Kinh tế tập thể với nhiều hình thức hợp tác đa dạng (gồm hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác) là thành phần kinh tế quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã là chủ trương nhất quán và xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta. Thời gian qua, ngành Ngân hàng đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ việc cho vay đối với khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững, xây dựng nông thôn mới
Những năm vừa qua, kinh tế tập thể, hợp tác xã tiếp tục phát triển cả về số lượng và chất lượng, từng bước khắc phục tình trạng yếu kém kéo dài; nhiều mô hình kinh tế tập thể, hợp tác xã hoạt động hiệu quả, mang lại nhiều lợi ích cho thành viên, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững, xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm, xoá đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội; từng bước khẳng định vị trí, vai trò nền tảng của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã trong nền kinh tế quốc dân.
Trong 6 tháng đầu năm 2020, mặc dù bị tác động nặng nề do đại dịch COVID-19 và giãn cách xã hội nhưng cả nước vẫn thành lập mới 1014 hợp tác xã, 10 liên hiệp hợp tác xã, 3.000 tổ hợp tác. Đến tháng 6 năm 2020, cả nước có hơn 25.200 hợp tác xã. Tỷ lệ hợp tác xã hoạt động có hiệu quả đạt hơn 54% (năm 2012 chỉ có 10% hợp tác xã), thu nhập của người lao động trong hợp tác xã được cải thiện.
Hệ thống Liên minh Hợp tác xã (bao gồm Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và cấp tỉnh) đã thực hiện các nhiệm vụ được giao, giữ vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã; chủ động nghiên cứu, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương tham mưu, đề xuất và triển khai có hiệu quả các chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã...
Khu vực kinh tế cá thể, hộ gia đình đóng góp vào GDP 30%, năm 2018 tạo ra khoảng 1.620.400 tỷ đồng. Kinh tế hộ gia đình, cá thể đóng góp rất lớn vào GDP một phần là nhờ 6 triệu người tham gia HTX. HTX cung cấp đầu vào (giống cây trồng, vật nuôi, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, thức ăn chăn nuôi, dịch vụ làm đất, gặt hái, bảo quản sau thu hoạch; tạo công ăn việc làm); khâu trung gian (chuyển giao, hướng dẫn, đào tạo, tư vấn kỹ thuật) và đầu ra là thu mua sản phẩm nông nghiệp cho hơn 6 triệu hộ gia đình, cá nhân là thành viên, nên thành viên giảm được chi phí đầu vào, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm, không sợ tư thương ép giá, nhờ đó, thu nhập được cải thiện, hiệu quả sản xuất được nâng lên, đóng góp tới 30% vào GDP. Nếu không có HTX, chắc chắn khu vực kinh tế cá thể, hộ gia không đạt được hiệu quả như vậy.
Ngoài HTX, kinh tế tập thể còn có tổ hợp tác. Hiện cả nước có khoảng 101.500 tổ hợp tác, thu hút 1.341.000 thành viên tham gia, tăng hơn 57% so với năm 2003, doanh thu tăng 75,7% so với năm 2003. Nhờ tổ hợp tác nên các thành viên tăng được thu nhập, có việc làm ổn định. Theo tính toán, kinh tế tập thể đóng góp trực tiếp vào GDP một đồng, thì gián tiếp đóng góp vào GDP 2 đồng qua kinh tế hộ gia đình, cá nhân. Như vậy, nếu tính đúng, tính đủ thì kinh tế tập thể đóng góp vào GDP 12%, gồm 4% đóng góp trực tiếp và 8% đóng góp gián tiếp. Tức là, đóng góp của kinh tế tập thể vào GDP còn cao hơn cả doanh nghiệp vừa và nhỏ (chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp tư nhân).
Khoảng 7,4 triệu hộ gia đình, cá nhân là thành viên của HTX, tổ hợp tác. Thành viên HTX, tổ hợp tác có thu nhập ổn định hơn, cao hơn so với những người không tham gia. Các HTX thu hút 1.215.000 lao động (báo cáo của 55/63 địa phương), Liên hiệp HTX thu hút hơn 25.200 lao động.
Nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ việc cho vay đối với khu vực kinh tế tập thể
Thời gian qua, ngành Ngân hàng đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ việc cho vay đối với khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) phục vụ sản xuất, kinh doanh. Cụ thể:
Giảm 0,5% lãi suất trần lãi suất cho vay ngắn hạn đối với các lĩnh vực ưu tiên, trong đó áp dụng đối với HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; xuất khẩu; công nghiệp hỗ trợ;
Tham mưu trình Chính phủ ban hành Nghị định 116/2018/NĐ-CP ngày 7/9/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 55/2015/NĐ-CP, trong đó: (i) HTX và Liên hiệp HTX được các TCTD cho vay không có tài sản bảo đảm tối đa từ 01 đến 03 tỷ đồng; (ii) các HTX ký hợp đồng cung cấp, tiêu thụ đối với tổ chức, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp được TCTD xem xét cho vay không có tài sản bảo đảm tối đa bằng 70%-80% giá trị của dự án, phương án vay theo mô hình liên kết;
Chỉ đạo NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố, các TCTD triển khai các giải pháp tháo gỡ khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng cho các HTX.
NHNN chỉ đạo các TCTD: (i) Phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh triển khai Chương trình kết nối Ngân hàng - Doanh nghiệp, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn cho khách hàng, trong đó có HTX khi tiếp cận vốn; (ii) Xây dựng và ban hành quy trình nội bộ, nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ trong quá trình thẩm định cho vay qua đó tăng cường khả năng cho vay không có bảo đảm bằng tài sản; (iii) Nghiên cứu các sản phẩm, chương trình tín dụng với lãi suất hợp lý, đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng để tăng khả năng tiếp cận vốn của khách hàng; (iv) Đổi mới quy trình, thủ tục cho vay theo hướng đơn giản hóa thủ tục vay vốn...
Trên cơ sở đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt về phát triển 15.000 hợp tác xã (HTX), liên hiệp HTX nông nghiệp hoạt động có hiệu quả đến năm 2020, Agribank xem là đây là một định hướng quan trọng và hết sức cần thiết tạo bước đột phá trong phát triển HTX, nhất là tiếp cận nguồn vốn, góp phần thực hiện thành công chương trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Đối với cho vay HTX, dư nợ của Agribank tăng dần qua các năm từ 1.377 tỷ đồng (năm 2017) tăng lên 1.483 tỷ đồng (năm 2018). Bình quân dư nợ cho vay 01 HTX là 3,5 tỷ đồng.
Khi lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế của cả nước, cùng với những thành tựu đạt được, khu vực này cũng đang đứng trước nhiều thách thức. Để tháo gỡ khó khăn giúp HTX chủ động về nguồn vốn, phát huy tốt vai trò là tổ chức hỗ trợ nông dân và thành viên phát triển sản xuất kinh doanh, Agribank chủ trương tiếp tục thực hiện các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho khu vực HTX như điều hành chủ động, linh hoạt các mức lãi suất của NHNN để kiểm soát và điều tiết lãi suất thị trường phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, tiền tệ; thực hiện các giải pháp về hoạt động tín dụng nhằm tháo gỡ khó khăn trong quan hệ tín dụng giữa TCTD và khách hàng, trong đó có HTX.
Tiếp tục chỉ đạo tập trung vốn tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn theo Nghị định 116/2018/NĐ-CP của Chính phủ, triển khai các chương trình tín dụng đặc thù đối với một số mặt hàng nông sản có thế mạnh như lúa, gạo, cà phê, thủy sản,... cho vay theo chuỗi giá trị đối với các sản phẩm chủ lực, có giá trị thương mại cao, tác động lan tỏa tới nền kinh tế và số đông hộ nông dân nhằm thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Còn Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co.opBank), nhìn lại 25 năm qua, đã thực hiện tốt nhiệm vụ cốt lõi của mình là hỗ trợ chăm sóc thành viên Quỹ Tín dụng Nhân dân (QTDND) thông qua công tác điều hòa, cung ứng vốn cho các quỹ khi cần thiết. Co.opBank mạnh dạn nghiên cứu ứng dụng các dự án tài trợ quốc tế để cung ứng các sản phẩm thiết thực cho QTDND thành viên, trong đó phải kể đến việc ứng dụng, đầu tư xây dựng hệ thống công nghệ core banking áp dụng cho các quỹ, đưa thêm những công cụ chuyển tiền điện tử, thanh toán nội bộ làm đa dạng hóa hoạt động, nâng cao uy tín thương hiệu cho hệ thống QTDND.
Có thể nói, với vai trò là trụ đỡ cho sự phát triển của hệ thống các QTDND, trong năm 2019, Co.opBank đã tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ là công cụ quản lý của NHNN đối với hệ thống QTDND, hỗ trợ tích cực và tạo động lực cho các QTDND, tạo nguồn vốn phục vụ thành viên phát triển sản xuất, kinh doanh, đóng góp quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, hạn chế nạn tín dụng đen, nâng cao đời sống nhân dân, đặc biệt là ở khu vực nghiệp, nông thôn.
Theo báo cáo của Co.opBank, trong năm 2019, ngân hàng đã tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ là công cụ quản lý của NHNN đối với hệ thống QTDND, hỗ trợ tích cực và tạo động lực cho các QTDND, tạo nguồn vốn phục vụ thành viên phát triển sản xuất, kinh doanh, đóng góp quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, hạn chế nạn tín dụng đen, nâng cao đời sống nhân dân, đặc biệt là ở khu vực nghiệp, nông thôn.
Huy động vốn và cho vay của đều đạt mức tăng trưởng khá với tốc độ tăng trưởng lần lượt là 10,07% và 2,82%. Trong đó, cho vay hệ thống QTDND chiếm tỷ trọng khoảng 28% tổng dư nợ của Co.opBank, hỗ trợ kịp thời nhu cầu mở rộng tín dụng của các QTDND hoạt động hiệu quả, an toàn. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng giảm xuống còn 1,41%. Tỷ lệ nợ xấu bao gồm cả nợ đã bán cho VAMC và nợ xấu đã thực hiện các biện pháp phân loại nợ giảm còn 2,83%. Đẩy mạnh phát triển các sản phẩm dịch vụ mới và triển khai mạnh mẽ đến các QTDND như sản phẩm cho vay liên kết, dịch vụ chuyển tiền điện tử, sản phẩm thẻ ghi nợ...;tập trung triển khai dự án QTDND - Ngân hàng điện tử CF-eBank nhằm cung ứng và phát triển sản phẩm dịch vụ mới cho hệ thống QTDND…
Đề cập đến vai trò của Co.opBank, Chủ tịch Liên Minh Hợp tác xã Việt Nam Nguyễn Ngọc Bảo cho rằng, là thành viên tích cực, năng động và có trách nhiệm của Liên minh HTX Việt Nam, hoạt động của Co.opBank và hệ thống QTDND những năm qua đã góp phần cùng hệ thống Liên minh HTX Việt Nam phát huy vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế tập thể, HTX; thúc đẩy kinh tế tập thể, HTX tiếp tục đổi mới, phát triển, cơ bản khắc phục được tình trạng yếu kém kéo dài; góp phần phát triển kinh tế bền vững, xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm, xoá đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội; từng bước khẳng định vị trí, vai trò nền tảng của khu vực KTTT, HTX trong nền kinh tế quốc dân (đến năm 2020, có 27.266 HTX, 100 liên hiệp HTX, 115.213 THT; số HTX tăng 30% so với năm 2015); thu hút hơn 10 triệu thành viên tham gia HTX, THT tăng 19% so với năm 2015; có 2.000 HTX sản xuất gắn với chuỗi giá trị, kinh tế tập thể…
NN