“Mỗi lần nói đến kết quả đạt được, tôi lại nhíu mày”, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Nguyễn Đình Cung dừng lại một giây như để sắp xếp ý tứ rồi nói đầy ẩn ý như vậy tại hội thảo “Đánh giá Nghị định số 99/2012/NĐ-CP và kiến nghị sửa đổi” do CIEM tổ chức mới đây.
Quản DNNN thế nào?
Ban hành nhiều quy định trên các khía cạnh, nhưng chồng chéo và còn nhiều khoảng trống
Anh Quân
“Mỗi lần nói đến kết quả đạt được, tôi lại nhíu mày”, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Nguyễn Đình Cung dừng lại một giây như để sắp xếp ý tứ rồi nói đầy ẩn ý như vậy tại hội thảo “Đánh giá Nghị định số 99/2012/NĐ-CP và kiến nghị sửa đổi” do CIEM tổ chức mới đây.
Lúng túng, không nhất quán
Nghị định 99 về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu Nhà nước đối với DNNN và vốn Nhà nước đầu tư vào DN được ban hành trong bối cảnh có áp lực của dư luận xã hội, đòi phải tăng cường mạnh mẽ cơ quan thực hiện quyền chủ sở hữu Nhà nước. Tuy nhiên theo TS. Lê Xuân Bá, nguyên Viện trưởng CIEM, việc thực hiện quyền chủ sở hữu Nhà nước tại DN vừa qua chưa “ngon lành”.
Nghiên cứu sâu các văn bản ban hành trong thời gian qua về vấn đề này, CIEM chỉ ra rằng, cho dù có rất nhiều quy định trên các khía cạnh của việc thực hiện quyền chủ sở hữu Nhà nước tại DN, nhưng hệ thống văn bản vẫn đầy chồng chéo và tồn tại nhiều khoảng trống lỗ chỗ. Một ví dụ được chuyên gia Lê Đăng Doanh nêu, ngày 13/9/2010, một Quyết định được ban hành để thực hiện cơ chế quản lý đối với DN 100% vốn Nhà nước nhưng lại căn cứ vào Luật DNNN 2003. Trong khi theo quy định của Luật DN 2005 thì Luật DNNN năm 2003 đã hết hiệu lực từ ngày 1/7/2006 (ngày Luật DN 2005 có hiệu lực).
“Nó cho thấy quá trình thực hiện này là hết sức lúng túng và không rõ ràng, nhất quán. Việc ban hành văn bản như thế, không ai có ý kiến gì, theo tôi là vấn đề cần phải xem xét”, ông Doanh lưu ý.
Nghiên cứu của CIEM cũng cho thấy quan ngại trên là đáng lưu tâm. TS. Nguyễn Thị Luyến, Phó trưởng ban Ban Nghiên cứu cải cách và phát triển DN nêu thêm ví dụ: Theo quy định tại Nghị định 99, HĐTV công ty mẹ trong Tập đoàn kinh tế Nhà nước quyết định chiến lược, kế hoạch sản xuất kinh doanh và kế hoạch đầu tư phát triển 5 năm sau khi đề nghị và được cấp có thẩm quyền phê duyệt, nhưng lại chưa quy định tổ chức, cá nhân liên đới chịu trách nhiệm trong trường hợp chiến lược, kế hoạch thiếu tính khả thi hoặc nội dung không phù hợp…
Cơ chế thực hiện quyền chủ sở hữu Nhà nước tại DN nêu trên được ông Bá cảnh báo sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế nói chung. Điều này cũng được bà Luyến đồng tình: “Hiệu quả hoạt động và tình hình công nợ của DNNN chưa có nhiều cải thiện, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước”. Dẫn một biểu đồ về tốc độ tăng doanh thu và lợi nhuận của khối này giai đoạn 2011-2013, bà Luyến chỉ rõ xu hướng đi xuống.
Ở vị trí chủ tọa buổi hội thảo, ông Cung nêu câu hỏi: Thế nào là quản trị công ty hiện đại, theo thông lệ tốt, thông lệ quốc tế… “Cá nhân tôi quan sát trong nhiều năm trên lĩnh vực này, tôi thấy có lẽ chúng ta chưa chắc hiểu thống nhất, đồng nhất khái niệm về nội dung đó, đặc biệt các nhà cải cách. Tôi không tin chúng ta đã quan tâm đến vấn đề này một cách thực chất, khoa học, thực tiễn để từ đó chỉ đạo, cải cách, thay đổi quản trị DNNN”, ông Cung tự trả lời.
Ai cũng có quyền, trách nhiệm thì...
Viện trưởng CIEM chỉ tay lên biểu đồ trình chiếu, cho thấy cơ cấu, thể chế thực hiện quyền chủ sở hữu Nhà nước tại DN.
“Với cách ra quyết định như thế này, rất khó để xác định ai chịu trách nhiệm. 5 trình, 7 cho ý kiến… lằng nhằng thế, đúng thì thưởng thế nào, sai kỷ luật ra sao?”, ông Cung nói. TS. Lê Xuân Bá cũng đồng tình rằng, việc phân công, phân nhiệm như vậy khiến tất cả đều có quyền và tất cả đều không có trách nhiệm. “Sự việc xảy ra, như Vinashin, tất cả đều cười... Với việc phân công phân cấp như thế, không ai nhớ cần làm gì, không ai biết có trách nhiệm gì. Nên Vinashin xảy ra, có bộ trưởng bảo tôi không có quyền gì, có bộ bảo tôi chỉ góp ý...”, ông Bá chia sẻ thêm.
So với thông lệ quốc tế, công Cung cho biết, trong quản trị công ty, HĐTV rất quan trọng, là một yếu tố ngang bằng các yếu tố khác. Trong khi ở trường hợp của Việt Nam, HĐTV thường trở nên hình thức, không có vai trò, trách nhiệm. Họ chỉ quyết cái gì đã được quyết, ký cái gì đã được ký.
TS. Lê Đăng Doanh chia sẻ thêm, chính ra HĐTV phải có vai trò quyết định về chiến lược, mục tiêu, nhân sự… nhưng thực tế không như thế. “Có ông chủ tịch HĐQT chủ yếu chỉ đọc báo, có số liệu gì thì biết thế. Trong khi có chỗ Chủ tịch làm mọi thứ, chỉ đạo mọi thứ”, ông Doanh cho hay. TS. Lê Xuân Bá khuyến nghị: Các nước OECD quản được DNNN do khối này chỉ chiếm 5-7% GDP, có nước trên 10% thì phải có cách xử lý. Ở Việt Nam, khu vực DNNN lớn thế này, đóng góp 30-32% GDP, cho nên cần làm sao thu hẹp xuống.