Sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin trong kỷ nguyên số đã mang đến nhiều sản phẩm, mô hình, dịch vụ thanh toán mới, hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang lan tỏa mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Công ty kiểm toán quốc tế Delloite trong báo cáo nghiên cứu phát hành cuối năm 2018 đã nhận định một số xu hướng phát triển của hoạt động thanh toán năm 2019, bao gồm:
Thứ nhất, xu hướng dịch chuyển từ sản phẩm sang tập trung vào dịch vụ
Sự phát triển của các công nghệ mới theo cấp số nhân, ví dụ công nghệ sổ cái phân tán (DLT) và tiền mã hóa (cryptocurrencies), Internet vạn vật (IoT)… đã cho ra đời những dịch vụ thanh toán mới như POS, ví điện tử (e-wallets), mã hóa thông tin thẻ (tokenization), và nhiều công nghệ khác… hứa hẹn sẽ đem đến nhiều lựa chọn đa dạng cho người tiêu dùng và doanh nghiệp cung ứng dịch vụ thanh toán trong việc thực hiện các giao dịch thanh toán. Bên cạnh đó, khi giá trị của các yếu tố khác biệt mang tính cạnh tranh truyền thống giảm đi (như tốc độ xử lý giao dịch, sự thuận tiện và quyền truy cập dịch vụ), các khoản doanh thu từ sản phẩm truyền thống có thể sẽ bị ảnh hưởng do chi phí xử lý thanh toán bị giảm đi. Vì vậy, doanh thu trong tương lai có thể sẽ đến từ yếu tố khác như dịch vụ hoặc trải nghiệm khác biệt. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp cung ứng dịch vụ thanh toán phải có một nguồn lực nhân sự am hiểu công nghệ (kỹ thuật số) phù hợp với mục tiêu chung để có thể cung cấp những trải nghiệm mới mẻ cho khách hàng với sự tiện lợi và dễ tiếp cận.
Hai là, xu hướng mở khóa toàn bộ giá trị của dữ liệu
Nhà cung cấp dịch vụ thanh toán sẽ cần phải tập hợp các nguồn dữ liệu khác nhau dựa trên nhiều hệ thống và công cụ để mang đến cho khách hàng các dịch vụ thanh toán mới, đồng thời sử dụng công nghệ dữ liệu lớn (big data) và nghiệp vụ phân tích dữ liệu (analytics) để giúp nâng cao trải nghiệm của khách hàng. Nắm được dữ liệu trong lĩnh vực thanh toán tức là sẽ hiểu được nền kinh tế sử dụng vốn như thế nào, cũng như có khả năng đọc được các chỉ số quan trọng của kinh tế vi mô và vĩ mô. Những người tham gia xử lý khối lượng giao dịch lớn sẽ là người nắm giữ nhiều dữ liệu và có thể khai thác hiệu quả tài nguyên dữ liệu đó nếu có khả năng phân tích. Trong bối cảnh đó, kiến trúc hạ tầng thanh toán được dự báo sẽ ngày càng phát triển theo hướng hội nhập giữa các hệ thống thanh toán quan trọng và sử dụng nhiều ứng dụng phân tích dữ liệu. Kỹ thuật phân tích tiên tiến sẽ là chìa khóa để hiểu khách hàng hơn, và nhờ đó doanh nghiệp có thể tăng doanh thu cũng như đánh giá được rủi ro tài chính của mình.
Ba là, xu hướng hiện đại hóa hạ tầng thanh toán
Việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng thanh toán nhằm xử lý các giao dịch thanh toán nhanh hơn theo thời gian thực (Real-Time Processing) sẽ tiếp tục được chú trọng. Đây là những khoản đầu tư lớn mà không phải tổ chức nào cũng có thể thực hiện được. Một số tổ chức sẽ có xu hướng đầu tư để mở rộng quy mô, tăng cường khả năng quản lý khách hàng, nâng cao năng lực tiếp nhận và xử lý dữ liệu, và nhờ đó sẽ giúp khách hàng gia tăng trải nghiệm. Trong khi đó, những tổ chức khác sẽ lựa chọn phương thức đầu tư có mục tiêu và thuê ngoài dịch vụ (outsourcing) từ những đơn vị đã phát triển. Việc chuyển đổi mô hình hoạt động và cung cấp dịch vụ này có thể có tác động đáng kể đến các công ty cung ứng thanh toán, đòi hỏi doanh nghiệp phải cấu trúc lại hoặc nâng cao kỹ năng để cải thiệu hiệu quả hoạt động theo phương thức mới.
Bốn là, xu hướng tăng cường sự hợp tác giữa ngân hàng và công ty FinTech
Hợp tác giữa ngân hàng và công ty Fintech được kỳ vọng sẽ gia tăng trong thời gian tới để mỗi chủ thể có thể quản lý các khoản đầu tư của mình, tăng tốc độ tham gia thị trường, và/hoặc sử dụng đối tác để thực hiện nhiệm vụ thay cho họ. Các vấn đề chính cần giải quyết là chia sẻ dữ liệu, sở hữu khách hàng, mức độ hội nhập và bảo mật dữ liệu. Cùng với đó là yêu cầu về mô hình quản trị mới và quyền quyết định để quản lý hiệu quả sự hợp tác giữa hai chủ thể này và thúc đẩy sự liên kết vì một mục tiêu, tầm nhìn chung. Mặc dù mối quan hệ hợp tác này có thể tạo ra kết quả kinh doanh tốt hơn, nhưng những xung đột/mâu thuẫn về văn hóa kinh doanh vẫn còn tiềm ẩn giữa công ty Fintech đầy năng động với cấu trúc đơn giản với ngân hàng còn mang tính truyền thống và tổ chức phân tầng rõ ràng. Do đó, điều quan trọng để đảm bảo sự thành công trong mối quan hệ hợp tác này là phải xây dựng một bộ máy lãnh đạo với ý thức trách nhiệm phát triển sản phẩm, dịch vụ và mang đến trải nghiệm cho người sử dụng.
Năm là, xu hướng mua bán, sáp nhập để tăng cường năng lực và mở rộng quy mô hoạt động Để cạnh tranh với những đối thủ mới trong lĩnh vực thanh toán, các tổ chức trung gian thanh toán hiện tại được dự báo sẽ hướng tới mục tiêu mua bán, sáp nhập (M&A) trong các lĩnh vực tiềm năng như thanh toán xuyên biên giới, tích hợp các hoạt động thanh toán khác nhau hay các giao dịch thanh toán doanh nghiệp – doanh nghiệp (B2B payments). Nhìn chung, hoạt động M&A sẽ được sử dụng như phương thức để mở rộng quy mô hoạt động, cung cấp lợi thế cạnh tranh, hoặc củng cố năng lực hoạt động. Trong một số trường hợp, các mục tiêu M&A sẽ mang đến cho doanh nghiệp cơ hội thay đổi mô hình kinh doanh thông qua việc tập hợp nhân sự và năng lực để giải quyết bài toán về thiếu hụt nhân tài.
Cuối cùng, xu hướng xây dựng thế hệ kế tiếp để hỗ trợ hiệu quả hoạt động kinh doanh
Trong khi tổ chức dịch vụ tài chính chịu tác động từ nhiều yếu tố địa chính trị, pháp lý và xã hội, thì việc quan trọng đối với các tổ chức trung gian thanh toán là xem xét lại và đánh giá khả năng theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Bên cạnh sự phức tạp, các tổ chức trung gian thanh toán này cũng phải đối mặt với áp lực về nguồn nhân sự. Kết quả khảo sát của Delloite đã chỉ ra rằng 47% công việc hiện tại sẽ biến mất vào năm 2028 do có sự thay thế của rô-bốt và các công cụ hỗ trợ thay thế. Hơn nữa, các công ty trung gian thanh toán sẽ phải đối mặt với thách thức trong việc quản lý và định hình giá trị nhân viên, cũng như yêu cầu người lao động phải bắt kịp những xu hướng thay đổi của công nghệ kỹ thuật số. Trong bối cảnh đó, một số công ty trung gian thanh toán có thể phải cấu trúc lại tổ chức để trở lên linh hoạt hơn bằng cách phá vỡ các phương thức truyền thống và phát triển các giải pháp hướng tới khách hàng thay vì cung cấp các dịch vụ mang tính riêng lẻ.
Tương lai phát triển của lĩnh vực thanh toán sẽ ra sao?
Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy để có thể cạnh tranh, tồn tại và phát triển trong một ngành công nghiệp đặc thù và nhạy cảm như lĩnh vực tài chính – ngân hàng, sự am hiểu thấu đáo về công nghệ mới, thị hiếu/nhu cầu của người sử dụng và các quy định pháp lý liên quan là điều kiện tiên quyết. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng như hiện nay, các công ty thanh toán cần nắm bắt, cập nhật thường xuyên các xu hướng thanh toán mới ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của mình để có cách ứng xử phù hợp. Đồng thời, chủ động nghiên cứu, phân tích, dự báo, xây dựng các mô hình phù hợp có kết hợp hiệu quả các yếu tố con người, mô hình kinh doanh, công nghệ…để đạt được mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai. Điều này cũng đòi hỏi cơ quan quản lý phải thường xuyên theo dõi, cập nhật, nắm bắt các xu hướng thanh toán - công nghệ mới để có các chính sách quản lý phù hợp và phát huy hiệu quả những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.
Phòng Chế độ Thanh toán và Tổng hợp
Vụ Thanh toán, tháng 2/2019
(Nguồn: Deloitte, Infocus Payment Trends 2019)