Dự thảo Bộ luật Dân sự (BLDS) sửa đổi dự kiến sẽ được thông qua vào kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII ngày 24/11 tới đây. Trong đó, những điều chỉnh, bổ sung ở Mục 3, Chương XV về “Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ” đã được đưa ra lấy ý kiến, theo đánh giá chung là có nhiều tiến bộ so với quy định tại BLDS 2005. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều ý kiến đề xuất bổ sung, hoàn thiện hơn nữa để khi Quốc hội bấm nút thông qua sẽ thực sự tạo những chuyển biến cho sự phát triển của các giao dịch bảo đảm (GDBĐ), qua đó góp phần thúc đẩy XLNX, đặc biệt là xử lý các vướng mắc đối với TSBĐ.
Sửa luật để “hè thông, đường thoáng”
Dự thảo Bộ luật Dân sự (BLDS) sửa đổi dự kiến sẽ được thông qua vào kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII ngày 24/11 tới đây. Trong đó, những điều chỉnh, bổ sung ở Mục 3, Chương XV về “Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ” đã được đưa ra lấy ý kiến, theo đánh giá chung là có nhiều tiến bộ so với quy định tại BLDS 2005. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều ý kiến đề xuất bổ sung, hoàn thiện hơn nữa để khi Quốc hội bấm nút thông qua sẽ thực sự tạo những chuyển biến cho sự phát triển của các giao dịch bảo đảm (GDBĐ), qua đó góp phần thúc đẩy XLNX, đặc biệt là xử lý các vướng mắc đối với TSBĐ.
Theo GS. Xuân Thảo Nguyễn, Chuyên gia về GDBĐ của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), trong điều kiện hội nhập ngày nay, pháp luật về GDBĐ của Việt Nam không thể đi ngược lại xu hướng chung và thông lệ quốc tế, được thể hiện ở Hướng dẫn lập pháp về GDBĐ của Ủy ban Luật Thương mại quốc tế Liên Hợp quốc (UNCITRAL).
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, các TCTD đã sử dụng nhiều giải pháp để XLNX, nhưng nếu các biện pháp này không đem lại hiệu quả thì bước cuối cùng là phải khởi kiện ra tòa. Tuy nhiên, quá trình này thường mất nhiều thời gian, chi phí của các TCTD, bởi liên quan đến nhiều vướng mắc như xác định giá khởi điểm bán TSBĐ; thái độ bất hợp tác, chây ì trả nợ và trì hoãn chuyển giao TSBĐ; sự xuống cấp về chất lượng, giá trị của TSBĐ; và cả sự chậm trễ trong tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực của tòa án… Từ đó, NHNN trong thời gian qua đã có nhiều kiến nghị lên Quốc hội để sớm hoàn thiện các cơ chế, chính sách, văn bản pháp lý liên quan đến XLNX, TSBĐ của TCTD, đặc biệt là các bộ luật sửa đổi (BLDS, Bộ luật Tố tụng dân sự…) và các văn bản hướng dẫn triển khai.
Theo ông Hồ Quang Huy, Phó cục trưởng Cục Quản lý xử lý vi phạm hành chính và theo dõi thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp), do quá trình xử lý TSBĐ rất dễ xảy ra các tranh chấp giữa các bên liên quan nên việc thiết lập được một hệ thống pháp luật về GDBĐ, trong đó có quy định về xử lý TSBĐ thực sự đồng bộ, hoàn thiện là rất cần thiết. Bởi vậy, dự thảo BLDS sửa đổi, Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi và các văn bản khác có liên quan cần cụ thể hóa được mục tiêu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ nợ có bảo đảm trong sự hài hòa lợi ích của các bên khác có quyền và lợi ích liên quan.
Song song với đó, cần rà soát để bãi bỏ những quy định không phù hợp với thực tiễn hoặc hạn chế các chủ thể thiết lập, thực hiện các GDBĐ; bãi bỏ các quy định về GDBĐ còn mâu thuẫn hoặc chưa thống nhất, cũng như nghiên cứu bổ sung một số quy định nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, như quy định bảo vệ quyền kiểm soát tài sản thế chấp do bên thế chấp hoặc người thứ ba đầu tư...
Bà Vũ Thanh Nga, Trưởng phòng Pháp chế, GP.Bank cho rằng, dự thảo BLDS sửa đổi nên quy định cụ thể về từng biện pháp bảo đảm có tính chất của vật quyền và trái quyền. Trong đó, tập trung vào các vấn đề như: cách thức xác lập biện pháp; nội dung, phạm vi quyền và nghĩa vụ của từng biện pháp; nguyên lý được áp dụng riêng đối với vật quyền, trái quyền bảo đảm; căn cứ chấm dứt... Bên cạnh đó, cần quy định rõ sự khác biệt giữa vật quyền bảo đảm (cầm cố, thế chấp tài sản) và trái quyền bảo đảm (bảo lãnh).
Các chuyên gia cũng cho rằng, trong xử lý TSBĐ cần phân định cách thức xử lý TSBĐ là động sản và bất động sản. Đối với các phương thức xử lý TSBĐ là động sản cần tham khảo Hướng dẫn của UNCITRAL về ba điều kiện để bên nhận bảo đảm tự mình thu giữ TSBĐ. GS. Xuân Thảo Nguyễn đề xuất: Nên bỏ điều kiện bên nhận bảo đảm phải thông báo cho UBND cấp xã nơi có động sản về việc thu giữ vì động sản có thể có ở nhiều nơi và có thể tồn tại dưới hình thức tài sản vô hình nên việc thông báo này không có ý nghĩa. Hơn nữa, điều này có thể tạo điều kiện cho bên bảo đảm tẩu tán tài sản. Đồng thời, nên thay thế điều kiện “không vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội” bằng điều kiện “tại thời điểm thu giữ, bên bảo đảm, bên thứ ba giữ TSBĐ không chống đối và việc thu giữ không xâm phạm trật tự, an toàn xã hội” để tránh những viện dẫn tùy tiện cho rằng việc bên nhận bảo đảm tự mình thu giữ tài sản động sản là không hợp pháp, trái đạo đức xã hội.
GS. Xuân Thảo Nguyễn cũng cho rằng, cần sửa đổi, bổ sung khoản 1, Điều 302 của Dự thảo theo hướng quy định rõ bên nhận bảo đảm có quyền xử lý TSBĐ bằng cách khởi kiện ra tòa án hoặc tự mình xử lý TSBĐ. Đồng thời, cần quy định rõ là bên nhận bảo đảm có quyền thực hiện đồng thời các phương thức xử lý TSBĐ khác nhau nhằm tối đa hóa giá trị thu được từ TSBĐ.