Theo Văn phòng Giảm nhẹ rủi ro thiên tai của Liên Hợp quốc, trong vòng 20 năm qua, trên toàn thế giới, ước tính các loại hình thiên tai đã tăng lên khoảng 75%, làm thiệt mạng hơn 1 triệu người và ảnh hưởng đến hơn 4 tỷ dân, gây thiệt hại kinh tế gần 3.000 tỷ USD. Việt Nam là một trong 5 quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ biến đổi khí hậu. Ước tính, trong 20 năm qua, ở Việt Nam, các loại thiên tai như bão, lũ, lở đất… đã khiến hơn 13.000 người thiệt mạng, gây thiệt hại hơn 6,4 tỷ USD.
Thiên tai và thách thức đối với phát triển bền vững
Những năm gần đây, tình hình thiên tai diễn biến ngày càng phức tạp, bất thường và khó lường. Tác động của biến đổi khí hậu khiến cường độ và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng rõ rệt. Cụ thể, năm 2016, thiên tai làm 264 người chết và mất tích, thiệt hại về kinh tế khoảng 39.726 tỷ đồng. Năm 2017, tăng lên 386 người chết và mất tích, thiệt hại khoảng 60.000 tỉ đồng. Năm 2018, có 224 người chết và mất tích, thiệt hại về kinh tế ước tính gần 20.000 tỷ đồng. Năm 2019, thiên tai làm 133 người chết và mất tích, tổng thiệt hại về kinh tế trên 7.000 tỷ đồng. Năm 2020, thiên tai đã làm 357 người chết và mất tích, 3.429 căn nhà bị sập, hơn 333 nghìn ngôi nhà bị hư hại, tốc mái; trên 198 nghìn ha lúa và hoa màu bị thiệt hại; 52 nghìn con gia súc, 4,1 triệu con gia cầm bị chết, cuốn trôi, với tổng thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Dù được đánh giá là năm giảm kỷ lục về thiệt hại do thiên tai gây ra, nhưng trong năm 2021, thiên tai cũng làm 108 người chết, mất tích; 95 người bị thương; ước tính thiệt hại hơn 5.000 tỷ đồng .
Không chỉ tác động đến hạ tầng, sản xuất và đời sống người dân, thiên tai còn ảnh hưởng mạnh đến hệ thống tài chính - ngân hàng. Hoạt động ngân hàng bị gián đoạn, khách hàng gặp khó khăn trong trả nợ, hệ thống tín dụng bị tác động do chất lượng tài sản suy giảm. Những thiệt hại này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường vai trò của ngành Ngân hàng trong công tác phòng, chống thiên tai, hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế bền vững.
Ngành Ngân hàng - Góp phần chủ động trong phòng, chống thiên tai
Ngành Ngân hàng đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội, là huyết mạch tài chính giúp luân chuyển nguồn vốn đến các lĩnh vực thiết yếu. Với vai trò đó, ngành Ngân hàng không chỉ là đối tượng bị ảnh hưởng bởi thiên tai, mà còn là lực lượng quan trọng góp phần phòng ngừa, giảm nhẹ thiệt hại, hỗ trợ khắc phục hậu quả sau thiên tai.
Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)
Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) chủ động ứng phó, đảm bảo hoạt động thông suốt, đồng thời, có các cơ chế linh hoạt để hỗ trợ khách hàng bị thiệt hại. Thống đốc NHNN đã ban hành Chỉ thị số 03/CT-NHNN ngày 24/3/2015 về thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng, trong đó, ngành Ngân hàng cần: (i) Chú trọng đến vấn đề bảo vệ môi trường, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng, góp phần cải thiện chất lượng môi trường, bảo vệ sức khỏe con người, đảm bảo sự phát triển bền vững; làm kim chỉ nam cho các đơn vị thuộc NHNN và các TCTD; rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện thể chế tín dụng cho phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh; (ii) Tập trung nguồn lực để cấp tín dụng cho các dự án, phương án sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường và xã hội; góp phần hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện tăng trưởng xanh, qua đó thực hiện được mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế bền vững.
Bên cạnh đó, NHNN đã xây dựng định hướng phát triển ngân hàng xanh thông qua việc: (i) Ban hành Đề án phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam (Quyết định số 1604/QĐ-NHNN ngày 07/8/2018) hướng tới mục tiêu tổng quát “Tăng cường nhận thức và trách nhiệm xã hội cùa hệ thống ngân hàng đối với việc bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu, từng bước xanh hóa hoạt động ngân hàng, hướng dòng vốn tín dụng vào việc tài trợ dự án thân thiện với môi trường, thúc đẩy các ngành sản xuất, dịch vụ và tiêu dùng xanh, năng lượng sạch và năng lượng tái tạo; góp phần tích cực thúc đẩy tăng trưởng xanh và phảt triên bền vững; (ii) Ban hành Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030 và Đề án về những nhiệm vụ, giải pháp triển khai kết quả Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu (Quyết định số 1408/QĐ-NHNN ngày 26/7/2023) nhằm thực hiện có hiệu quả Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh; thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp của ngành ứng phó với biến đổi khí hậu, góp phần thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, nhằm đạt được mục tiêu thịnh vượng về kinh tế, bền vững về môi trường và công bằng về xã hội, hướng tới nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, trung hòa carbon và đóng góp vào mục tiêu hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu.
Thứ hai, các TCTD tích cực tham gia hỗ trợ người dân và doanh nghiệp sau thiên tai. Trong nhiều năm qua, các tổ chức tín dụng đã tích cực triển khai các giải pháp hỗ trợ người dân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi thiên tai như: Cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ, miễn giảm lãi suất đối với khách hàng bị thiệt hại; cung cấp các gói tín dụng ưu đãi để khôi phục sản xuất, ổn định đời sống sau thiên tai; phối hợp với các cấp chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức từ thiện để cứu trợ, ủng hộ người dân vùng thiên tai về lương thực, nước sạch, thuốc men, nhà ở...
Thứ ba, xây dựng hệ thống quản trị rủi ro thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhiều ngân hàng đã bắt đầu tích hợp yếu tố rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu vào hệ thống quản trị rủi ro tổng thể. Việc đánh giá tác động của thiên tai đối với chất lượng tín dụng, tài sản đảm bảo và hoạt động kinh doanh được chú trọng hơn, từ đó, nâng cao khả năng dự báo và phản ứng kịp thời. Ngoài ra, một số ngân hàng tiên phong đã triển khai các sản phẩm “tài chính xanh” hướng đến đầu tư vào các lĩnh vực thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng, góp phần hạn chế tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và thiên tai.
Thứ tư, đầu tư vào công nghệ, đảm bảo hoạt động thông suốt trong mọi tình huống. Ngành ngân hàng đã và đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, ứng dụng ngân hàng số, thanh toán không dùng tiền mặt… Điều này không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ, mà còn đảm bảo hoạt động ngân hàng không bị gián đoạn trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc thiên tai bất ngờ. Việc phát triển dịch vụ ngân hàng số còn giúp người dân ở các vùng sâu, vùng xa dễ dàng tiếp cận dịch vụ tài chính, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp cần hỗ trợ tài chính kịp thời.
Nâng cao trách nhiệm - Từ nhận thức đến hành động
Để phát huy hơn nữa vai trò của ngành Ngân hàng trong phòng, chống thiên tai, mỗi cán bộ, đơn vị, tổ chức trong toàn Ngành cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động hành động vì sự an toàn và phát triển bền vững của cộng đồng. Cụ thể:
Một là, tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức. Công tác tuyên truyền, giáo dục về biến đổi khí hậu, thiên tai và vai trò của ngành Ngân hàng cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Các chương trình đào tạo nội bộ về quản trị rủi ro thiên tai, ứng phó khẩn cấp cần được tổ chức để mỗi cán bộ ngân hàng hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình. Đồng thời, ngành Ngân hàng cần phối hợp với các tổ chức quốc tế, tổ chức xã hội để lan tỏa nhận thức về tài chính bền vững, phòng, chống thiên tai trong cộng đồng.
Hai là, chủ động xây dựng phương án ứng phó thiên tai. Các TCTD cần có kế hoạch phòng, chống, ứng phó thiên tai phù hợp với điều kiện địa phương và mô hình hoạt động của mình. Việc thiết lập các trung tâm dữ liệu dự phòng, đảm bảo an toàn hệ thống thông tin, mạng lưới giao dịch là yếu tố sống còn giúp ngân hàng duy trì hoạt động trong điều kiện thiên tai. Ngoài ra, cần xây dựng kịch bản rủi ro cụ thể cho từng khu vực, tổ chức diễn tập phòng, chống thiên tai và cứu hộ cứu nạn định kỳ.
Ba là, gắn trách nhiệm cộng đồng trong hoạt động tài chính. Ngành Ngân hàng cần xác định rõ trách nhiệm xã hội là một phần trong chiến lược phát triển bền vững. Mỗi TCTD, mỗi cán bộ ngân hàng cần xem việc hỗ trợ cộng đồng trong phòng, chống thiên tai là một sứ mệnh quan trọng, không thể tách rời với hoạt động kinh doanh. Việc thành lập các quỹ hỗ trợ thiên tai, tham gia vào các chương trình bảo hiểm rủi ro thiên tai, tài trợ các dự án phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu là những hành động thiết thực thể hiện trách nhiệm của ngành ngân hàng đối với cộng đồng.
Kêu gọi hành động: Ngành ngân hàng chung tay vì một Việt Nam an toàn và bền vững
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng khó lường, không một tổ chức hay cá nhân nào có thể đứng ngoài cuộc. Phòng, chống thiên tai là trách nhiệm chung của toàn xã hội, và ngành Ngân hàng, với vị trí đặc thù của mình, cần tiên phong hành động.
Mỗi cán bộ ngân hàng hãy là một tuyên truyền viên tích cực, lan tỏa thông điệp về phòng, chống thiên tai đến khách hàng và cộng đồng. Mỗi TCTD hãy là một “pháo đài” kiên cố, không chỉ vững vàng trước thiên tai, mà còn góp phần che chở cho người dân và doanh nghiệp.
Sự đồng lòng, quyết tâm và hành động kịp thời sẽ giúp ngành Ngân hàng không chỉ vững mạnh về tài chính, mà còn bền vững về trách nhiệm - góp phần xây dựng một Việt Nam an toàn, ổn định và phát triển bền vững trong tương lai.
Nhật Trung