Hiện nay, phạm vi hoạt động của các chi nhánh, điểm giao dịch của ngân hàng thương mại (NHTM) vẫn tập trung phần lớn ở địa bàn đô thị, trong khi các điểm giao dịch tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, còn ít. Cơ sở hạ tầng cung ứng dịch vụ thanh toán ở khu vực nông thôn còn mỏng, do đó khả năng tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng, thanh toán của các đối tượng khách hàng ở khu vực nông thôn vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế.
Hiện nay, phạm vi hoạt động của các chi nhánh, điểm giao dịch của ngân hàng thương mại (NHTM) vẫn tập trung phần lớn ở địa bàn đô thị, trong khi các điểm giao dịch tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, còn ít. Cơ sở hạ tầng cung ứng dịch vụ thanh toán ở khu vực nông thôn còn mỏng, do đó khả năng tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng, thanh toán của các đối tượng khách hàng ở khu vực nông thôn vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế.
Nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và triển khai các nhiệm vụ được Chính phủ giao, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã xây dựng Đề án thí điểm phát triển một số hình thức TTKDTM ở khu vực nông thôn giai đoạn 2014-2015. Trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế và căn cứ điều kiện thực tiễn tại Việt Nam, Đề án hướng tới sử dụng các phương thức thanh toán hiện đại nhưng dễ sử dụng, phù hợp với địa bàn nông thôn trên cơ sở liên kết, kết hợp giữa NHTM với mạng lưới sẵn có của các tổ chức khác (như cửa hàng xăng dầu, đại lý phân phối viễn thông, hệ thống bưu cục...) để mở rộng, thúc đẩy TTKDTM trên địa bàn nông thôn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo. Hiện tại có 03 mô hình dịch vụ TTKDTM đang được triển khai trong giai đoạn đầu.
1. Dịch vụ chuyển tiền trên điện thoại di động (Smartphone)
(Do Ngân hàng TMCP Quân đội - MB phối hợp với Tập đoàn Viễn thông Quân đội - Viettel triển khai thực hiện).
Dịch vụ chuyển tiền trên điện thoại di động được triển khai từ ngày 14/11/2014. Đến hết Quý I/2015, MB đã phối hợp với Viettel cung cấp dịch vụ tại 5.800 điểm (bao gồm quầy giao dịch và cộng tác viên của Viettel), trong đó có trên 72% số điểm phục vụ ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Triển khai thí điểm mô hình này, Viettel và MB đã phối hợp đẩy mạnh các chương trình truyền thông, quảng cáo về dịch vụ trên tất cả các kênh thông tin nhằm tăng cường nhận thức của khách hàng về dịch vụ, bên cạnh đó là một số chương trình khuyến mãi dành cho khách hàng sử dụng dịch vụ. Đến cuối Quý I/2015, đã có tổng số gần 2 triệu khách hàng sử dụng dịch vụ trên điện thoại di động và trên 60.000 khách hàng sử dụng dịch vụ chuyển tiền (trong đó số lượng khách hàng ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa chiếm 65,67%). Trong Quý I/2015, khách hàng đã thực hiện trên 1 triệu giao dịch qua điện thoại di động với giá trị trên 3.100 tỷ đồng (chủ yếu là giao dịch chuyển khoản - chiếm 78% về số lượng giao dịch và 79% về giá trị giao dịch); giao dịch chuyển tiền bằng giấy Chứng minh nhân dân đạt trên 98.000 giao dịch với giá trị gần 210 tỷ đồng. Trong quá trình cung ứng dịch vụ đã không phát sinh rủi ro, mọi giao dịch an toàn, thông suốt.
2. Chuyển tiền qua các trạm xăng dầu
(Do NHTMCP Xăng dầu Petrolimex - PG Bank phối hợp với Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex thực hiện).
Dịch vụ chuyển tiền nhanh qua các trạm xăng dầu được triển khai từ ngày 31/12/2014. Ngay trong Quý I/2015, dịch vụ này đã thu hút được gần 3.700 khách hàng sử dụng, trong đó có 58% là khách hàng ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Đến cuối Quý I đã có 65 đơn vị (xí nghiệp, chi nhánh, công ty xăng dầu) và trên 1.900 cửa hàng xăng dầu của Petrolimex trên phạm vi cả nước tham gia cung cấp dịch vụ, trong đó 64% cửa hàng xăng dầu là ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tổng số đã có gần 3.800 giao dịch với giá trị trên 18,3 tỷ đồng được thực hiện, trong đó giao dịch chuyển tiền cho người nhận chưa có tài khoản tại PG Bank chiếm đa số (67% về số lượng và 60% về giá trị), còn lại là giao dịch chuyển tiền cho người nhận có tài khoản tại PG Bank. Quá trình cung cấp dịch vụ cũng không phát sinh rủi ro, mọi giao dịch đều nhanh chóng, tiện lợi và an toàn.
3. Dịch vụ chuyển tiền giá trị nhỏ dựa trên nền tảng Ví điện tử MoMo
(Do Vietcombank phối hợp với Công ty CP Dịch vụ di động trực tuyến M-Service thực hiện).
Dịch vụ chuyển tiền giá trị nhỏ qua ví điện tử MoMo được triển khai từ ngày 07/01/2015. Đến hết Quý I/2015 đã phát triển được trên 2.500 đại lý tại 32 tỉnh, thành phố. Trong Quý I đã thực hiện được khoảng 33.400 giao dịch với giá trị 31,1 tỷ đồng, trong đó giao dịch chuyển tiền cho người nhận chưa có Ví MoMo và chưa có tài khoản ngân hàng chiếm đa số (85% về số lượng và 82% về giá trị), còn lại là giao dịch chuyển tiền cho người nhận có Ví MoMo và có tài khoản tại Vietcombank. Dịch vụ này cũng không phát sinh rủi ro, mọi giao dịch đều nhanh chóng, tiện lợi và an toàn.
Trong quá trình triển khai thí điểm 3 mô hình, các đơn vị cung cấp dịch vụ đã có một số thuận lợi và khó khăn sau.
Thuận lợi:
Các tổ chức hợp tác với NHTM trong mô hình cung cấp dịch vụ có mạng lưới phủ rộng khắp từ thành phố đến nông thôn, vùng sâu, vùng xa và thời gian giao dịch linh hoạt hơn các kênh truyền thống, đã góp phần đáp ứng nhu cầu về chuyển tiền, thanh toán của khách hàng thuộc nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là người dân ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện tiếp cận với dịch vụ ngân hàng. Các mô hình dịch vụ trong Đề án đã được các NHTM và các đối tác nghiên cứu, hoàn thiện, rút kinh nghiệm trên nền tảng các mô hình dịch vụ liên kết và kinh nghiệm triển khai của các nước trên thế giới nên khi triển khai thực tế đã sớm hoạt động ổn định và nhanh chóng phát triển mở rộng. Đồng thời, công tác quản lý, vận hành của các mô hình dịch vụ thí điểm được các NHTM và đối tác phối hợp chặt chẽ và thực hiện khá suôn sẻ nên không xảy ra rủi ro, tạo niềm tin đối với khách hàng từ giai đoạn đầu triển khai. Mặc dù mới được triển khai thí điểm nhưng các mô hình dịch vụ thanh toán, chuyển tiền của các ngân hàng và đối tác đã bước đầu thu hút được sự quan tâm của khách hàng và dần đi vào cuộc sống.
Khó khăn, vướng mắc
Do đây là các sản phẩm mới, ứng dụng công nghệ hiện đại nên một bộ phận người dân còn tâm lý e ngại về tính an toàn, độ tin cậy của sản phẩm. Mặt khác, người dân ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa còn hạn chế về trình độ, kiến thức về công nghệ cũng như chưa quen sử dụng dịch vụ thanh toán. Các mô hình cung cấp dịch vụ đang bước đầu tiếp cận với khách hàng nên cần thời gian, ngân sách và nguồn lực cần thiết để truyền thông rộng rãi, phổ cập thông tin về những tiện ích của dịch vụ so với dịch vụ truyền thống của các ngân hàng; đặc biệt trong thời gian triển khai thí điểm cần thận trọng, đảm bảo an toàn, chất lượng dịch vụ ngay từ đầu để tạo niềm tin cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ.
Có thể nói, trong thời gian đầu triển khai thí điểm, cả 3 mô hình dịch vụ TTKDTM đều đạt được một số kết quả khả quan và đảm bảo an toàn, góp phần vào việc đẩy mạnh TTKDTM ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Các đơn vị được NHNN chấp thuận thí điểm đã phối hợp chặt chẽ cung cấp dịch vụ có chất lượng ngay từ đầu, tạo niềm tin cho khách hàng sử dụng dịch vụ và tăng cường tiếp cận với đối tượng khách hàng mới, đặc biệt ở khu vực trước đây chưa được tiếp cận với dịch vụ thanh toán và ngân hàng. Tuy nhiên, đây là các dịch vụ mới nên bước đầu không tránh khỏi khó khăn trong thu hút khách hàng và chi phí để tuyên truyền quảng bá lợi ích của dịch vụ.
Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục theo dõi, thực hiện công tác kiểm tra đối với một số mô hình được thí điểm trong Đề nhằm đảm bảo thực hiện thí điểm an toàn, hiệu quả và tuân thủ đúng quy định, góp phần thiết thực thúc đẩy TTKDTM ở khu vực nông thôn. Đồng thời, trong các dự án do NHNN phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) về Chương trình hỗ trợ phát triển tài chính toàn diện (Financial Inclusion), NHNN sẽ nghiên cứu để đề xuất lồng ghép một số nội dung có thể hỗ trợ thúc đẩy các mô hình TTKDTM ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
(Cnth theo Tạp chí thnh)