Ngày 01/02/2015, Thông tư số 36/TT-NHNN ngày 20/11/2014 (Thông tư 36) qui định các giới hạn, tỉ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (gọi chung là TCTD) bắt đầu có hiệu lực thi hành. Việc áp dụng Thông tư 36 từ ngày 01/02 theo đúng thời gian đã được xác định khi ban hành cho thấy, tính chủ động và thái độ kiên quyết của NHNN trong việc củng cố và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam, làm thay đổi nhận thức của các TCTD là phải triệt để tái cơ cấu và chủ động thực hiện các qui định của pháp luật, nhất là qui định an toàn trong hoạt động kinh doanh tiền tệ.
Thông tư 36 được ban hành ngày 20/11/2014 với một số nội dung mà giới quan sát nhận định là, sẽ gây tác động tiêu cực lên thị trường chứng khoán Việt Nam. Khoản 3 (Điều 14, Thông tư 36) qui định: “Tổng mức dư nợ cấp tín dụng của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với tất cả khách hàng để đầu tư, kinh doanh cổ phiếu không được vượt quá 5% vốn điều lệ, vốn được cấp của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.” Khoản này được coi là thay thế khoản 9 (Điều 8, Thông tư số 13/2010/TT-NHNN) qui định: “Tổng dư nợ cho vay và chiết khấu giấy tờ có giá đối với tất cả khách hàng nhằm đầu tư, kinh doanh chứng khoán không vượt quá 20% vốn điều lệ của TCTD.” Về lý thuyết, việc giảm từ con số 20% xuống 5% gây tác động tiêu cực đến hoạt động cho vay chứng khoán. Tuy nhiên, thực tế thị trường chứng khoán không diễn ra như vậy, do các TCTD hầu như không còn cho vay để đầu tư kinh doanh chứng khoán.
Từ đầu năm 2007, các TCTD Việt Nam đã vấp phải rất nhiều rủi ro khi thị trường chứng khoán lao dốc sau thời kỳ đầu tăng trưởng quá nóng, tiếp theo là sự ảm đạm của thị trường nhà đất, nợ xấu tăng cao. Trong hoàn cảnh đó, hoạt động cho vay và đầu tư của các TCTD được điều chỉnh theo hướng thận trọng hơn nhằm đảm bảo an toàn nguồn vốn, trong đó thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản được coi là hai lĩnh vực ẩn chứa nhiều rủi ro nhất.
Để chấn chính hoạt động của các TCTD, NHNN đã liên tục đưa ra những qui định mới, nhằm tăng cường quản lý và giám sát hoạt động kinh doanh tiền tệ của các TCTD. Nhìn chung, các qui định của NHNN ngày càng có xu hướng thắt chặt các qui định an toàn, phù hợp dần với thông lệ và chuẩn mực quốc tế, nhất là các qui định về vốn do Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng đề xuất. Nhờ các biện pháp quyết liệt của NHNN và nỗ lực của các TCTD, thanh khoản của hệ thống ngân hàng Việt Nam được cải thiện dần, hạn chế đáng kể những tác động tiêu cực của khủng hoảng tài chính 2008-2009 và suy thoái kinh tế toàn cầu sau đó. Các chỉ số an toàn và hiệu quả của các TCTD đã được cải thiện đáng kể, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào hệ thống tài chính quốc tế.
Trong phiên giao dịch đầu tháng 02 (ngày 02/02/2015), thị trường chứng khoán bước vào một đợt điều chỉnh giảm, nhất là các cổ phiếu ngân hàng, đây là biểu hiện hết sức bình thường do thị trường chứng khoán rất nhạy cảm trước những thông tin và biện pháp điều chỉnh từ cơ quan chức năng. Ngoài qui định siết cho vay để kinh doanh chứng khoán, qui định một ngân hàng thương mại chỉ được mua, nắm giữ cổ phiếu của không quá 2 TCTD khác và tỉ lệ sở hữu dưới 5% vốn cổ phần (điểm 3, Điều 20, Thông tư 36) cũng phần nào khiến một số nhà đầu tư dè dặt trong việc đặt lệnh mua, bán cổ phiếu ngân hàng, gây ra hiệu ứng lan truyền sang những cổ phiếu khác.
Tuy nhiên, nhóm cổ phiếu ngân hàng chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ trên thị trường chứng khoán và qui định tại Thông tư 36 đã được báo trước, nên không gây tác động tiêu cực đến thị trường và tâm lý của các nhà đầu tư. Sau 03 phiên giảm điểm, thị trường chứng khoán đã tăng trở lại, mặc dù thanh khoản không cao do các nhà đầu tư bắt đầu nghỉ ngơi để chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Ất Mùi.
HTT