Đại dịch Covid-19 đã tăng tốc mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi số của các quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó công nghệ số đóng vai trò then chốt và là một công cụ quan trọng để giải quyết các thách thức về sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy hoạt động thương mại điện tử. Mới đây, vào tháng 10/2022, tạp chí Chuyển đổi số kinh doanh của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã có những tổng hợp, phân tích sâu về cách thức “số hóa” trở thành động lực trong tăng trưởng và phát triển kinh tế của khu vực Nam Á và Đông Nam Á (ASEAN), cũng như đưa ra những khuyến nghị cho sự phát triển của lĩnh vực này.
Số hóa thay đổi bối cảnh thương mại điện tử ở khu vực châu Á
Chuyển đổi số tại khu vực ASEAN đã và đang mở ra nhiều cơ hội cho người dân, đặc biệt là những người trẻ tuổi. Nhiều quốc gia Châu Á thậm chí còn dẫn đầu thế giới trong một số lĩnh vực số hóa, ví dụ như Philippines và Ma-lai-xi-a đã trở thành hai quốc gia dẫn đầu về tăng trưởng bán lẻ thương mại điện tử. Theo khảo sát của eMarketer, những quốc gia hàng đầu trên thế giới có tăng trưởng bán lẻ thương mại điện tử hàng năm cao nhất là Philippines (25%), Ma-lai-xi-a (23%), Tây Ban Nha (21,9%), Ấn Độ (21%), Mê-hi-cô (20,9%), Canada (20,7%), I-ta-li-a (20,5%), Nga (20,5%), Hàn Quốc (19,5%)…
Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, kết nối kỹ thuật số ở châu Á đóng vai trò quan trọng trong việc khắc phục những khó khăn của hoạt động thương mại truyền thống. Theo báo cáo của Quỹ Nghiên cứu Quan sát viên (Foundation Research Observer), nền kinh tế số đóng vai trò là nhân tố thúc đẩy chính trong sự phục hồi của châu Á theo Tạp chí Nikkei Asia, đại dịch đã tác động đáng kể đến nền kinh tế số của ASEAN (60 triệu người đã trở thành người tiêu dùng trực tuyến trong giai đoạn này). Trong khi đó, Eurominitor International - Công ty hàng đầu thế giới về nghiên cứu thị trường có trụ sở chính tại London (Anh), doanh thu thương mại điện tử ở châu Á-Thái Bình Dương dự kiến tăng gần gấp đôi vào năm 2025, đạt 2 nghìn tỷ USD.
Là lục địa đông dân nhất thế giới, châu Á có số lượng người dùng điện thoại thông minh nhiều nhất, chiếm 2/3 số người sử dụng dịch vụ trên toàn cầu và ước tính còn phát triển hơn nữa. Trong đó, các nước Nam Á và ASEAN có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong khu vực. Việc sử dụng điện thoại thông minh khá phổ biến ở các nền kinh tế mới nổi, các quốc gia như Singapore (87%), Ma-lai-xi-a (83%), Thái Lan (75%) có tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh tương đối cao, thậm chí Philppines có mức tăng cao nhất (trên 90%) vào năm 2020. Theo dự báo của Hiệp hội Hệ thống Thông tin Di động Toàn cầu (GSMA), mức tiêu thị dữ liệu di động ở khu vực Nam Á và ASEAN sẽ tăng gấp ba lần vào năm 2025, từ 9,2 GB lên 28,9 GB mỗi tháng cho mỗi người dùng. Còn theo báo cáo của Ủy ban Kinh tế xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc (UN-ESCAP), châu Á là khu vực có tốc độ phát triển nhanh nhất trên thị trường thương mại điện tử toàn cầu (khoảng 78% trong tổng số 2.448 nghìn tỷ USD doanh số bán lẻ thương mại điện tử được thực hiện trên kênh điện thoại di động).
Ngoài ra, khu vực ASEAN dẫn đầu về sử dụng mạng xã hội trong giai đoạn đại dịch bùng phát. Thực tế mạng xã hội trở thành chất xúc tác hiệu quả trong tiến trình số hóa của châu lục, và tỷ lệ thâm nhập ở khu vực này cao hơn nhiều so với các quốc gia khu vực Nam Á. Trong đó: Ma-lai-xi-a là quốc gia có tỷ lệ sử dụng mạng xã hội cao nhất (81%) ở ASEAN, tiếp theo là Singapore (79%), Philippines (67%), và In-đô-nê-xi-a (59%); tuy nhiên, ở khu vực Nam Á, các quốc gia xếp hạng cao nhất là Ấn Độ và Bangladesh chỉ có tỷ lệ thâm nhập thấp, với lần lượt là 29% và 22%. Về thời lượng sử dụng, theo Globalweb Index, Philippines là quốc gia có người dân dành nhiều thời gian trên mạng xã hội hơn các nước khác trong khu vực với trung bình 3 giờ 53 phút mỗi ngày, tiếp theo lần lượt là In-đô-nê-xi-a 3 giờ 26 phút, Thái Lan 2 giờ 55 phút, Ma-lai-xi-a 2 giờ 45 phút, Ấn Độ 2 giờ 24 phút và Singapore 2 giờ 8 phút.
Xu hướng gia tăng tiêu dùng trên nền tảng số
Lĩnh vực phát triển tiêu dùng trên nền tảng số của khu vực Nam Á và ASEAN có chiều hướng gia tăng, trong đó bốn (04) yếu tố đã góp phần tích cực thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng của lĩnh vực này.
Thứ nhất, một lượng lớn người trẻ tuổi (người bản địa sử dụng công nghệ số) đã góp phần đáng kể vào sự phát triển của ngành.
Thứ hai, việc áp dụng mạnh mẽ các dịch vụ tài chính có thể truy cập qua điện thoại thông minh đang giúp hàng triệu người thực hiện thanh toán số.
Thứ ba, mức độ thâm nhập cao của thiết bị di động trong khu vực, người tiêu dùng thường xuyên sử dụng các trang thương mại điện tử và mạng xã hội để mua sản phẩm, dịch vụ. Trên thực tế, Công ty tư vấn quốc tế McKinsey & Company ước tính tỷ lệ thanh toán số ở châu Á sẽ ở mức 65% vào năm 2024 (so với mức trung bình 52% trên toàn cầu). Qua đó, châu lục này trở thành động lực tăng trưởng tiêu dùng của thế giới.
Thứ tư, hầu hết Chính phủ các nước Nam Á và ASEAN đã đưa ra các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo và cơ sở hạ tầng kỹ thuật công nghệ.
Chân trời “số hóa” của Châu Á ở phía trước
Có thể khẳng định rằng khu vực Nam Á và ASEAN đang có tốc độ phát triển số hóa nhanh chóng, tuy nhiên, để đạt được sự phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế sẵn có của khu vực, một số lĩnh vực cần tiếp tục được cải thiện hơn nữa như cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, an toàn, bảo mật thông tin, và chính sách hỗ trợ phát triển số hóa hiệu quả. Nhiều chuyên gia, các nhà hoạch định chính sách và một số tổ chức nghiên cứu thị trường hiện cho rằng số hóa đang có xu hướng mở rộng hướng tới đối tượng người tiêu dùng cá nhân chứ không chỉ thuần túy là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Bởi vậy, khu vực châu Á cần thúc đẩy tăng cường hợp tác xuyên quốc gia nhiều hơn, chẳng hạn như phát động Sáng kiến về đào tạo kỹ năng kỹ thuật số trên toàn ASEAN “Go Digital ASEAN”1 được Ủy ban Điều phối ASEAN về Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (ACCMSME) phê duyệt triển khai và được tổ chức The Asia Foundation thực hiện với sự hỗ trợ từ Google.org, đã mở ra những cơ hội phát triển kinh tế số và thúc đẩy cơ sở hạ tầng liên quan trong khu vực ASEAN.
Trong khi đó, các Chiến lược cấp quốc gia như Chính sách Truyền thông số Quốc gia của Ấn Độ (2018), Chính sách số 1 về Kỹ thuật số của Pakistan (2018), hay Chiến lược Quốc gia về Công nghệ thông tin và Truyền thông (ICT) của Bangladesh cần phải được thực hiện giám sát đầy đủ như một ưu tiên hàng đầu trong Chiến lược chuyển đổi số Quốc gia.
Cuối cùng, Chính phủ các quốc gia khu vực Nam Á và ASEAN cần hướng đến phát triển một hệ sinh thái kỹ thuật số bền vững hơn bằng cách thúc đẩy các doanh nghiệp khởi nghiệp kỹ thuật số, xóa bỏ các rào cản hạn chế gia nhập thị trường, chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về công nghệ thông tin, và cùng với đó thiết lập khuôn khổ pháp lý ở cấp độ quốc gia đối với kinh tế số./.
NMĐ (Theo Digital Transformation of Business)