Hệ thống thanh toán đóng vai trò huyết mạch trong việc thúc đẩy các hoạt động kinh tế của Thái Lan, hỗ trợ các giao dịch tài chính của các tổ chức tài chính, khu vực công, khu vực tư nhân và người dân Thái Lan nói chung, qua đó góp phần duy trì sự ổn định của thị trường tài chính và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong đó, NHTW Thái Lan có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế, chính sách cho hoạt động thanh toán, đặc biệt là nhiệm vụ nâng cao chất lượng công tác giám sát các hệ thống thanh toán, đảm bảo các hệ thống thanh toán trong nền kinh tế hoạt động an toàn, hiệu quả và thông suốt.
Cơ quan quản lý, giám sát hệ thống thanh toán tại Thái Lan
NHTW Thái Lan là cơ quan quản lý thuộc Chính phủ, có chức năng giám sát các tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ của các hệ thống thanh toán theo Luật các Hệ thống thanh toán B.E. 2560, được ban hành năm 2017. Trong khi đó, Ủy ban các hệ thống thanh toán (PSC) được trao quyền xây dựng, hoàn thiện các chính sách liên quan đến hệ thống thanh toán trong phạm vi hoạt động và các hệ thống thanh toán bù trừ của NHTW Thái Lan, bao gồm giám sát hoạt động đối với việc thiết lập hoặc hỗ trợ xây dựng, phát triển hệ thống thanh toán. Trong phạm vi chức năng nhiệm vụ của mình, NHTW Thái Lan đã xây dựng và ban hành “Khung giám sát các hệ thống thanh toán” - công cụ chính sách để giám sát các hệ thống thanh toán trong nền kinh tế theo tiêu chuẩn quốc tế nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả, giảm thiểu rủi ro phát sinh; đồng thời củng cố niềm tin của người sử dụng và nâng cao khả năng cạnh tranh giữa các tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ, hướng đến sự ổn định của hệ thống thah toán và hệ thống tài chính tổng thể trong dài hạn.
Khung giám sát các hệ thống thanh toán
Hệ thống thanh toán tại Thái Lan được phân loại thành ba (03) nhóm chính: hệ thống thanh toán đặc biệt quan trọng; hệ thống thanh toán được chỉ định; và dịch vụ thanh toán được chỉ định. Trong đó:
Hệ thống thanh toán đặc biệt quan trọng là hệ thống thanh toán bao gồm cơ sở hạ tầng cài chính của quốc gia mà trong trường hợp sự cố hoặc gián đoạn xảy ra có thể ảnh hướng đến các khả năng hoạt động liên tục của hệ thống trên diện rộng cũng như xử lý chuyển tiền giá trị lớn hoặc được sử dụng để thanh quyết toán bù trừ giữa các thành viên trong hệ thống. Luật các hệ thống thanh toán của NHTW Thái Lan quy định rằng các hệ thống thanh toán do BOT thiết lập và vận hành như BAHTNET (Mạng chuyển tiền tự động giá trị cao), hệ thống ICAS (Hệ thống Bù trừ séc) được chỉ định là hệ thống thanh toán đặc biệt quan trọng. Luật cũng đưa ra các quy định pháp lý cần thiết để đảm bảo sự hoạt động ổn định của hệ thống thanh toán cũng như biện pháp bảo đảm mọi hoạt động chuyển tiền, thanh toán bù trừ hoặc quyết toán, đã được thực hiện thông qua Hệ thống thanh toán đặc biệt quan trọng trước thời điểm Tòa án ra phán quyết chấp nhận Đơn yêu cầu tổ chức lại doanh nghiệp hoặc tiếp nhận bổ sung thành viên được xem là quyết định cuối cùng và sẽ không được thu hồi, đảo ngược, sửa đổi, ngừng hoặc để sang một bên (quyết toán cuối cùng) để ngăn ngừa rủi ro hệ thống.
Hệ thống thanh toán được chỉ định: là trung tâm hoặc mạng lưới giữa những người sử dụng hệ thống để chuyển tiền, thanh quyết toán bù trừ như hệ thống chuyển tiền liên ngân hàng, hệ thống thanh toán thẻ, hệ thống quyết toán hoặc bất kỳ hệ thống nào khác có thể ảnh hưởng đến lợi ích, lòng tin của công chúng hoặc sự ổn định, bảo mật của hệ thống thanh toán. Để thực hiện hoạt động kinh doanh, hệ thống phải được cơ quan có thẩm quyền tại Thái Lan cấp Giấy phép hoạt động theo quy định.
Dịch vụ thanh toán được chỉ định là các dịch vụ thanh toán được sử dụng phổ biến trong đời sống hàng ngày như: dịch vụ thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và thẻ ATM; dịch vụ tiền điện tử; dịch vụ chuyển tiền điện tử; quy định về chấp nhận thanh toán điện tử cho và thay mặt cho các dịch vụ khác; và các dịch vụ thanh toán khác có thể tác động đến hệ thống tài chính hoặc lợi ích của xã hội và người dân.
Cách tiếp cận giám sát các hệ thống thanh toán của NHTW Thái Lan
NHTW Thái Lan đã thành lập một cơ cấu tổ chức nội bộ chính thức, trong đó chức năng giám sát và vận hành hệ thống thanh toán được tách thành hai bộ phận riêng biệt nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích và đảm bảo sụ giám sát hiệu quả. Đối với hoạt động giám sát các hệ thống thanh toán theo Luật hệ thống thanh toán và các tiêu chuẩn quốc tế PFMI, NHTW Thái Lan có cách tiếp cận giám sát như sau:
Giám sát từ xa liên tục cho phép NHTW Thái Lan theo dõi và giám sát việc quản lý rủi ro và hoạt động của các tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ của các hệ thống thanh toán; theo dõi sự phát triển của hệ thống thanh toán nhằm thu thập thông tin, dữ liệu phục vụ công tác hoạch định chính sách hiệu quả, khả thi. Trong đó yêu cầu tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ hệ thống thanh toán phải lập báo cáo theo mẫu biểu, tần suất và khoảng thời gian theo quy định của NHTW Thái Lan. Ngoài ra, có những yêu cầu đặc biệt đối với các tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ trong việc cung cấp thông tin cho NHTW Thái Lan và các bên liên quan khi cần thiết (như báo cáo trong trường hợp tạm ngừng/sự cố cung cấp dịch vụ hoặc công cụ cảnh báo về sự cố, gián đoạn/chậm chễ của hệ thống trong quá trình cung cấp dịch vụ; báo cáo kết quả đánh giá về hệ thống CNTT và kiểm soát nội bộ, kiểm soát rủi ro; báo cáo tự đánh giá đối với tiêu chuẩn PFMI (chỉ áp dụng cho các tổ chức vận hành) gửi cho NHTW Thái Lan thường xuyên hoặc ít nhất 2 năm/lần; báo cáo số liệu thống kê về thanh toán phục vụ việc phân tích, giám sát và đánh giá rủi ro,…).
Báo cáo đánh giá rủi ro, bao gồm việc xem xét các tác động tiềm ẩn như quản lý các loại rủi ro (thanh khoản, quyết toán, hoạt động, hệ thống) mà một hoặc nhiều thành viên của hệ thống có thể không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán của mình trong một khoảng thời gian xác định và có ảnh hưởng hệ thống đến các thành viên khác bằng cách khiến họ không thể thanh toán các nghĩa vụ của mình, và điều này sẽ dẫn đến tổn thất cho hệ thống thanh toán và hệ thống tài chính.
Hoạt động thanh tra tại chỗ được NHTW Thái Lan thực hiện hàng năm đối với các tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ, trong đó tập trung thanh tra các vấn đề quan tâm hoặc việc thực hiện các khuyến nghị/hành động khắc phục từ các kỳ thanh tra trước, cũng như việc tuân thủ các yêu cầu giám sát theo quy định và quản trị rủi ro theo các tiêu chuẩn quốc tế. Các tổ chức vận hành/nhà cung cấp dịch vụ của hệ thống phải báo cáo và đề xuất các hành động khắc phục, kế hoạch thực hiện các khuyến nghị và định kỳ báo cáo cho NHTW Thái Lan.
Báo cáo Ủy ban để duy trì sự giám sát hiệu quả đối với hệ thống thanh toán và đảm bảo các quy định rõ ràng, minh bạch, phù hợp với các nguyên tắc quản trị tốt nhất, đồng thời cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ cho PSC trong việc xây dựng chính sách liên quan đến hệ thống thanh toán, dưới sự giám sát của NHTW Thái Lan. Kết quả hoạt động kiểm tra và các vấn đề liên quan tới rủi ro trọng yếu phải được báo cáo định kỳ cho PSC theo quy định.
Áp dụng chuẩn mực và cải tiến quy định nhằm giảm thiểu các rủi ro liên quan đến hệ thống thanh toán thông qua việc ban hành thông báo, quy định sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành hướng dẫn phù hợp với kế hoạch hành động đã được PSC phê duyệt đảm bảo hệ thống thanh toán an toàn và bảo mật, thúc đẩy hoạt động hiệu quả, thông suốt, quản lý rủi ro phù hợp và liên tục cung cấp các dịch vụ trong cả trường hợp bình thường và khẩn cấp.
Bên cạnh việc xây dựng, ban hành khung khổ giám sát các hệ thống thanh toán phục vụ cho công tác quản lý nhà nước, NHTW Thái Lan với vai trò là cơ quan quản lý các hệ thống thanh toán đã hợp tác với các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm giám sát các FMI cả trong nước (như Ủy ban Chứng khoán; Bảo hiểm tiền gửi; Hệ thống quyết toán chứng khoán; Đối tác trung tâm) và ngoài nước (Cơ quan quản lý tiền tệ Hồng Kông - HKMA) để chia sẻ thông tin liên quan đến hoạt động giám sát các FMI liên kết hoặc phụ thuộc lẫn nhau nhằm đảm bảo an toàn, bảo mật, quản lý rủi ro phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế của PFMI ….
Sáng kiến ban hành Khung khổ giám sát các hệ thống thanh toán trong khuôn khổ Luật các hệ thống thanh toán của NHTW Thái Lan là bước tiến quan trọng của Chính phủ khẳng định tầm nhìn về phát triển, hiện đại hóa Hệ thống thanh toán gắn với Lộ trình phát triển các hệ thống thanh toán 4.0 của Thái Lan trên cơ sở đảm bảo hài hòa mục tiêu duy trì ổn định thị trường tài chính, hỗ trợ hoạt động thanh toán an toàn, thông suốt và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Khung giám sát các hệ thống thanh toán của NHTW Thái Lan là nguồn thông tin tham khảo hữu ích cho NHNN trong việc cải tiến, nâng cao chất lượng công tác giám sát các hệ thống thanh toán cũng như xây dựng, hoàn thiện Luật các hệ thống thanh toán trong tương lai./.
NMĐ (Theo BOT)