Trong báo cáo cập nhật về triển vọng kinh tế toàn cầu ngày 10/6/2015, Ngân hàng Thế giới đã điều chỉnh giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2015 và nhận định, kinh tế toàn cầu đang đứng trước những thay đổi lớn.
Cụ thể là, các nước đang phát triển đang đối mặt với yêu cầu phải chuyển đổi và cần có giải pháp phù hợp để thích ứng với xu hướng giá cả của nhiều mặt hàng chủ chốt ở mức thấp trong giai đoạn trung hạn, trong khi điều kiện tài chính ngày càng khắt khe hơn, chi phí vay vốn tăng cao.
Báo cáo nêu rõ, mặc dù sản lượng dầu tại Mỹ giảm mạnh, nhưng giá dầu thế giới vẫn đứng ở mức thấp, giá cả những mặt hàng khác tiếp tục giảm do nhu cầu yếu ớt, trong khi nguồn cung cải thiện dần. Tại các nước xuất khẩu hàng hóa, nhất là những nước có dự trữ ngoại hối hạn chế và nền tài khóa yếu ớt, hoạt động kinh tế giảm mạnh, đồng bản tệ mất giá, rủi ro từ trong và ngoài nước tăng cao. Giá dầu giảm đang xói mòn thặng dư tài khoản vãng lai tại các nước xuất khẩu dầu mỏ, nhưng lại có tác dụng giảm dần tình trạng mất cân đối tài khoản vãng lai toàn cầu. Trái lại, các nước nhập khẩu hàng hóa lại hưởng lợi do mức độ rủi ro giảm phần nào. Mặc dù giá cả thấp đã củng cố cán cân vãng lai và cân đối tài khóa, nhưng thuận lợi của giá dầu giảm tại các nước nhập khẩu dầu không được khai thác triệt để, ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng kinh tế chung của nhóm các nước đang phát triển. Trong số các nước xuất khẩu hàng hóa, đầu tư công tăng cao có thể bù đắp tác động tiêu cực của giá cả thấp.
Thay đổi thứ hai là, các nước đang phát triển sẽ đối mặt với rủi ro khi phải phá giá bản tệ trong khi tình hình tài chính ngày càng khó khăn, mặc dù chỉ phải điều chỉnh nhẹ do dòng vốn vào cải thiện một khi USD tăng giá. Chương trình nới lỏng định lượng tại châu Âu, chính sách tiền tệ nới lỏng tại Nhật Bản và lãi suất tại Mỹ tăng dần sẽ đẩy USD tăng giá, gây bất ổn trên một số thị trường tài chính. Đồng tiền mất giá mạnh nhất tại các nước đang phát triển, ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế, nhất là tại những nước phụ thuộc vào xuất khẩu hàng hóa, làm tăng mức độ tổn thương về kinh tế đối ngoại. Đồng bản tệ mất giá so với USD làm tăng mức độ rủi ro trên bảng cân đối ngoại tệ USD của quốc gia và doanh nghiệp, nhất là những nước có tín dụng tăng nóng sau thời kỳ khủng hoảng. Do xu hướng đa dạng hóa rủi ro thương mại, phá giá sẽ chỉ mang lại tác dụng khiêm tốn và rất khó hỗ trợ năng lực cạnh tranh của các nước đang phát triển. Trước khả năng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ từng bước thắt chặt chính sách tiền tệ từ cuối năm nay, dòng vốn vào các nước đang phát triển được kỳ vọng sẽ tăng trở lại.
Việc điều chỉnh trước xu hướng giá cả hàng hóa thấp và đồng bản tệ yếu đang dẫn đến hậu quả lạm phát với sự khác biệt rõ rệt giữa các nước. Tại những nước có tỉ giá cố định, mức lạm phát chung sẽ tăng chậm theo đà giảm của giá năng lượng và giao thông vận tải, mặc dù lạm phát lõi (lạm phát dài hạn - đã loại trừ những yếu tố bất ổn) nhìn chung vẫn ổn định. Tác dụng chống lạm phát này sẽ thay đổi khi giá cả hàng hóa ổn định quanh mức cân bằng thấp hơn, tác dụng này sẽ tiêu tan vào năm 2016 mặc dù kỳ vọng lạm phát thấp vẫn lấn át sau một vài tháng giảm phát và tăng thấp hơn mục tiêu đề ra. Kỳ vọng giảm phát có thể gây thách thức tại quốc gia có mức lạm phát rất thấp, nhất là những nước có rủi ro giảm phát ở mức cao. Trái lại, tại nhiều nước xuất khẩu dầu với tỉ giá linh hoạt, động thái tăng tỉ giá sẽ hỗ trợ lạm phát.
Tại các nước nhập khẩu dầu, lạm phát thấp và những tổn thương về tài khóa giảm dần đang tạo thuận lợi cho các ngân hàng trung ương (NHTW) giảm lãi suất để hỗ trợ hoạt động kinh tế. Tại những nước có chính sách trợ cấp năng lượng và thuế năng lượng thấp, giá dầu thấp cũng là cơ hội để giảm trợ cấp và tăng thuế, mở rộng đầu tư hạ tầng và hỗ trợ các hoạt động giảm nghèo. Tại những nước xuất khẩu dầu, áp lực tăng tỉ giá và lạm phát đang thu hẹp dư địa chính sách của NHTW. Một số nước sẽ phải tăng lãi suất chính sách nhằm bảo vệ tỉ giá và hạn chế rủi ro tài chính, mặc dù tăng trưởng kinh tế thấp. Tại nhiều nước đang phát triển, xu hướng tăng trưởng chậm dần đòi hỏi phải cải cách cơ cấu và đa dạng hóa xuất khẩu hàng hóa.
Nhìn chung, giá dầu thấp sẽ giúp người nghèo hưởng lợi, do trên 70% người nghèo sống tại các nước nhập khẩu dầu. Chi phí năng lượng đầu vào ở mức thấp đã góp phần giảm giá cả các loại thực phẩm, đa số hộ nghèo tại những nước thu nhập thấp có thể hưởng lợi nhờ thu nhập thực tế tăng và sẽ mua được nhiều thực phẩm hơn. Tuy nhiên, nhiều nước xuất khẩu dầu lại có tỉ lệ người nghèo quá cao và các phương kế sinh nhai chịu áp lực lớn khi tăng trưởng kinh tế chậm dần.
Rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu có xu hướng giảm dần. Trong đó, rủi ro giảm phát tại khu vực đồng euro vẫn còn, nhưng giảm dần khi lạm phát kỳ vọng tăng nhẹ. Mặc dù lợi ích của giá cả hàng hóa thấp đối với các hoạt động kinh tế có thể cao hơn so với kỳ vọng hiện nay, song những rủi ro mới đang gia tăng. Mức độ rủi ro từ việc điều chỉnh tỉ giá tại các nước đang phát triển có thể tăng lên, khi kỳ vọng thị trường tiếp tục khác biệt so với những kỳ vọng của Fed. Hơn nữa, kinh tế Mỹ có thể tăng chậm hơn kỳ vọng do hệ quả của USD lên giá trên phạm vi toàn cầu.
HTT - Nguồn: Ngân hàng Thế giới