Trả lời ĐBQH Huỳnh Nghĩa - TP.Đà Nẵng

Tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội Khóa XIII, Ngân hàng Nhà nước nhận được chất vấn của đại biểu Quốc hội Huỳnh Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng.

Câu hỏi:

1. Về ý kiến chất vấn của Đại biểu Quốc hội nêu tại văn bản số 54/SYCV-KH7 ngày 27/5/2014 của Văn phòng Quốc hội: “Qua tiếp xúc cử tri nhiều ý kiến phản ánh: Vấn đề sở hữu chéo và sở hữu có tính lũng đoạn trong hoạt động ngân hàng ngày càng nóng hơn, nhất là khi tiến hành tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Bởi vì, không ít nợ xấu ở một số ngân hàng thuộc về chính “các ông chủ” ngân hàng, hay nói cách khác chủ nợ và con nợ được tích hợp “trong một chủ thể”. Các ông chủ này có đủ quyền lực để biến nợ xấu ngắn hạn thành nợ xấu trung, dài hạn. Đề nghị Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết phản ánh trên có đúng thực tế không? Nếu đúng thì việc kiểm tra, xử lý vấn đề trên như thế nào trong thời gian qua cũng như trong thời gian tới để tạo tính minh bạch trong hoạt động của ngân hàng? Thống đốc có những quy định gì mang tính đột phá để hạn chế tình trạng sở hữu chéo và sở hữu có tính lũng đoạn trong hoạt động ngân hàng”.

2. Về ý kiến chất vấn nêu tại văn bản số 52/SYCV-KH7 ngày 27/5/2014 của Văn phòng Quốc hội, được sự ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ tại văn bản 3866/VPCP-V.III ngày 29/5/2014: “Việc thành lập Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) vào tháng 7/2013 có nhiệm vụ mua nợ xấu từ các ngân hàng thương mại và trả bằng trái phiếu, đặc biệt là các giải pháp có tính chất ngắn hạn và chưa thật sự căn cơ theo yêu cầu giải quyết nợ xấu của hệ thống ngân hàng thương mại. Bởi vì, tuy việc này góp phần làm sạch nợ xấu, nhưng về thực chất, mới thực hiện việc gom các khoản nợ xấu từ các ngân hàng thương mại về VAMC (nói cách khác, đó chỉ là bút toán chuyển nợ xấu từ tài khoản của các ngân hàng thương mại sang tài khoản của VAMC). Theo đó, tổng số nợ xấu gom về VAMC ngày càng lớn lên (đến nay đã khoảng trên 50 ngàn tỷ đồng) dẫn đến kết quả là, tổng số nợ xấu chuyển về NHNN cũng như Chính phủ sẽ càng lớn hơn. Đề nghị Chính phủ cần làm rõ vấn đề nêu trên và có giải pháp nào xử lý các khoản nợ xấu ngày càng lớn tại VAMC?“

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời Đại biểu Huỳnh Nghĩa như sau:

1. Trả lời chất vấn tại văn bản số 54/SYCV-KH7 ngày 27/5/2014 của Văn phòng Quốc hội: Vấn đề sở hữu chéo, đầu tư chéo có ở hầu hết các hệ thống tài chính, hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) trên thế giới với quy mô và mức độ phức tạp khác nhau, gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực như làm gia tăng rủi ro hệ thống, tạo điều kiện cho các hành vi chuyển vốn lòng vòng, tăng vốn điều lệ không thực chất… cần biện pháp quản lý, kiểm soát khác nhau. Tại Việt Nam, sở hữu chéo, đầu tư chéo trong hệ thống TCTD là vấn đề có tính lịch sử, phát sinh từ trước khi có Luật các tổ chức tín dụng năm 2010. Tính đến cuối năm 2013, quy mô sở hữu chéo trực tiếp chưa lớn, nhưng sở hữu chéo dưới các hình thức khác nhau khá phức tạp, đã gây nên một số tác động tiêu cực đến hoạt động quản trị, điều hành, tính minh bạch trong hoạt động của một số TCTD và đang có xu hướng diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro và ảnh hưởng đến an toàn hoạt động của từng TCTD nói riêng cũng như toàn hệ thống nói chung, gây ra những cản trở nhất định đến quá trình cơ cấu lại hệ thống. Với đặc thù và thực trạng tình hình như trên, vấn đề sở hữu chéo của các TCTD Việt Nam cần được xử lý từng bước, thận trọng và bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Liên quan đến vấn đề này, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có Báo cáo về tình hình sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng và một số giải pháp xử lý gửi Ủy ban Kinh tế Quốc hội; đồng thời đang phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan chuẩn bị báo cáo về sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng, chứng khóa, bảo hiểm để gửi các vị Đại biểu Quốc hội nghiên cứu.

Để hạn chế và tiến tới chấm dứt tình trạng sở hữu chéo trong hệ thống các TCTD, NHNN đã xác định xử lý sở hữu chéo là cần thiết, tất yếu, góp phần bảo đảm cho hoạt động của các TCTD an toàn, lành mạnh và minh bạch; phản ánh đúng thực chất năng lực tài chính của TCTD và hệ thống các TCTD; hạn chế tối đa tác động tiêu cực của sở hữu chéo tới an toàn hoạt động ngân hàng, góp phần thực hiện thành công Đề án Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015. Quan điểm xử lý sở hữu chéo là thận trọng, có lộ trình để giữ ổn định từng TCTD và hệ thống các TCTD; giải pháp xử lý phải toàn diện bao gồm sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách để hạn chế sở hữu chéo và quy định an toàn hoạt động ngân hàng; xử lý đồng bộ, toàn diện nhưng có tính đến đặc điểm của từng TCTD cụ thể.

Trên cơ sở đó, NHNN đã xây dựng và thực hiện các quy định, nhóm giải pháp nhằm hạn chế sở hữu chéo, đầu tư chéo, vi phạm sở hữu cổ phần bao gồm: giải pháp về cơ chế chính sách; giải pháp về thanh tra, giám sát; giải pháp tái cơ cấu. Cụ thể:

(i) Về cơ chế, chính sách và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý:

- Ban hành Thông tư 09/2014/TT-NHNN ngày 18/03/2014 thay thế Thông tư 13/2010/TT-NHNN và Thông tư 19/2010/TT-NHNN “Quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài”; đang xây dựng, hoàn thiện Thông tư hướng dẫn thời hạn, trình tự, thủ tục chuyển tiếp việc cổ đông của TCTD sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ quy định tại Luật các tổ chức tín dụng; Thông tư hướng dẫn điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục góp vốn, mua cổ phần của các TCTD, trong đó có các quy định kiểm soát sở hữu chéo, đầu tư chéo, cho vay cổ đông và người có liên quan, hạn chế chi phối, thao túng TCTD...

- Phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định việc thoái vốn đầu tư ngoài ngành của doanh nghiệp nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 15/NQ-CP ngày 06/03/2014 của Chính phủ, trong đó quy định cụ thể một số nội dung doanh nghiệp nhà nước thoái vốn góp, vốn cổ phần tại TCTD để vừa xử lý vấn đề sở hữu chéo, vừa thúc đẩy tái cơ cấu các TCTD thông qua sáp nhập, hợp nhất và ngăn ngừa việc gia tăng mức độ tập trung sở hữu cổ phần vào một số cổ đông lớn.

- NHNN đã báo cáo và trình Thủ tướng Chính phủ cơ chế cho phép NHNN tiếp nhận, mua lại phần vốn thoái của doanh nghiệp nhà nước tại TCTD nhằm hỗ trợ cho quá trình tái cơ cấu các TCTD.

(ii) Về thanh tra, giám sát:

- NHNN tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về sở hữu vốn điều lệ, việc góp vốn, mua cổ phần, chuyển nhượng cổ phiếu, việc cấp tín dụng cho cổ đông và người có liên quan. Qua công tác thanh tra, giám sát, Ngân hàng Nhà nước đã phát hiện và xử lý nghiêm nhiều trường hợp vi phạm quy định của pháp luật về sở hữu, chuyển nhượng cổ phần và cấp tín dụng1 dẫn đến tổn thất, nợ xấu lớn cho ngân hàng; yêu cầu cổ đông và người có liên quan sở hữu vốn điều lệ vượt quá giới hạn quy định phải thoái vốn về mức quy định; TCTD cho vay cổ đông và người có liên quan vượt quá giới hạn quy định phải thực hiện các biện pháp thu hồi nợ, kể cả việc yêu cầu bán cổ phần, bán tài sản để trả nợ cho ngân hàng.

- Triển khai cơ chế giám sát chặt chẽ các cổ đông, việc chấp hành giới hạn sở hữu cổ phần và quan hệ tín dụng của cổ đông, người có liên quan với tổ chức tín dụng. Định kỳ xem xét, đánh giá thực trạng cơ cấu sở hữu vốn điều lệ và mức độ ảnh hưởng cổ đông lớn, nhóm cổ đông lớn và người có liên quan của các cổ đông lớn đối với quản trị, điều hành và hoạt động của TCTD.

- Phối hợp với Ủy ban chứng khoán theo dõi, giám sát chặt chẽ việc mua bán, chuyển nhượng cổ phiếu của các TCTD trên thị trường chứng khoán. Đồng thời giám sát chặt chẽ các khoản cho vay đối với các nhà đầu tư có giao dịch lớn cổ phiếu để hạn chế việc TCTD cho vay, tài trợ lớn các giao dịch mua bán cổ phiếu gây tác động bất lợi tới thị trường chứng khoán và rủi ro của ngân hàng.

(iii) Về tái cơ cấu:

Trong quá trình thực hiện tái cơ cấu các tổ chức tín dụng, NHNN đã xử lý vấn đề sở hữu chéo như sau:

- Căn cứ Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015” ban hành theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 1/3/2012 của Thủ tướng Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các TCTD xây dựng phương án cơ cấu lại, trong đó đề xuất các giải pháp, lộ trình xử lý các vi phạm sở hữu cổ phần, sở hữu chéo, thoái vốn đầu tư trong các lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro, kém hiệu quả để trình NHNN phê duyệt.

- NHNN đã đề nghị các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chỉ đạo các doanh nghiệp nhà nước (bao gồm cả tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước) có vốn góp hoặc sở hữu cổ phần tại các TCTD xây dựng kế hoạch và thực hiện lộ trình thoái vốn góp, vốn cổ phần tại TCTD đến năm 2015.

- Đối với cổ đông, nhóm cổ đông mới nhận chuyển nhượng cổ phần, vốn góp từ các cổ đông cũ tại ngân hàng thương mại cổ phần yếu kém phải chứng minh có đủ năng lực tài chính, không sử dụng vốn vay, vốn huy động từ chính TCTD đó hoặc các tổ chức, cá nhân khác. Đồng thời, NHNN thông qua các công cụ theo dõi, giám sát và phối hợp với các cơ quan có liên quan tiến hành thêm các biện pháp xác minh nguồn tiền hợp pháp của cổ đông mới.

Đối với việc tái cơ cấu các TCTD yếu kém theo phương án cho phép một số nhà đầu tư có năng lực tài chính tham gia làm cổ đông để giúp TCTD tự chấn chỉnh, củng cố, NHNN đã tiến hành thận trọng, đảm bảo đúng quy định của pháp luật và các giải pháp tái cơ cấu theo Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng nhằm bảo vệ tài sản của nhà nước, quyền lợi của người gửi tiền, an toàn hệ thống TCTD và của từng ngân hàng thương mại. Theo đó, để được NHNN xem xét, phê duyệt việc các nhà đầu tư mới tham gia cơ cấu ngân hàng, Phương án cơ cấu lại của mỗi TCTD phải phản ánh đúng thực trạng tổ chức, hoạt động, tài chính, các tồn tại, hạn chế, bao gồm các vấn đề liên quan đến sở hữu cổ phần, chi phối của các cổ đông/nhóm cổ đông lớn... và phải đưa ra các giải pháp để xử lý các vấn đề này; việc mua lại cổ phần, tham gia góp vốn của các nhà đầu tư mới phải đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật về giới hạn sở hữu cổ phần và phải sử dụng nguồn vốn tự có, không sử dụng vốn đi vay, vốn ủy thác. NHNN theo dõi chặt chẽ việc TCTD thực hiện Đề án tái cơ cấu đã được NHNN phê duyệt và việc các nhà đầu tư mới góp vốn vào TCTD theo đúng quy định. Do vậy, các phương án tái cơ cấu cũng như sự tham gia của các nhà đầu tư mới sẽ không làm gia tăng sở hữu chéo giữa các TCTD.

- Đối với các TCTD được sở hữu bởi cùng một hoặc một nhóm cổ đông, NHNN thực hiện sáp nhập, hợp nhất các TCTD này với nhau để vừa xử lý vấn đề sở hữu chéo, tránh sự liên thông vốn giữa các TCTD vừa xử lý những vấn đề yếu kém, vi phạm pháp luật của các TCTD.

2. Trả lời chất vấn nêu tại văn bản số 52/SYCV-KH7 ngày 27/5/2014 của Văn phòng Quốc hội: Việc xử lý nợ xấu thông qua Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng (VAMC)2 là một trong các giải pháp chủ yếu trong tổng thể nhiều giải pháp xử lý nợ xấu của hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD). Việc xử lý nợ xấu thông qua VAMC đạt được các mục tiêu: (i) Xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD bằng cơ chế phân bổ dần chi phí trích lập dự phòng rủi ro giúp các TCTD cân đối năng lực tài chính xử lý các tổn thất về nợ xấu; (ii) Hỗ trợ khách hàng vay thông qua việc cơ cấu lại khoản nợ, hỗ trợ tài chính cho khách hàng vay, chuyển nợ thành vốn góp,... (iii) Với một số quyền hạn đặc thù, VAMC sẽ phối hợp các cơ quan liên quan trong việc đẩy nhanh tiến độ bán, xử lý nợ và tài sản bảo đảm.

Sau khi bán nợ xấu cho VAMC, trên bảng cân đối kế toán của TCTD bán nợ, khoản nợ xấu bán cho Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam được thay thế bằng các trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành.

Sau khi mua khoản nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt, VAMC sẽ thực hiện đầy đủ quyền chủ nợ để xử lý nợ xấu phù hợp với từng khoản nợ bằng các hình thức pháp luật quy định như: cơ cấu lại khoản nợ, hỗ trợ tài chính cho khách hàng vay, chuyển nợ thành vốn góp, thu nợ của khách hàng vay, xử lý tài sản bảo đảm... 3

Trong giai đoạn đầu, khi nguồn lực tài chính và năng lực quản lý rủi ro còn hạn chế thì VAMC tập trung mua bán nợ bằng trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành vì hình thức này cho phép xử lý nợ xấu nhanh hơn so với hình thức mua nợ theo giá trị thị trường. Để xác định giá trị thị trường của khoản nợ xấu cần phải tạo lập được thị trường mua bán nợ xấu và phát triển năng lực của VAMC về mua, bán nợ xấu theo cơ chế thị trường cũng như kiểm soát rủi ro liên quan đến các khoản nợ đó cần phải có thời gian. Mặt khác, việc mua bán nợ theo giá trị thị trường đồng nghĩa với việc VAMC cần phải có tài chính đủ mạnh và phải chấp nhận rủi ro.

Trong trung hạn, căn cứ khả năng quản trị, tiềm lực tài chính và mức độ phát triển thị trường mua bán nợ xấu, nhu cầu của nhà đầu tư, VAMC sẽ triển khai việc mua, bán nợ xấu theo giá trị thị trường.

Để thu hút các nguồn lực xã hội tham gia mua, bán và xử lý nợ xấu góp phần thúc đẩy quá trình xử lý nợ xấu, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động phối hợp với các Bộ, ngành tập trung triển khai thực hiện Nghị định số 53/2013/NĐ-CP và Quyết định số 843/QĐ-TTg, trong đó tập trung vào việc ban hành các quy định hỗ trợ cho việc xử lý nợ xấu, cụ thể: (i) Các chính sách, quy định về miễn, giảm thuế liên quan đến mua, bán tài sản bảo đảm để xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng; miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế VAT cho VAMC; (ii) Hoàn thiện các quy định về giao dịch bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm; (iii) Hoàn thiện các quy định về quản lý đô thị, đầu tư và xây dựng, thị trường bất động sản; (iv) Tạo điều kiện thuận lợi cho người nước ngoài mua, sở hữu nhà ở.

Ngày 21/4/2014, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định số 743/QĐ-NHNN về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định thành lập VAMC, theo đó cơ cấu tổ chức của VAMC có thêm Ban Bán và Xử lý nợ. Điều này sẽ giúp VAMC có một bộ phận chuyên nghiệp với nguồn nhân lực tập trung cho hoạt động nghiên cứu thị trường, đánh giá, phân loại các khoản nợ xấu và đề xuất các giải pháp xử lý phù hợp tạo điều kiện đẩy mạnh quá trình bán và xử lý nợ xấu.

Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước chủ động phối hợp với Bộ Tư pháp để đẩy nhanh việc xây dựng và ban hành các văn bản quy định, hướng dẫn về xử lý tài sản bảo đảm của TCTD, VAMC. Dự kiến, trong thời gian tới, Thông tư liên tịch hướng dẫn một số vấn đề về xử lý tài sản bảo đảm và Thông tư quy định, hướng dẫn về bán đấu giá tài sản của VAMC được ban hành sẽ thúc đẩy quá trình xử lý dứt điểm nợ xấu thông qua xử lý tài sản bảo đảm. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng phương án bổ sung nguồn vốn hoạt động cho VAMC nhằm nâng cao năng lực tài chính để VAMC thực hiện mua nợ xấu theo giá trị thị trường.

Với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xử lý nợ xấu và các giải pháp xử lý nợ xấu như đã nêu trong Đề án xử lý nợ xấu của các TCTD, VAMC có thể đạt được mục tiêu xử lý nợ xấu đề ra.

Tóm lại, xử lý nợ xấu qua VAMC là cách thức xử lý đặc thù có tính khả thi nhất trong điều kiện Chính phủ không tài trợ cho việc xử lý nợ xấu. Nợ xấu bán cho VAMC được thanh toán bằng trái phiếu đặc biệt nhưng VAMC cũng như Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước không phải chịu rủi ro. Toàn bộ rủi ro của các khoản nợ xấu bán cho VAMC vẫn do TCTD bán nợ chịu.

Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu và thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ. Trân trọng cám ơn sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội đối với hoạt động của hệ thống Ngân hàng.