Tương lai tiền điện tử tại Việt Nam
Khuê Nguyễn
Phân biệt rõ ràng tiền số hoá và tiền điện tử; những ứng dụng của tiền số hoá vào thực tế kinh doanh của NH; hay việc ứng xử của các cơ quan Nhà nước với tiền kỹ thuật số... là những nội dung chính được bàn luận tại Toạ đàm khoa học “Tiền kỹ thuật số - Xu hướng phát triển và phản ứng chính sách”, sự kiện nằm trong khuôn khổ Banking Vietnam 2017 do Chi đoàn Viện Chiến lược NH phối hợp Vụ II (Cơ quan Thanh tra, giám sát NH) tổ chức ngày 11/5/2017.
Phát triển tiền kỹ thuật số là một trong những xu hướng nằm trong tác động của cuộc Cách mạng Khoa học công nghệ 4.0. Bởi vậy theo bà Lê Phương Lan, Phó viện trưởng Viện Chiến lược NH, thanh niên là những người năng động và dễ bắt nhịp với điều mới mẻ, đặc biệt trong lĩnh vực liên quan tới công nghệ mới. “Đối với thanh niên ngành NH, những tiếp cận và hiểu biết công nghệ mới sẽ hỗ trợ rất nhiều trong công tác chuyên môn, qua đó thúc đẩy sáng tạo, nâng cao hiệu quả công việc”, bà Lan nhấn mạnh.
Trong bài trình bày của mình về “Tiền điện tử và xu hướng mới trên thế giới”, ông Lê Quang Trung, đoàn viên Chi đoàn Viện Chiến lược NH đã nêu lên việc phân loại tiền điện tử gồm: tiền điện tử offline (thẻ trả trước, thẻ thông minh); tiền điện tử online (ví điện tử); tiền mặt điện tử (hệ thống cho phép một người có thể chi trả cho hàng hoá dịch vụ bằng việc chuyển một dãy số từ máy tính này sang máy tính khác). Để tiền điện tử được coi là tiền mặt điện tử, cần phải thoả mãn hai yếu tố là tính vô danh và có thể được luân chuyển từ người này sang người khác.
Khẳng định phát triển tiền điện tử trong tương lai là xu thế tất yếu, song ông Trung cũng chia sẻ, tiền điện tử không thể thay thế tiền pháp định hoặc các tài sản tương đương tiền, mà sẽ phát triển song song cùng nhau. Giá trị lưu trữ của tiền điện tử cũng phụ thuộc vào lượng tiền pháp định hoặc tài sản tương đương mà nó đại diện. Và nếu không kiểm soát tiền mặt điện tử có thể biến tướng giống như một loại chứng khoán.
Như vậy, việc đưa ra khái niệm chính xác sẽ làm cơ sở xây dựng khung pháp lý phát triển tiền điện tử. Liên quan tới tiền ảo - cũng có thể định nghĩa là một loại tiền kỹ thuật số, Ths. Ngô Văn Đức (Vụ Thanh toán, NHNN) khẳng định: Tiền ảo không phải là một loại tiền tệ hợp pháp, được phát hành bởi một quốc gia. Tại Việt Nam, NHNN đã yêu cầu các TCTD không xem tiền ảo là một loại tiền tệ và không tham gia mua bán, chấp nhận tiền ảo nói chung và Bitcoin nói riêng như một phương tiện thanh toán.
Cũng nên xem xét khuyến khích phát triển tiền điện tử đi cùng với các dịch vụ NH điện tử khác để tránh việc cạnh tranh gây lãng phí nguồn lực. Để quản lý hiệu quả tiền điện tử trong tương lai, chỉ nên cấp phép phát hành tiền điện tử cho các tổ chức phát hành tiền điện tử. Song song với đó cần có thêm các công cụ chính sách tiền tệ mới để kiểm soát tiền điện tử khi tổng phương tiện thanh toán tăng lên và tránh làm giảm khả năng kiểm soát cung tiền của NHTW. Giám sát chặt chẽ hoạt động thanh toán tiền điện tử với hoạt động tín dụng tiền điện tử tránh trường hợp gây nên hệ số nhân tiền tệ quá lớn...
Đồng tình với quan điểm của ông Lê Quang Trung, đại diện tới từ Vụ Thanh toán chia sẻ thêm: Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và giám sát là điều vô cùng quan trọng, thông qua các Nghị định của Chính phủ về tiền ảo, tiền điện tử. Việt Nam cũng đã từng bước chính thức hợp pháp hoá việc có thể sử dụng một số loại tiền điện tử trong thanh toán mua bán hàng hoá, thuê dịch vụ...
Như việc ban hành Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 quy định về việc thanh toán không dùng tiền mặt. Trong đó có đề cập đến dịch vụ “trung gian thanh toán” do các DN cung ứng (phi NH). Hay Thông tư số 39/2014 ngày 11/11/2014 của NHNN hướng dẫn về dịch vụ trung gian thanh toán. NHNN hiện cũng đã thành lập Ban Chỉ đạo Fintech của NHNN. Qua đó hoàn thiện hệ sinh thái Fintech, thiết lập khuôn khổ pháp lý cho lĩnh vực Fintech tại Việt Nam, đồng thời có những chiến lược thúc đẩy sự phát triển an toàn, hiệu quả đối với các Fintech Startups.
Toạ đàm đã ghi nhận khá nhiều ý kiến đóng góp, chia sẻ cũng như những đề xuất, kiến nghị của các đại biểu xung quanh việc làm sao để phát triển được tiền điện tử hiệu quả. Đại diện BIDV kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành liên quan cần xây dựng, ban hành lộ trình, kế hoạch triển khai việc cung ứng tiền điện tử tại Việt Nam. Đồng thời bổ sung hoàn thiện hành lang pháp lý về tiền điện tử, thanh toán điện tử... Đặc biệt là các vấn đề thanh toán mới phát sinh khi triển khai cung ứng tiền mặt điện tử tại Việt Nam.
Với vai trò đặc biệt của mình, các NHTM cũng mong muốn NHNN xem xét đẩy nhanh hơn việc củng cố hoàn thiện hạ tầng thanh toán điện tử quốc gia theo các chuẩn mực quốc tế với công nghệ hiện đại. Tích cực hơn trong việc rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế chính sách phát triển thanh toán bằng tiền điện tử, nhất là tạo cơ sở khuyến khích cho phát triển dịch vụ thanh toán điện tử phục vụ khách hàng cá nhân. Phần đông các ý kiến của NHTM đều đồng thuận với việc NHNN cần giữ vai trò đầu mối và duy trì đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền tăng cường nhận thức về tiền điện tử...