a) Tên Đề tài: Vai trò của ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước tham gia tái cơ cấu tổ chức tín dụng yếu kém – nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Mã số: ĐTNH.019/16.
b) Tổ chức chủ trì: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
c) Chủ nhiệm và người tham gia chính:
- Chủ nhiệm: TS. Nghiêm Xuân Thành, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam.
- Thư ký: Ths. Lê Hoàng Tùng
- Các thành viên tham gia: TS. Nguyễn Danh Lương; Ths. Ngô Thúy Phượng; Ths. Phùng Xuân Hải; Ths. Phạm Thúy Nga.
d) Mục tiêu của nhiệm vụ: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp cơ cấu lại các NHTM yếu kém.
đ) Thời gian bắt đầu và thời gian kết thúc:
- Thời gian bắt đầu: Tháng 10/2016.
- Thời gian kết thúc: Tháng 02/2018.
e) Kinh phí thực hiện: 200 triệu đồng.
g) Kết quả thực hiện:
Nhằm mục tiêu nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp cơ cấu lại các NHTM yếu kém, đề tài ĐTNH.019/16 triển khai các nội dung nghiên cứu cụ thể sau:
Chương 1 nghiên cứu cơ sở lý luận về NHTM và cơ cấu lại hệ thống NHTM, bao gồm khái niệm cơ cấu lại hệ thống NHTM, lý do phải cơ cấu lại và nội dung cơ cấu lại NHTM; đồng thời làm rõ những khó khăn và rủi ro trong quá trình cơ cấu lại, vai trò của NHTW trong quá trình cơ cấu lại hệ thống NHTM; phân tích kinh nghiệm của một số quốc gia trong cơ cấu lại ngân hàng từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
Theo nhóm nghiên cứu, NHTW có vai trò quan trọng trong quá trình cơ cấu lại hệ thống NHTM, thể hiện qua những nội dung: Tổ chức quá trình cơ cấu lại hệ thống NHTM; Điều phối, hỗ trợ thực hiện cơ cấu lại hệ thống NHTM, đồng thời, đánh giá kết quả thực hiện cơ cấu lại theo từng giai đoạn và đưa ra biện pháp điều chỉnh hay chấn chỉnh kịp thời những bất cập trong quá trình thực hiện cơ cấu lại hệ thống NHTM.
Để cơ cấu lại hệ thống ngân hàng, các quốc gia đã áp dụng nhiều phương thức, giải pháp khác nhau, xét theo chủ thể thực hiện, theo nguyên nhân dẫn tới phải cơ cấu lại… để có các giải pháp nhằm xử lý nợ xấu, cải thiện thanh khoản và năng lực tài chính, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ cung cấp, các giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản trị… Qua nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn của các quốc gia khác, nhóm nghiên cứu rút ra một số bài học cho Việt Nam về tầm quan trọng của việc nhận thức đúng tính cấp thiết của hoạt động cơ cấu lại hệ thống NHTM; tầm quan trọng của việc rà soát, đánh giá một cách toàn diện, chính xác thực trạng của các ngân hàng, phân loại thành các nhóm với các trọng tâm và giải pháp phù hợp; về nguyên tắc giữ vững và củng cố niềm tin của thị trường; về tiếp tục đổi mới quản trị ngân hàng theo thông lệ quốc tế tốt nhất; về nâng cao tính độc lập của NHNN…
Chương 2 của đề tài nghiên cứu thực trạng cơ cấu lại hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2015 và thực trạng cơ cấu lại Ngân hàng Xây dựng. Theo nhóm nghiên cứu, quá trình cơ cấu lại hệ thống các TCTD vẫn còn một số hạn chế như việc tăng vốn điều lệ của nhiều TCTD chưa đạt mục tiêu; nợ xấu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro; tiến độ thoái vốn đầu tư của DNNN trong lĩnh vực ngân hàng chậm, các NHTM được NHNN mua lại cần phải có thời gian, nguồn lực tài chính để khắc phục và phải có cơ chế, chính sách hỗ trợ đặc thù ; tình hình nội bộ tại một số TCTD sáp nhập, hợp nhất diễn biến phức tạp; tình trạng sở hữu chéo, nhóm cổ đông chi phối còn tiềm ẩn nhiều rủi ro...
Đối với trường hợp cơ cấu lại Ngân hàng Xây dựng, mặc dù đạt được một số kết quả bước đầu song tiến trình vẫn còn hết sức khó khăn và không có cơ hội phục hồi nếu không có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Những yếu kém căn bản vẫn chưa được giải quyết một cách hiệu quả do: (i) Quy mô nợ xấu và tài sản không sinh lời của Ngân hàng Xây dựng hiện vẫn rất lớn, phần lớn các khoản nợ và tài sản tồn đọng đều liên quan đến vụ án, hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh; (ii) Tình trạng âm vốn chủ sở hữu của NHXD quá lớn, âm nhiều lần quy mô vốn điều lệ, vẫn trong tình trạng mất khả năng thanh toán nghiêm trọng và không đảm bảo tỷ lệ an toàn hoạt động theo quy định; (iii) Do hoạt động của NHXD vẫn trong tình trạng cầm chừng, nguồn thu tạo ra không đủ bù đắp chi phí hoạt động kinh doanh nên lỗ lũy kế tiếp tục gia tăng.
Chương 3 của đề tài tập trung phân tích về các giải pháp Vietcombank hỗ trợ cơ cấu lại Ngân hàng Xây dựng, từ đó đưa ra một số đề xuất chung về cơ cấu lại các TCTD yếu kém. Nghiên cứu tại đây cho thấy một số khó khăn, vướng mắc khi triển khai các giải pháp hỗ trợ cơ cấu lại NHXD trong việc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro, trong việc tuân thủ các tỷ lệ an toàn hoạt động của VCB, trong hỗ trợ tín dụng hay khó khăn về việc bù đắp các tổn thất khi VCB tham gia cơ cấu lại… Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đề xuất 03 phương án xử lý đối với các ngân hàng được mua bắt buộc, bao gồm: Phương án bán cho nhà đầu tư mới; Phương án cơ cấu lại và áp dụng các biện pháp hỗ trợ của Nhà nước để duy trì hoạt động; và, Phương án phá sản. Trong đó, phương án cho phá sản cần được tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng như là giải pháp cuối cùng.
Đề tài được Hội đồng tư vấn đánh giá nghiệm thu kết quả thực hiện xếp loại Giỏi./.