Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng. Về ý kiến chất vấn của Đại biểu nêu tại phiếu chất vấn 2456/TTKQH-GS ngày 07/11/2018, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời như sau:
1. Từ khi thành lập, Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) đã thực hiện chức năng là công cụ đặc biệt, hỗ trợ các tổ chức tín dụng (TCTD) trong việc phân bổ chi phí xử lý nợ xấu (thông qua việc trích lập dự phòng trái phiếu đặc biệt), hỗ trợ cơ cấu lại doanh nghiệp. Vai trò và ý nghĩa thực tế của VAMC trong xử lý nợ xấu được thể hiện cụ thể như sau:
- Đối với các TCTD, VAMC là công cụ giúp NHNN xác định và minh bạch nợ xấu của hệ thống ngân hàng thông qua tách các khoản nợ xấu đã ghi nhận hoặc đang che giấu ra khỏi báo cáo tài chính của TCTD để tập trung về VAMC xử lý. Cơ chế xử lý nợ xấu qua VAMC giúp cho các TCTD phân bổ tổn thất tín dụng dự kiến phù hợp với khả năng chịu đựng của TCTD, không làm suy giảm đáng kể các chỉ tiêu an toàn hoạt động và mức độ lành mạnh tài chính của TCTD. Ngoài ra, các quyền hạn và cơ chế đặc thù của VAMC theo quy định của pháp luật sẽ giúp TCTD xử lý các khoản nợ xấu bán cho VAMC hiệu quả hơn.
- Đối với khách hàng vay, cơ chế xử lý nợ xấu qua VAMC đã hỗ trợ khách hàng vay: (i) tiếp tục có điều kiện vay vốn ngân hàng cho các dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh có hiệu quả; (ii) được VAMC xem xét miễn giảm lãi, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, hỗ trợ tài chính... nhờ đó, giảm bớt gánh nặng tài chính, tránh nguy cơ phá sản và có cơ hội phục hồi sản xuất kinh doanh.
- Đối với ngân sách nhà nước, cùng với các giải pháp khác (chủ yếu TCTD tự xử lý), xử lý nợ xấu qua VAMC khẳng định nhất quán quan điểm hạn chế sử dụng tiền của ngân sách nhà nước để xử lý nợ xấu. Nhờ việc xử lý nợ xấu qua VAMC, các TCTD và doanh nghiệp có điều kiện tái cấu trúc, nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần tăng thu cho ngân sách nhà nước trong trung và dài hạn.
2. Về kết quả hoạt động của VAMC
Theo báo cáo của VAMC, lũy kế từ năm 2013 đến cuối tháng 9/2018, VAMC đã thực hiện mua bằng trái phiếu đặc biệt 26.221 khoản nợ tại 42 TCTD, với tổng nợ xấu nội bảng 307.932 tỷ đồng, giá mua nợ là 277.755 tỷ đồng; VAMC đã phối hợp với các TCTD xử lý nợ đạt 99.376 tỷ đồng (bao gồm các biện pháp bán nợ/bán TSBĐ, bán lại nợ cho TCTD…). Riêng trong năm 2017, sau khi Nghị quyết số 42 được ban hành, VAMC đã thu hồi nợ được 30.641 tỷ đồng, tăng gần 2.000 tỷ đồng so với năm 2016 (gần bằng 2/3 tổng giá trị thu hồi nợ của 04 năm trước đó).
VAMC đã thực hiện mua nợ theo giá trị thị trường với tổng giá mua nợ đạt 3.568 tỷ đồng (dư nợ gốc đạt 3.311 tỷ đồng); đã thu hồi được 3.515 tỷ đồng, tương ứng với 98,51% tổng giá mua nợ của các khoản nợ đã mua theo giá trị thị trường.
Như vậy, mô hình vận hành VAMC trong thời gian qua là sự lựa chọn hợp lý duy nhất trong bối cảnh Việt Nam trên các khía cạnh: (i) chi phí xã hội thấp và Nhà nước không phải bỏ tiền xử lý nợ xấu; (ii) giảm thiểu rủi ro: TCTD và doanh nghiệp giảm thiểu và/hoặc phân bổ hợp lý tổn thất, có thêm điều kiện và thời gian để phục hồi hoạt động, bù đắp tổn thất tín dụng trong một chu kỳ tăng trưởng kinh tế mới với kỳ vọng giá tài sản tăng lên và thị trường bất động sản phục hồi tích cực; (iii) minh bạch hóa được nợ xấu của các TCTD.
Thời gian qua, VAMC chưa thể xử lý nhanh nợ xấu theo cơ chế thị trường hoàn toàn do thiếu những điều kiện tiên quyết cho việc xử lý nợ xấu theo cơ chế thị trường (thị trường mua bán nợ, pháp lý, tổ chức định giá, xếp hạng tín nhiệm, nhà đầu tư chuyên nghiệp,...) và năng lực xử lý, nguồn lực tài chính của VAMC còn hạn chế. Vừa qua, nhằm xử lý các khó khăn, vướng mắc, bất cập về pháp lý đã nảy sinh trong quá trình xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của TCTD, NHNN đã phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật, soạn thảo trình Chính phủ, Quốc hội thông qua Nghị quyết về xử lý nợ xấu của các TCTD (Nghị quyết 42). Nghị quyết 42 cũng đã có các chính sách tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong hoạt động của VAMC như tạo điều kiện cho VAMC triển khai hiệu quả các hoạt động mua bán nợ theo giá thị trường, cho phép chuyển khoản nợ xấu đã mua bằng trái phiếu đặc biệt sang mua bán theo giá trị thị trường sẽ giúp tạo lập thị trường mua bán nợ theo giá thị trường, bảo đảm nguyên tắc thị trường trong xử lý nợ xấu. Ngoài ra, NHNN cũng đã xây dựng, báo cáo Chính phủ chỉ đạo và phê duyệt Đề án cơ cấu lại và nâng cao năng lực của VAMC giai đoạn 2017-2020 và hướng tới 2022, trong đó quy định hình thức tổ chức, vai trò, định hướng phát triển, mục tiêu hoạt động của VAMC và đưa ra các giải pháp về cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả hoạt động mua bán và xử lý nợ xấu, đẩy mạnh mua bán nợ xấu theo giá trị thị trường…
Mặc dù hiệu quả của việc xử lý nợ xấu nói chung và hiệu quả hoạt động của VAMC nói riêng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như sự tăng trưởng của nền kinh tế, thị trường bất động sản, sự phối hợp của các bộ, ngành, cơ quan liên quan (thi hành án dân sự, tòa án...), song NHNN tin tưởng rằng với sự quyết liệt của NHNN, sự vào cuộc của các cấp, các ngành, sự tăng trưởng thuận lợi của nền kinh tế, sự hoàn thiện và đồng bộ của cơ chế, chính sách, đặc biệt là các chính sách về xử lý tài sản bảo đảm cùng với sự nỗ lực của bản thân các TCTD, công tác xử nợ xấu sẽ tiếp được đẩy mạnh, phấn đấu hoàn thành mục tiêu Quốc hội, Chính phủ giao.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Duy Hữu. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng.