Tại báo cáo cập nhật về thực tế và triển vọng kinh tế thế giới năm 2018, Liên hiệp quốc (UN) nhận định, kinh tế toàn cầu được dự báo sẽ tăng cao hơn kỳ vọng với mức tăng trưởng trên 3,0% trong hai năm 2018-2019, phản ánh xu hướng tăng trưởng bền vững tại các nước phát triển và điều kiện đầu tư thuận lợi.
Báo cáo nêu rõ, kinh tế toàn cầu bắt đầu phục hồi rõ nét từ năm 2017 với mức tăng trưởng 3,0% - mức tăng cao nhất kể từ năm 2011. Động lực tăng trưởng cao tiếp tục được duy trì trong hai năm 2018-2019, với mức tăng GDP dự kiến đạt 3,2%, tăng 0,2% và 0,1% so với dự báo trước đó, phản ánh xu hướng kinh tế tiếp tục phục hồi tại các nước phát triển nhờ thu nhập tăng cao, điều kiện đầu tư thuận lợi tại phần lớn các quốc gia và khu vực, cũng như tác động ngắn hạn của chương trình mở rộng tài khóa tại Mỹ.
Xu hướng tăng giá năng lượng và các mặt hàng kim loại cũng góp phần hỗ trợ tăng trưởng và phục hồi kinh tế, nhất là tại các nước xuất khẩu hàng hóa. Giá cả phục hồi cũng góp phần hỗ trợ nhu cầu và các các hoạt động trao đổi thương mại. Trong đó, nhiều nước xuất khẩu hàng hóa sẽ được hưởng lợi từ xu hướng tăng giá năng lượng và kim loại.
Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế chưa đồng đều giữa các quốc gia và khu vực, GDP tại nhiều khu vực trên thế giới vẫn tăng thấp. Đông và Nam Á vẫn là khu vực kinh tế năng động nhất, nhờ nhu cầu trong nước tăng cao và chính sách kinh tế vĩ mô thuận lợi. Trái lại, tăng trưởng kinh tế vẫn là thách thức rất lớn đối với các nước xuất khẩu hàng hóa, nhất là những nước phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên vốn đang ngày càng cạn kiệt. Hơn nữa, triển vọng kinh tế dài hạn bị cản trở bởi hoạt động đầu tư trầm lắng trong thời gian dài sau khủng hoảng và năng suất tăng chậm dần.
Tại Trung, Nam và Tây Phi; Tây Á; Mỹ Latinh và Caribê, GDP bình quân đầu người trong các năm 2017-2019 được dự báo sẽ giảm hoặc tăng không đáng kể. Khoảng 20% dân số toàn cầu đang sinh sống tại những khu vực này, nhưng 275 triệu người vẫn sống dưới mức nghèo khổ (chiếm trên 1/3). Nếu không có biện pháp thích hợp, khoảng ¼ dân số châu Phi sẽ rơi vào ngưỡng nghèo quá mức trước năm 2030.
Báo cáo nhấn mạnh, mặc dù thế giới đã khắc phục được phần lớn hậu quả khủng hoảng, nhưng hàng loạt rủi ro và bất ổn vẫn hiện hữu. Bao gồm, căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế chủ chốt, khó định đoán các biện pháp thu hẹp tiền tệ tại các nước phát triển, nợ nần tăng cao, căng thẳng địa chính trị leo thang. Cụ thể là, thanh khoản dồi dào và lãi suất thấp trong nhiều năm đã dẫn đến hệ quả là nợ nần tăng cao, dẫn đến tình trạng mất cân đối tài chính trên toàn cầu hàng loạt rủi ro ngắn hạn và tổn thương tài chính dài hạn có thể cản trở xu hướng phục hồi kinh tế toàn cầu. Mức lương tăng thấp, nợ nần ở mức cao và bất định chính sách tiếp tục cản trở nhu cầu chi tiêu.
Nhiều nước đang phát triển - nhất là những nước mở cửa thị trường vốn ở mức cao, đang đối mặt với nguy cơ đảo chiều dòng vốn và rối loạn tài chính, khi các nước phát triển thu hẹp dần chính sách tiền tệ nới lỏng, và điều kiện tài chính toàn cầu không còn thuận lợi như trước đây.
Trên toàn cầu, đà phục hồi thương mại có thể chững lại và suy giảm, nếu chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, trong bối cảnh căng thẳng và tranh cãi thương mại có xu hướng tăng cao. Do mối quan hệ chặt chẽ giữa thương mại, đầu tư và năng suất, các rào cản thương mại sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến triển vọng kinh tế trung hạn.
Sau khi giảm thấp trong giai đoạn 2014-2016, giá cả hàng hóa bắt đầu phục hồi từ năm 2017, nhưng không đồng đều giữa các mặt hàng chủ chốt. Giá dầu bắt đầu phục hồi dần từ đầu năm 2016, nhưng hiện vẫn ở mức thấp, chưa hỗ trợ đáng kể cho các nước xuất khẩu dầu trong việc khắc phục khó khăn, đặt ra yêu cầu là phải đa dạng hóa kinh tế. Trên toàn cầu, giá cả hàng hóa có xu hướng tăng dần từ 2,6% trong năm 2017 lên 2,8% trong hai năm 2018-2019. Tuy nhiên, mức lạm phát này chưa đủ mạnh để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các nước phát triển và đang phát triển.
Tại các nước phát triển, GDP tăng dần cùng với lạm phát. Yếu tố hỗ trợ tăng lạm phát bắt nguồn từ giá dầu, khi mặt hàng này tăng giá trở lại từ đầu năm 2016. Tại Nhật Bản, lạm phát đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng dương, trong khi lạm phát cơ bản tại Mỹ và VQ Anh đã vượt ngưỡng mục tiêu 2,0% từ cuối năm 2017. Tại khu vực đồng euro, nguy cơ giảm phát bị đẩy lùi.
Trái lại, áp lực lạm phát giảm đáng kể tại nhiều nước đang phát triển và các nước đang chuyển đổi, tạo dư địa thuận lợi cho một số nước tại Nam Mỹ, châu Phi và Cộng đồng các Quốc gia độc lập. Từ năm 2017, nhiều nước đã tiến hành hạ lãi suất để khuyến khích đầu tư và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Tại một số nước như CHLB Nga và CH Nam Phi, đồng bản tệ phục hồi trở lại, sau khi giảm sâu trong hai năm 2015-2016. Tại nhiều nước châu Phi, áp lực lạm phát cao cũng giảm dần, sau khi tăng tới 2 con số trong những tháng đầu năm 2017 do mất mùa và thời tiết bất lợi, nguồn cung gián đoạn do xung đột tăng cao.
Một vấn đến trầm trọng là tình trạng biến đổi khí hậu và vấn đề bảo vệ môi trường, nhất là tình trạng ô nhiễm không khí bắt nguồn từ năng lượng hóa thạch và sản xuất xi măng, riêng hai hoạt động kinh tế này đã đẩy mức ô nhiễm CO2 tăng 1,4% trong năm 2017 và có nguy cơ ngày càng tăng cao, làm tăng chi phí kinh tế và ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển bền vững.
Hoàng Thế Thỏa
Nguồn: UN năm 2018