Động lực xung quanh việc phát triển tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) đang được xây dựng ổn định. Trong khảo sát năm 2023 của OMFIF với các ngân hàng trung ương (NHTW) về CBDC, 41% cho biết dự kiến sẽ triển khai một CBDC trong vòng 5 năm tới. So với cuộc khảo sát năm ngoái, con số này đã tăng lên đáng kể từ tỷ lệ 36%. Tỷ lệ NHTW không có dự định triển khai một loại tiền kỹ thuật số đã giảm từ 35% vào năm 2022 xuống còn 19% trong năm nay.
Theo kết quả khảo sát của OMFIF, mối quan tâm lớn nhất đối với các NHTW đang muốn ra mắt CBDC là việc ứng dụng trong thực tế. Sự lo ngại này rõ ràng hơn nhiều tại các thị trường phát triển, với khoảng 67% số người được hỏi chọn đây là mối quan tâm chính của họ, so với 37% số người được hỏi ở các thị trường mới nổi. Tuy nhiên, chỉ 18% NHTW cho biết họ đang làm việc với các cố vấn tiếp thị và quảng cáo, khoảng 3% những người được hoi khác cho biết có ý định làm như vậy trong tương lai.
Các NHTW nhận biết được rằng họ cần sự hỗ trợ về một số khía cạnh thuộc về thiết kế CBDC. Nhiều NHTW đã tìm kiếm trợ giúp trong các lĩnh vực như quyền riêng tư và trải nghiệm người dùng. Nhưng đối với các chủ đề khác, bao gồm khả năng tương tác, thanh toán ngoại tuyến và kết nối xuyên biên giới; một số chủ đề khác mà các NHTW vẫn đang có ý định tranh thủ sự hỗ trợ của bên thứ ba. Đặc biệt, thanh toán ngoại tuyến đang cho thấy là lĩnh vực thách thức nhất trong việc cung cấp thiết kế CBDC.
Khu vực chính thức đã có sự ưu tiên cải thiện thị trường thanh toán xuyên biên giới. Trong đó, kết quả khảo sát cho thấy, các NHTW đặt trọng tâm vào cải thiện chi phí giao dịch và chi phí xử lý. Khả năng tương tác và tuân thủ các quy định là những mục tiêu tiếp theo mà họ cần giải quyết.Trong khi 47% NHTW ủng hộ các hệ thống thanh toán nhanh liên kết với nhau, thì 31% tin rằng việc kết nối CBDC mang lại những phương tiện hứa hẹn nhất để cải thiện thanh toán xuyên biên giới. Đây là một kết quả thú vị bởi chỉ có 3% cho biết việc cải thiện hiệu quả thanh toán xuyên biên giới là động lực chính để theo đuổi CBDC. Điều này cho thấy rằng, mặc dù nhìn thấy tương lai hứa hẹn trong việc liên kết các CBDC với nhau, nhưng các NHTW vẫn cần một lý do căn bản trong nước để biện minh cho việc phát hành một CBDC khi nó phụ thuộc vào sự hợp tác quốc tế.
Sự hợp tác giữa các NHTW để kết nối mạng lưới CBDC đang được tiến hành ở một số khu vực. Tuy nhiên, các dự án vẫn chưa chiếm được niềm tin của phần lớn các NHTW được khảo sát. Các dự án nền tảng phổ biến như mBridge và các dự án trung tâm và các kết nối (hub-and-spoke) như Icebreaker đang được phát triển nhưng hiện tại, khả năng tương thích là mô hình mà các NHTW ưa chuộng để kết nối các CBDC. Các dự án CBDC đa tiền tệ như trên là một ví dụ về xu hướng mở rộng hơn theo hướng tập trung vào thanh toán khu vực. Các hệ thống khu vực này chỉ cần một số quốc gia có quan hệ thương mại để xây dựng sự đồng thuận về các tiêu chuẩn và có thể mang lại sự tiết kiệm hiệu quả chi phí vận hành có giá trị cho những người tham gia. Trong khi đồng đô la Mỹ chiếm một phần lớn trong 90% giao dịch ngoại hối toàn cầu và vị thế của nó là đồng tiền dự trữ thế giới sẽ không thể bị đe dọa trong tương lai gần, 17% NHTW được khảo sát cho biết họ đang tích cực cố gắng giảm sự phụ thuộc vào đồng tiền này.
Mặc dù khoảng 11 nghìn tỷ đô la đã được giao dịch bằng stablecoin vào năm 2022, kết quả khảo sát chỉ ra rằng các NHTW vẫn chưa bị thuyết phục khi không có NHTW nào chọn stablecoin hoặc tiền điện tử làm phương tiện đầy hứa hẹn để cải thiện thanh toán xuyên biên giới. Bất chấp một số động lực trong thanh toán của khu vực tư nhân, 66% số người được hỏi từ NHTW cũng cho biết họ không chắc chắn rằng blockchain sẽ đóng một vai trò nào đó trong tương lai của thanh toán.
Kết quả khảo sát của OMFIF cho thấy sự ưa thích đối với CBDC rất mạnh mẽ trong số những người được hỏi. Trong khi chỉ có 7% số NHTW được hỏi cho biết đã có CBDC, thì 7% khác dự kiến sẽ cho ra mắt CBDC trong vòng hai năm tới. Hơn 27% sẽ có một CBDC trong vòng 3 đến 5 năm, nghĩa là hơn 40% dự kiến sẽ có một loại tiền kỹ thuật số hoạt động vào năm 2028. Trong vòng một thập kỷ, gần 70% số người được hỏi sẽ có CBDC.
Chỉ có 17% số người được hỏi hiện loại trừ khả năng về một loại tiền kỹ thuật số trong tương lai và một số trong đó cho biết đang tiếp tục nghiên cứu tính khả thi của việc giới thiệu một loại tiền kỹ thuật số. Mặc dù có thể có một số thiên kiến tích cực ở các NHTW tham gia cuộc khảo sát, nhưng những phát hiện này cho thấy các NHTW tự tin rằng họ có thể vượt qua nhiều thách thức mà việc tạo ra một CBDC có thể mang lại.
Tâm lý tích cực đối với khái niệm CBDC cũng đang ngày càng tăng lên. Khoảng 30% số NHTW cho biết họ có xu hướng phát hành CBDC nhiều hơn trong 12 tháng qua. Điều này cho thấy rằng công việc thăm dò và nghiên cứu về tính khả thi của các NHTW đang tiến hành mang lại những kết quả đầy hứa hẹn.
Những lý do khiến các NHTW có xu hướng cho ra mắt CBDC tiếp tục khác nhau, đặc biệt là giữa các thị trường phát triển và mới nổi. Đối với phần lớn các NHTW ở thị trường mới nổi, động lực rõ ràng là cải thiện tài chính toàn diện. Còn với với nhiều NHTW tại các thị trường phát triển, đây giống như một trò chơi phòng thủ để bảo vệ chủ quyền tiền tệ.
Hiệu quả của hệ thống thanh toán – dù là trong nước hay xuyên biên giới – chỉ được coi là ưu tiên hàng đầu của 1/5 số người được hỏi. Trong số 30% số người được hỏi tại các thị trường phát triển đã chọn ưu tiên “khác”, nhiều người cho rằng không có mục tiêu chính rõ ràng và họ có “sự kết hợp giữa các động lực”.
Có sự khác biệt về những mối lo ngại chính trong việc triển khai CBDC giữa những người tham gia khảo sát tại thị trường mới nổi và thị trường phát triển. Phần lớn những người tham gia khảo sát thị trường phát triển chọn tỷ lệ áp dụng thấp là mối quan tâm chính (68%) bởi “CBDC cần được mọi người sử dụng để cuối cùng nó có thể thành công”.
Trong khi đó, tỷ lệ áp dụng thấp (37%) và các vấn đề về an ninh mạng (37%) là mối quan tâm chính đối với các NHTW tại thị trường mới nổi. Trong khi không có người tham gia nào từ các thị trường phát triển cho rằng an ninh mạng là mối quan tâm chính khi triển khai CBDC. Bên cạnh đó những hệ quả của việc loại bỏ trung gian ngân hàng là mối quan tâm lớn thứ hai của các NHTW tại các thị trường phát triển.
Thiết kế và phát triển CBDC sẽ là một ngành kinh doanh ngày càng quan trọng đối với hệ sinh thái đang phát triển của các nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba đang hợp tác với các NHTW. Hiện tại, khoảng 30% đến 40% NHTW đang sử dụng các dịch vụ hỗ trợ từ bên ngoài trong các lĩnh vực như trải nghiệm người dùng, quyền riêng tư, an ninh mạng và khả năng mở rộng. Việc sử dụng các nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài dự kiến sẽ tăng lên: nếu tất cả những người được hỏi cho biết họ có ý định làm việc với bên thứ ba trong tương lai thực sự làm như vậy thì tỷ lệ này sẽ tăng lên 60% đến 70% trong bốn lĩnh vực kể trên.
Một số lĩnh vực mà các NHTW hài lòng nhất với tiến bộ về các khía cạnh trong thiết kế CBDC của họ. Hơn 30% số người được hỏi hài lòng hoặc rất hài lòng với tiến bộ về quyền riêng tư và trải nghiệm người dùng. Các lĩnh vực được cho là sẽ có sự tăng trưởng nhanh nhất trong việc sử dụng bên thứ ba sẽ là thanh toán ngoại tuyến, khả năng tương tác và kết nối xuyên biên giới. Gần 40% NHTW cho biết sẽ bắt đầu sử dụng các nhà cung cấp bên ngoài để hỗ trợ giải quyết thách thức thanh toán ngoại tuyến. Phần lớn những người được hỏi coi thanh toán ngoại tuyến là một trong hai tính năng thách thức nhất khi thiết kế CBDC. Hơn 15% số người được hỏi cho biết không hài lòng với tiến bộ của họ trong thanh toán ngoại tuyến và hơn 10% không hài lòng với kết quả đạt được liên quan đến khả năng tương tác và kết nối xuyên biên giới.
Một số lượng đáng kể gồm các nhà tư vấn và cung cấp giải pháp bên ngoài đang hợp tác chặt chẽ với các NHTW về các loại tiền kỹ thuật số. Không có gì ngạc nhiên khi các công ty công nghệ là đối tác thường xuyên nhất, với hơn 80% NHTW sử dụng dịch vụ từ các nhà cung cấp này cho các công việc liên quan đến CBDC. Các ngân hàng thương mại đã tham gia nhiều vào trong quá trình này và vai trò của họ sẽ ngày càng tăng lên. Sự tham gia của các nhà tư vấn và chuyên gia dự kiến sẽ giảm bớt khi CBDC chuyển từ giai đoạn thiết kế sang giai đoạn triển khai và hiện tại, họ có nhiều khả năng được sử dụng ở các thị trường mới nổi hơn là các thị trường phát triển (69% so với 57%).
Khảo sát của OMFIF cũng cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong vai trò của các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán. Trong khi 45% NHTW hiện đang làm việc với các công ty thanh toán, thì trong tương lai con số này sẽ tăng lên hơn 80% – vượt qua sự tham gia của cả các công ty công nghệ và ngân hàng. Tại các thị trường phát triển, những người trả lời câu hỏi này đều cho biết họ có ý định hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán trong tương lai.
MN (theo OMFIF-Future of Payments 2023)