Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy các SIP có quy mô nhỏ và siêu nhỏ chiếm 92,3% vào năm 2021, tổng vốn chủ sở hữu chỉ chiếm 2,4% trong tổng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp và HTX. Chỉ số nợ chung của doanh nghiệp khối này thấp hơn của các doanh nghiệp nói chung. Đặc biệt, báo cáo chỉ ra, các SIB rất dễ bị tổn thương trước các biến động của thị trường, như trong năm 2021 tốc độ tăng trưởng doanh thu chung của nhóm này giảm 38,2%.
Trưởng đại diện thường trú của UNDP tại Việt Nam, Ramla Khalidi nhấn mạnh, bối cảnh dịch bệnh COVID-19 và thương mại toàn cầu sụt giảm mạnh, đặt ra yêu cầu mới là cần phát triển bền vững trong đó có tăng trưởng xanh với kinh tế tuần hoàn, kinh tế bao trùm. Phát triển SIB không chỉ là một hướng đi mới cho các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ, mà hơn thế, là mô hình trao cho nhóm yếu thế quyền kinh doanh vươn lên thay vì chính sách truyền thống là đưa tiền hỗ trợ. Các chuyên gia cũng nhận định, phát triển SIB là một trong những điểm tựa để Việt Nam thực hiện mục tiêu hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và phát triển kinh tế bền vững.
Tuy nhiên, các chuyên gia và doanh nghiệp SIB đều chỉ ra 3 vấn đề khó khăn trong phát triển hiện nay là thiếu vốn, khó tiếp cận thị trường cũng như các hỗ trợ phát triển vừa thiếu vừa yếu.
Để giải quyết vấn đề này, ở góc nhìn tổng thể, nghiên cứu của Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến Phục vụ cộng đồng (CSIP) đề xuất xây dựng một tầm nhìn dài hạn và chiến lược ngắn hạn cho hệ sinh thái hỗ trợ SIB tại Việt Nam. Trong đó, kinh nghiệm trong nước và quốc tế cho thấy, cần xây dựng "Một hệ sinh thái mở, đa dạng với sự tham gia của các đối tác khu vực công, tư nhân và phi lợi nhuận”.
Trước hết, hệ sinh thái đó được xây dựng trên nền tảng môi trường chính sách tốt và SIB có độ nhận diện cao trong cộng đồng. Thứ hai, các dịch vụ giúp SIB nâng cao năng lực và mở rộng mạng lưới được cung cấp rộng rãi và dễ tiếp cận, bất kể quy mô doanh nghiệp, địa bàn hay giới tính, năng lực, hoàn cảnh của lãnh đạo SIB. Cuối cùng, tất cả các SIB có cơ hội tiếp cận thị trường và vốn, dù đang trong giai đoạn đầu, giữa, đã phát triển. Trong đó, để thúc đẩy thương mại và tiếp cận vốn, bà Phạm Kiều Oanh, sáng lập viên và giám đốc điều hành CSIP, đại diện nhóm nghiên cứu khuyến nghị, cần phát triển đa dạng nguồn tài chính và các kênh xúc tiến thương mại. Chính phủ cần tiên phong trong việc ưu tiên mua sắm công từ các SIB. Cần có cơ chế đổi mới sáng tạo xã hội mở để khuyến khích hợp tác giữa các tập đoàn lớn và SIB.