Công nghệ và đổi mới sáng tạo đang làm thay đổi sâu sắc diện mạo của ngành tài chính, tạo ra những cơ hội song cũng mang đến rủi ro và thách thức đối với các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách của các quốc gia trên toàn cầu. Một trong những lĩnh vực quan trọng của đổi mới sáng tạo là việc có thể áp dụng công nghệ mới, hiện đại để nâng cao năng lực giám sát – gọi là “SupTech – Supervisory Technology” hoặc để đáp ứng yêu cầu quản lý và điều hành – gọi là “RegTech – Regulatory Technology”.
Đối với cơ quan quản lý hoạt động tài chính, việc sử dụng SupTech có thể giúp cải thiện năng lực thanh tra, giám sát, phân tích và xây dựng các chỉ số cảnh báo theo thời gian thực, đồng thời đưa ra các nhận định mang tính dự báo trong tương lai. Đối với các tổ chức tài chính, việc sử dụng RegTech có thể cải thiện hiệu quả tuân thủ, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và tạo ra cơ hội kinh doanh mới. Sự kết hợp của hai công cụ này sẽ góp phần nâng cao tính hiệu quả và hiệu lực quản lý, cũng như cải thiện đáng kể chất lượng quản lý thông qua quá trình tự động hóa trên nền tảng công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, SupTech và RegTech hiện nay cũng có điều kiện để áp dụng rộng hơn do sự xuất hiện của nhiều loại dữ liệu cũng như sự phát triển của cơ sở hạ tầng công nghệ mới (như điện toán đám mây, API…), cho phép thu thập, lưu trữ hay phân tích dữ liệu hiệu quả hơn. Vì thế, Suptech và Regtech được kỳ vọng có thể là công cụ quan trọng trong việc giữ ổn định hệ thống tài chính và được nhiều tổ chức quốc tế khuyến nghị áp dụng.
Tháng 9/2020, Ủy ban Ổn định Tài chính (FSB) đã đăng tải báo cáo về việc sử dụng công nghệ giám sát và công nghệ quản lý cũng như phân tích hiệu quả của 2 ứng dụng này trong bối cảnh hoạt động tài chính có nhiều thay đổi bởi CMCN 4.0. Khảo sát của FSB tiến hành với 28 ngân hàng trung ương, cơ quan quản lý hoạt động tài chính trên thế giới như Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ), Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC), Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC), Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS)… Bài viết dưới đây tóm lược một số kết quả khảo sát chính về tình hình ứng dụng SupTech và RegTech trong thời gian qua cũng như một số khuyến nghị chính sách của FSB trong việc phát huy hiệu quả những công cụ này trong thời gian tới.
Ứng dụng tại Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý tài chính
Giám sát hoạt động tài chính là chức năng cơ bản của Ngân hàng Trung ương hay các cơ quan quản lý hoạt động tài chính nói chung nhằm bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tài chính. Trên thế giới, nhiều cơ quan quản lý tài chính đang bắt đầu những bước đầu tiên trong hành trình SupTech của mình để tăng cường năng lực giám sát. Các giải pháp SupTech được đánh giá là sẽ giúp cho việc giám sát hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian, chi phí hơn và đồng thời cũng cải thiện chất lượng của thông tin giám sát hơn. Theo khảo sát của FSB, nhiều Ngân hàng Trung ương, cơ quan quản lý tài chính trên thế giới và các tổ chức tài chính hiện đang phối hợp, hợp tác triển khai công tác gửi và nộp báo cáo, thống kê, lưu trữ nhằm nâng cao chất lượng báo cáo, chuẩn hóa mô tả và nhận dạng dữ liệu, nâng cao hiệu quả xây dựng và khai thác báo cáo…
Để tạo điều kiện cho việc thu thập dữ liệu, nhiều cơ quan chức năng đã thiết lập API hay giao diện báo cáo trực tuyến để tổ chức tài chính có thể nộp báo cáo online. Tuy nhiên, việc xử lý dữ liệu tại nhiều nơi vẫn còn thực hiện theo phương thức thủ công hoặc bán tự động do những lo ngại về bảo mật. Theo khảo sát của FSB, nhiều tổ chức được khảo sát trả lời rằng họ cũng có kế hoạch triển khai công cụ SupTech có ứng dụng công nghệ mới để cải thiện việc tổng hợp, xử lý và khai thác dữ liệu một cách tự động trong suốt vòng đời của nó. Mặc dù việc thiết kế và phát triển các công cụ này thường phức tạp và mất nhiều thời gian song có nhiều tổ chức trên thế giới đã thành công trong việc phát triển và triển khai các mô hình phân tích số liệu, thử nghiệm nhiều phương pháp tiếp cận mới và những giải pháp này được đánh giá là hỗ trợ đáng kể cho công tác giám sát. Khảo sát của FSB cũng chỉ ra rằng các ứng dụng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây (cloud) và công nghệ chuỗi khối (Blockchain)/sổ cái phân tán (DLT) được đánh giá và dự báo là các công cụ tiềm năng, đột phá và rất có thể sẽ được triển khai mạnh mẽ trong vòng 3 đến 5 năm tới.
Xu hướng áp dụng các công cụ và dữ liệu mới tại các cơ quan quản lý tài chính trên thế giới
Nguồn: Khảo sát của FSB
Ứng dụng tại các tổ chức tài chính
Đối với các tổ chức tài chính, RegTech có thể hoạt động ở cả cấp độ vi mô và vĩ mô, giúp các tổ chức hoạt động độc lập và tự mình định hình được quy trình điều hành nội bộ. Theo khảo sát của FSB, các tổ chức tài chính thường sử dụng công cụ RegTech để tổng hợp báo cáo, để phát hiện gian lận, để quản lý rủi ro và chống rửa tiền/tài trợ khủng bố (AML/CFT) và hiện nay có xu hướng sử dụng trong lĩnh vực định danh khách hàng (KYC) và xác minh danh tính (ID). Ví dụ, để đối phó với những mối đe dọa (như gian lận, hoạt động bất chính…) và giảm chi phí tuân thủ từ việc khai thác các nền tảng khách hàng trực tuyến (customer on-boarding) trong giao dịch tài chính, nhiều tổ chức tài chính đã phối hợp với công ty cung cấp giải pháp RegTech dựa trên AI để tự động hóa quy trình thẩm định khách hàng, chống gian lận, rửa tiền và tài trợ khủng bố… đảm bảo tuân thủ đúng các tiêu chuẩn/chuẩn mực hoạt động song vẫn cung cấp thêm những trải nghiệm mới cho khách hàng, tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình hoạt động.
Việc áp dụng công cụ RegTech được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể hoạt động của thị trường tài chính và thúc đẩy các mục tiêu chính sách công. Một số công cụ RegTech có thể hỗ trợ các tổ chức trong việc xây dựng, tổng hợp dữ liệu và thiết lập mô hình định lượng để phân tích, đo lường rủi ro tín dụng. Một số tổ chức cũng sử dụng những tiến bộ của công cụ RegTech để quản lý rủi ro và kiểm tra sức chịu đựng (stress testing) của tổ chức mình cũng như đánh giá được mức độ ảnh hưởng khi có nhiều biến số tác động. Tuy nhiên, việc phụ thuộc quá mức vào công cụ RegTech có thể tạo ra thách thức cho tổ chức tài chính như gia tăng rủi ro hoạt động hay rủi ro an ninh mạng...Vì vậy, việc tăng cường đối thoại giữa nhà cung cấp công cụ RegTech, các tổ chức tài chính và các cơ quan quản lý nhà nước là cần thiết để có thể giúp xác định và giảm thiểu những khó khăn, thách thức này.
Một số khuyến nghị chính sách trong tương lai
Kết quả khảo sát của FSB chỉ ra rằng, bên cạnh những lợi ích mà các công cụ SupTech và RegTech có thể mang lại, các cơ quan quản lý tài chính và tổ chức tài chính cũng bày tỏ quan ngại về những thách thức liên quan đến việc triển khai áp dụng, về ngân sách triển khai, về thời gian thực hiện, về đội ngũ nhân sự ... Việc vượt qua những trở ngại, thách thức này là rất quan trọng để các cơ quan quản lý tài chính khác hay các tổ chức tài chính khác có thể nhận ra lợi ích của SupTech và RegTech và triển khai áp dụng tại tổ chức mình. Trên cơ sở đó, FSB khuyến nghị một số giải pháp chính sách sau:
Thứ nhất, các công cụ SupTech và RegTech có thể cải thiện sự ổn định tài chính, giúp tăng cường năng lực giám sát và thực thi của cơ quan chức năng, tăng cường sự tuân thủ theo quy định, tăng cường khả năng phục hồi của hệ thống tài chính thông qua việc tự động hóa quá trình quản lý cũng như hoạt động tuân thủ, giảm thiểu lỗi sai sót và nâng cao chất lượng hoạt động. Đồng thời các công cụ này cũng mở ra nhiều tiềm năng giám sát theo thời gian thực và nâng cao khả năng xử lý thông tin tại các tổ chức, bao gồm cả tổ chức quản lý và tổ chức bị quản lý. Bên cạnh đội ngũ nhân sự có kỹ năng, các tổ chức cần sử dụng thêm các công cụ hỗ trợ khác để khai thác dữ liệu tốt hơn, tăng cường năng lực quản trị công nghệ và sử dụng hiệu quả các công cụ giám sát nhằm giảm thiểu rủi ro, đảm bảo sự ổn định của tổ chức và của hệ thống.
Thứ hai, các nhà quản lý và cơ quan quản lý có xu hướng sử dụng công nghệ nhiều hơn trong tương lai. Theo FSB, 85% người trả lời khảo sát kỳ vọng rằng sự phát triển không ngừng của công nghệ sẽ dẫn đến những thay đổi đối với quá trình giám sát, 68% cho rằng đây là thay đổi tất yếu. Tuy nhiên, cũng có quan ngại rằng sự phụ thuộc quá mức vào các công cụ SupTech có thể dẫn đến việc tập trung không đúng chỗ vào lĩnh vực ít rủi ro thay vì lĩnh vực khó có thể đánh giá định lượng và làm chệch hướng sự chú ý của cơ quan quản lý. Do vậy, bên cạnh việc tích hợp công nghệ vào quá trình giám sát thì cũng phải thừa nhận vai trò không thể thiếu của con người trong quá trình giám sát. Sử dụng các công nghệ như AI và chống rửa tiền (ML) để hỗ trợ phân tích dữ liệu được khuyến nghị là cách thức hiệu quả để chuyển trọng tâm sang lĩnh vực mà con người làm tốt hơn máy móc (như ra quyết định dựa trên phán đoán).
Thứ ba, các dịch vụ dựa trên điện toán đám mây sẽ ngày càng có tác động hơn đối với hoạt động giám sát. Các cơ quan chức năng có thể khai thác thành tựu của khoa học thống kê và sức mạnh xử lý của công nghệ để sử dụng hiệu quả tệp dữ liệu. Để làm được điều này trên quy mô lớn, chuyên gia FSB khuyến nghị các cơ quan quản lý hoạt động tài chính nên ưu tiên sử dụng dịch vụ dựa trên nền tảng điện toán đám mây bởi dịch vụ này cho phép chia sẻ thông tin hiệu quả hơn giữa các tổ chức. Tuy nhiên, việc sử dụng ngày càng nhiều các dịch vụ dựa trên điện toán đám mây cũng đồng nghĩa với việc các cơ quan chức năng trở lên phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba, vì vậy cần cân nhắc và lựa chọn trên cơ sở xem xét các chức năng hoạt động quan trọng và mang tính chiến lược của từng tổ chức.
Tóm lại, với tốc độ thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường tài chính toàn cầu, các tổ chức tài chính đang tìm cách gia tăng các quy trình có thể tự động hóa nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện việc ra quyết định và giảm chi phí vận hành. Song song với quá trình này, các cơ quan chức năng và các tổ chức tài chính có xu hướng hợp tác chặt chẽ với nhau hơn do các giao thức và công nghệ sáng tạo sẽ ngày càng được hai bên áp dụng nhiều hơn. Trong bối cảnh đó, tổ chức quản lý và tổ chức bị quản lý đều cần có chiến lược áp dụng SupTech và RegTech rõ ràng trên cơ sở lấy người dùng làm trọng tâm và hướng tới các mục tiêu quản lý cũng như điều hành và hoạt động. Để bắt kịp sự phát triển của công nghệ, bên cạnh việc hợp tác với nhau, các tổ chức cần tham gia hoặc tìm kiếm sự hợp tác sáng tạo với bên thứ ba, như các nhà cung cấp công nghệ, để triển khai áp dụng thành công các giải pháp SupTech và RegTech.
SupTech và RegTech là các lĩnh vực tương đối mới, mặc dù không phải tất cả các thử nghiệm đều có khả năng thành công, song việc nghiên cứu và triển khai rất cần được khuyến khích và thúc đẩy trên tinh thần hợp tác và phát huy những thành tựu của CMCN 4.0 để tạo ra sự đổi mới sáng tạo cho nền tài chính toàn cầu và của mỗi quốc gia.
BVA-NMĐ
Nguồn: FSB (2020), The use of Supervisory and Regulatory Technology by Authorities and Regulated Institutions: Market Development and Financial Stability Implications.