Thị trường ngoại hối toàn cầu tiếp tục giảm

Kết quả điều tra cho thấy, lần đầu tiên kể từ năm 2001, thị trường ngoại hối quốc tế giảm liên tiếp sau hai đợt điều tra. Trong tháng 4/2016, doanh thu giao dịch ngoại hối hàng ngày đạt khoảng 5.100 tỷ USD, giảm 300 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2013. Cụ thể là, giao dịch tiền mặt giao ngay giảm xuống 1.700 tỷ USD/ngày, từ mức 2.000 tỷ USD vào tháng 4/2013. Trái lại, giao dịch trên hầu hết thị trường phái sinh ngoại hối, nhất là giao dịch hoán đổi (swap) tiếp tục tăng. Ngoài ra, thị phần của nhiều đồng tiền của các nước mới nổi có xu hướng tăng dần, nổi bật là đồng nhân dân tệ (CNY) của Trung Quốc.

Một phần nguyên nhân của sự suy giảm này được cho là nhu cầu giao dịch tiền tệ giảm, khi hoạt động thương mại và đầu tư toàn cầu chưa phục hồi về mức tăng trưởng như trước khủng hoảng tài chính toàn cầu vừa qua. Nguyên nhân là do nhu cầu về giao dịch cơ bản chỉ liên quan đến một phân đoạn của công cụ thị trường. Thay vào đó, phần lớn doanh thu phản ánh quản lý rủi ro tồn kho do các thương nhân trình báo, chiến lược kinh doanh của khách hàng của họ và công nghệ sử dụng để tiến hành kinh doanh và quản lý rủi ro.

Đặc trưng này xem xét yếu tố cơ cấu và những thay đổi về loại hình kinh doanh, củng cố hoạt động ngoại hối toàn cầu. Cơ cấu tham gia thay đổi theo hướng ưu tiên những hoạt động rủi ro đối ngược, thiên về các giao dịch dự phòng hơn là kinh doanh rủi ro, làm tăng doanh thu của phần lớn phái sinh ngoại hối tiền mặt giao ngay và giao dịch quyền chọn. Loại hình dự phòng thanh khoản và chia sẻ rủi ro trên các thị trường ngoại hối cũng tiến triển, số lượng ngân hàng kinh doanh sẵn sàng nhận rủi ro tại kho hàng giảm dần, trong khi những người tạo lập thị trường phi ngân hàng đóng vai trò cung cấp thanh khoản lại tăng lên, mặc dù giao dịch trực tiếp với người sử dụng cuối cùng. Sự chuyển dịch này được dẫn dắt bởi những thay đổi bổ sung về phương pháp kinh doanh. Trong đó, cơ cấu thị trường có thể chuyển dịch chậm chạp sang mô hình kinh doanh thân thiện hơn, mặc dù dưới những hình thức điện tử khác nhau.

Thay đổi về cơ cấu trên thị trường ngoại hối

Trong ba năm qua, hoạt động trên thị trường ngoại hối toàn cầu có sự chuyển dịch rất lớn, cả về công cụ và thành phần tham gia. Các quỹ dự phòng, khách hàng phi ngân hàng cuối cùng và ngân hàng nhỏ giảm dần sự hiện diện trên thị trường. Ngược lại, các nhà đầu tư có tổ chức tham gia tích cực hơn, chủ yếu vì mục tiêu dự phòng.

Doanh thu trên thị trường ngoại hối toàn cầu, tháng 4/2016 (tỷ USD)

	Doanh thu năm 2016	Thay đổi so với 2013	Mức thay đổi (%)
Thị trường ngoại hối toàn cầu	5.070	-290	-5
Phân theo đối tác Thương nhân trình báo	2.120	50	2
Những định chế tài chính khác	2.560	-250	-9
Trong đó: Ngân hàng không trình báo	1.110	-160	-13
Nhà đầu tư có tổ chức	800	190	32
Quỹ dự phòng và doanh nghiệp kinh doanh chính	390	-190	-32
Khách hàng phi tài chính	380	-90	-19
Phân theo công cụ: Giao dịch tại chỗ	1.650	-390	-19
Giao dịch dài kỳ trực tiếp	700	20	3
Hoán đổi ngoại hối	2.380	140	6
Quyền chọn tiền tệ	250	-80	-24
Hoán đổi tiền tệ	80	30	52

Nguồn: BIS, tháng 12 năm 2016

Xu hướng tham gia thị trường ngoại hối

Thành phần tham gia thị trường có sự chuyển dịch theo hướng giảm lượng khách hàng sử dụng đòn bẩy và tăng rủi ro đối ngược. Dẫn đầu sự chuyển dịch này là kinh doanh liên quan đến các nhà đầu tư có tổ chức, riêng các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí đã tăng 32% trong 3 năm 2013-2016. Loại hình kinh doanh của các nhà đầu tư dài hạn này có xu hướng hạn chế rủi ro ngoại hối trong danh mục kinh doanh và sử dụng thị trường ngoại hối để phòng ngừa rủi ro. Trong năm 2016, giá trị hoán đối ngoại hối hàng ngày của họ tăng gần 80%. Tiếp theo là các nhà môi giới trên thị trường sơ cấp với doanh thu ngoại hối giảm 22% so với năm 2013, riêng thị trường tiền mặt giao ngay giảm gần 30%.

Sự suy giảm của hoạt động môi giới sơ cấp phản ánh sự kết hợp của nhiều yếu tố. Về phía cung, các ngân hàng phải đánh giá lại mức sinh lời của hoạt động môi giới do yêu cầu cải cách và điều chỉnh sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, lợi nhuận giảm và áp lực hạn chế sử dụng đòn bẩy. Nhiều nhà môi giới sơ cấp đã tăng vốn theo yêu cầu, thắt chặt thủ tục tiếp nhận và tăng lệ phí. Hơn nữa, lĩnh vực môi giới sơ cấp chao đảo mạnh do biến động giá cả từ bên ngoài sau khi Nhân hàng Quốc Gia Thụy Sỹ xóa bỏ tỷ giá cố định của đồng frank Thụy Sỹ so với đồng euro vào ngày 15/01/2015, và các ngân hàng tiếp tục các bước giảm thiểu rủi ro liên quan đến hoạt động môi giới trên thị trường ngoại hối sơ cấp. Kết quả phỏng vấn khẳng định, các nhà môi giới sơ cấp đang tập trung vào việc giành lại khách hàng lớn, như các công ty tín thác đầu tư (PTF) tạo lập thị trường, trong khi giảm hoạt động thu nạp bán lẻ, các quỹ dự phòng nhỏ lẻ và một số công ty kinh doanh tần suất cao (HFT).

Về phía cầu, giao dịch của các quỹ dự phòng và PTF giảm đã dẫn đến sự suy giảm các hoạt động môi giới sơ cấp. Doanh thu của các quỹ dự phòng chịu áp lực sau khủng hoảng, giá trị tài sản đang quản lý tiếp tục giảm sau thay đổi về cơ chế giá đối với frank Thụy Sỹ. Đến lượt nó, sự suy giảm hoạt động của các PTF phần nhiều phản ánh sự bão hòa về chiến lược của các HFT vốn tập trung vào hoạt động kinh doanh chớp nhoáng và môi giới ngắn hạn.

Trong khi giảm việc thu nạp, hoạt động của các quỹ dự phòng và PTF cũng chuyển dịch mạnh sang các trung tâm tài chính châu Á, mặc dù bắt đầu từ quy mô rất nhỏ. Cụ thể là, kinh doanh ngoại hối của các quỹ dự phòng và PTF giảm 50% tại Luân Đôn và 10% tại New York, trong khi tăng 88% tại Hồng Kông, gấp trên hai lần so với tại Singapore và ba lần so với tại Tokyo. Tổng cộng, giao dịch của các quỹ dự phòng và PTF đã chiếm 4% trên thị trường châu Á, trong khi năm 2013 chỉ chiếm 1%. Trong chừng mực nào đó, sự chuyển dịch này bắt nguồn từ sự gia tăng thanh khoản của các đồng tiền châu Á, và các PTF tăng cường liên kết mở rộng các đại lý kinh doanh tại châu lục này.

Phân khúc môi giới bán lẻ chịu tác động của những đợt chao đảo thái quá do các nhà kinh doanh bán lẻ thường đưa ra mức đòn bẩy rất cao trong khi mức cận biên ban đầu rất thấp. Vì thế, lãi cận biên trong hoạt động môi giới bán lẻ bộc lộ nguy cơ thua lỗ bắt nguồn từ những bất ổn sau khi frank Thụy Sỹ không còn neo tỷ giá với euro. Kết quả là, một số ngân hàng kinh doanh ngoại hối hàng đầu đã giảm các quầy kinh doanh môi giới bán lẻ, khiến các nhà kinh doanh thu nạp bán lẻ phải tìm cách tiếp cận với các trung tâm kinh doanh ngoại hối thông qua các mối quan hệ trên thị trường sơ cấp, từng bước đóng vai trò môi giới sơ cấp cho các ngân hàng phi môi giới. Sự giảm thiểu hoạt động ngoại hối bán lẻ này đóng góp cho sự suy giảm giao dịch tiền mặt giao ngay và trở thành động lực dẫn dắt kinh doanh ngoại hối bán lẻ trong 3 năm qua.

Hàm ý về hoạt động ngoại hối theo các công cụ giao dịch

Sự suy giảm đòn bẩy và rủi ro đối ngược cũng tác động đến hoạt động của các công cụ trên thị trường ngoại hối. Một mặt, sự suy giảm kinh doanh ngoại hối của các nhà kinh doanh dựa trên đòn bẩy và trao đổi tiền tệ chớp nhoáng như các quỹ dự phòng và một số loại hình PTF, đã đóng góp vào sự suy giảm không đồng đều về doanh thu giao dịch ngoại hối giao ngay và giao dịch quyền chọn. Thông qua các hợp đồng giao ngay và quyền chọn, chiến lược kinh doanh của họ thường tạo ra thu nhập dựa trên hoạt động kinh doanh rủi ro trực tiếp về tỷ giá. Tương tự, chiến lược của các HFT có xu hướng tập trung vào kinh doanh tiền mặt do tiêu chuẩn và tính thanh khoản của các công cụ tài chính. Mặt khác, kinh doanh phái sinh được các ngân hàng sử dụng để cấp vốn kinh doanh ngoại hối và các nhà đầu tư có tổ chức sử dụng để dự phòng rủi ro. Đáng chú ý, doanh thu hoán đổi ngoại hối - công cụ kinh doanh năng động nhất, tiếp tục tăng thêm 6%. Kinh doanh hoán đổi tiền tệ cũng tăng đáng kể, mặc dù từ quy mô rất nhỏ.

Quyền hạn của các giao dịch hoán đổi tiền tệ tăng cao, khi nhu cầu của các ngân hàng và nhà đầu tư về dự phòng ngoại hối chiếm quy mô lớn nhất. Trong hai năm 2015-2016, các nền kinh tế chủ chốt tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ, như khu vực đồng euro và Nhật Bản, với doanh thu về giao dịch hoán đổi ngoại hối tăng mạnh so với USD. Điều này phù hợp với sự gia tăng nhu cầu về hoán đổi ngoại hối khi các nhà đầu tư tìm kiếm nguồn thu dựa vào đồng tiền có mức sinh lời cao, và người vay tìm đến đồng tiền có lãi suất thấp. Tương tự, doanh thu hoán đổi ngoại hối cho thấy mối liên kết chặt chẽ với chi phí dự phòng về rủi ro tiền tệ.

Vai trò của CNY ngày càng tăng

Trong hai đợt khảo sát vừa qua, doanh thu CNY tăng gần 2 lần so với ba năm trước đó. Hàng ngày, tổng doanh thu giao dịch CNY đạt trên 200 triệu USD, chiếm khoảng 4% doanh thu ngoại hối toàn cầu, góp phần đưa CNY trở thành đồng tiền giao dịch thứ tám trên thế giới, vượt peso của Mêhicô và chỉ đứng sau frank Thụy Sỹ và dollar Canada.

Cùng với sự gia tăng tổng giao dịch, xu hướng sử dụng CNY làm công cụ tài chính và hỗ trợ tài chính cũng tăng lên. Trong quá khứ, phần lớn doanh thu dựa vào giao dịch tiền mặt giao ngay. Trong ba năm qua, tình hình đã thay đổi và giao dịch tiền mặt giao ngay chỉ chiếm dưới 50% tổng doanh thu, trong khi giao dịch hoán đổi dài hạn đã chiếm tới 40%. Liên quan đến vấn đề này, giao dịch giữa các định chế tài chính cũng ngày càng phổ biến, trong khi tỷ trọng giao dịch CNY với khách hàng phi tài chính suy giảm mạnh, từ 19% trong năm 2013 xuống còn 8% trong năm 2016. Tuy nhiên, giao dịch CNY với USD vẫn chiếm 95%, không gây rủi ro về thanh khoản đến những đồng tiền khác.

Xuân Thanh, Nguồn: BIS.