Theo các khảo sát gần đây kinh tế thế giới đang có những dấu hiệu phục hồi tích cực cùng với việc nới lỏng các biện pháp phong tỏa tại hầu hết các quốc gia. Tuy nhiên, triển vọng kinh tế toàn cầu hiện vẫn phụ thuộc vào diễn biến của dịch Covid-19. Trong bối cảnh số ca nhiễm mới tiếp tục tăng tại nhiều nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Mỹ Latin và một số nền kinh tế thị trường mới nổi như Ấn Độ và Nam Phi, tiến trình phục hồi trở nên không chắc chắn.
Nhiều chỉ báo kinh tế được cải thiện
Kết quả khảo sát của Markit và ECB gần đây cho thấy sự sụt giảm kinh tế thế giới đã chạm đáy vào nửa đầu 2020. Trong tháng 6, chỉ số tổng hợp PMI toàn cầu (không bao gồm khu vực đồng euro) có sự phục hồi từ mức thấp nhất của tháng 4 và đã đạt 47,6. Sự tăng trưởng trong tháng 6 diễn ra trên diện rộng tại tất cả các khu vực sản xuất và dịch vụ. Xu hướng này cũng được ghi nhận ở hầu hết các nền kinh tế phát triển và mới nổi chủ chốt. Tuy nhiên, ngoại trừ Trung Quốc, chỉ số PMI của các nước tiếp tục ở mức dưới 50, cho thấy sự quay trở lại của các hoạt động vẫn còn yếu trên phạm vi toàn cầu.
Bên cạnh đó, lòng tin của người tiêu dùng cũng đang được phục hồi, đặc biệt là tại các nước nơi dịch bệnh được kiềm chế sớm, như Trung Quốc và Hàn Quốc. Tuy nhiên các chỉ số này vẫn ở mức thấp so với trước đại dịch. Trong khi đó trên phạm vi toàn cầu, các ca nhiễm mới tiếp tục tăng, có thể khiến cho quá trình phục hồi tiêu dùng càng trở nên trì trệ và mong manh.
Thương mại toàn cầu tiếp tục yếu, với việc hoạt động nhập khẩu trên thế giới (không tính khu vực đồng euro) giảm sâu trong tháng 4, kéo theo hai quý giảm liên tiếp. Sự sụt giảm này diễn ra cùng với cao điểm thực hiện các biện pháp kiềm chế dịch bệnh trên thế giới. Mặc dù chỉ số PMI toàn cầu cho các đơn hàng xuất khẩu mới (không gồm khu vực đồng euro) đã được cải thiện trong tháng 5 và 6, nó vẫn chứng tỏ hoạt động thương mại yếu.
Trong tháng 5, lạm phát của các nước thuộc OECD đã giảm còn 0,7%, chủ yếu do giá năng lượng giảm mạnh. Trong khi đó lạm phát (không tính giá lương thực và năng lượng) tiếp tục ổn định ở mức 1,6%. Tốc độ tăng chậm của lạm phát diễn ra rộng khắp tại hầu hết các nền kinh tế phát triển và các thị trường mới nổi chủ chốt không thuộc OECD. Áp lực lạm phát toàn cầu được dự báo tiếp tục không mấy sáng sủa do giá dầu giảm và sức cầu yếu. Tuy nhiên, giá dầu mỏ hiện đã phục hồi đáng kể do nhu cầu tăng cao hơn dự đoán sau khi nhiều nước nới lỏng các biện pháp phong tỏa. Cùng với cầu tăng, việc các nước OPEC+ đã thỏa thuận giảm sản lượng 10 triệu thùng/ngày kể từ tháng 5 và Hoa Kỳ cắt đáng kể sản lượng dầu mỏ cũng giúp hỗ trợ giá dầu.
Mức độ phục hồi của các nền kinh tế lớn không đồng đều
Các số liệu về kinh tế của Hoa Kỳ gần đây đã gây bất ngờ theo chiều hướng tích cực, mặc dù mức độ các hoạt động vẫn còn yếu. Với việc dỡ bỏ dần các biện pháp phong tỏa, hoạt động kinh tế được khôi phục với nhiều chỉ báo tăng trưởng. Doanh số bán lẻ và dịch vụ ăn uống phục hồi nhanh chóng vào tháng 5 khi các hộ gia đình tăng chi tiêu từ các gói kích thích của chính phủ và người lao động bắt đầu trở lại làm việc. Thị trường lao động có tín hiệu cải thiện khi mà trong tháng 5 và 6, Mỹ đã có thêm 7,5 triệu việc làm mới, chiếm 1/3 số việc làm đã mất hồi tháng 2. Tuy ghi nhận mức tăng kỷ lục, các số liệu về thị trường lao động hiện nay vẫn cần phải được đánh giá một cách thận trọng, khi chúng dựa trên một cuộc khảo sát trung tuần và không phản ánh hết các biện pháp phong tỏa mới được tăng cường. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp tiếp tục giảm them 2,2% xuống còn 11,1%, nhưng thị trường lao động vẫn ở trạng thái trì trệ nhất trong lịch sử. Nhìn chung, các số liệu mới nhất dường như xác nhận kinh tế Mỹ đang chạm đáy, hơn là cho thấy có một sự cải thiện đáng kể nào đó của tình hình kinh tế. Các chỉ báo chính cũng vẫn thấp hơn so với trước đại dịch, cùng với số ca nhiễm mới tăng lên có thể kích hoạt các biện pháp ngăn chặn mới hoặc làm chậm quá trình nới lỏng các biện pháp hiện tại, dẫn đến nguy cơ xói mòn tiến trình phục hồi.
Tại Nhật Bản, các hoạt động kinh tế từng bước trở lại bình thường khi các biện pháp ngăn ngừa dịch bệnh được dỡ bỏ dần trong tháng 5. Theo sau mức giảm 0,6% của GDP thực vào quý I, sản lượng công nghiệp, thương mại và tiêu dùng trong tháng 4 và 5 cũng giảm đáng kể do các biện pháp cứng rắn nhằm kiểm soát dịch bệnh tại Nhật Bản. Khảo sát Tankan (khảo sát kinh tế ngắn hạn của Ngân hàng trung ương Nhật Bản) mới nhất xác nhận tâm lý kinh doanh chuyển biến xấu trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ quý II. Ngoài ra nó cũng báo hiệu sự cắt giảm đáng kể trong kế hoạch đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ - vốn duy trì quan điểm thận trọng về triển vọng phục hồi. Ngân hàng trung ương nước này mới đây đã nâng quy mô chương trình đặc biệt hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp từ 75 nghìn tỷ lên 110 nghìn tỷ Yên. Chương trình bao gồm việc mua trái phiếu, giấy tờ có giá của doanh nghiệp và các nghiệp vụ cho vay đặc biệt. Chính phủ cũng thực hiện các biện pháp kích thích đáng kể thông qua phê chuẩn hai bổ sung ngân sách trị giá khoảng 10% GDP cho năm tài khóa 2020.
Tại Vương quốc Anh, các hoạt động kinh tế được dự báo giảm chưa từng có trong quý II và phục hồi chậm khi các biện pháp ngăn chặn dịch bệnh được nới lỏng. Trong tháng 5, GDP thực đã tăng 1.8% so với tháng trước, nhưng giảm 19,1% so với mức trung bình ba tháng khi các biện pháp phong tỏa được siết chặt. Chỉ số tổng hợp PMI duy trì ở mức dưới 50 trong quý II, phản ánh sức cầu yếu, với việc các đơn hàng và đơn xuất khẩu mới giảm sâu tháng thứ tư liên tiếp. Các triển vọng cho sự phục hồi nhanh chóng trong quý III là khá mong manh. Mặc dù việc mở cửa lại các hoạt động giải trí và du lịch vào đầu tháng 7 đang giúp thúc đẩy các hoạt động kinh tế, nhưng tâm lý doanh nghiệp và người tiêu dùng tiếp tục thấp hơn so với mức trước phong tỏa. Hình thức phục hồi vẫn sẽ phụ thuộc vào lộ trình chính sách hỗ trợ trong tương lai. Trong khi chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ương Anh vẫn duy trì tính hỗ trợ, nhưng chính sách tài khóa dường như kém quan trọng hơn so với nửa đầu năm, bất chấp các gói kích thích tài khóa bổ sung đã được công bố vào tháng 7.
Sự phục hồi của Trung Quốc đang tiếp diễn bất chấp sức cầu bên ngoài yếu. Khi các biện pháp phong tỏa được nới lỏng, các chỉ số thường xuyên cho thấy các hoạt động đang tiếp tục bình thường trở lại trong tháng 6. Liên quan đến dữ liệu cứng, sản lượng công nghiệp tăng trưởng dương trong tháng 4 và đạt mức cao hơn trong tháng 5 và tăng 4,4% so với cùng kỳ năm trước. Doanh số bán lẻ vẫn giảm so với cùng kỳ năm trước nhưng đà tăng trưởng là tích cực. Chỉ số PMI cũng có chiều hướng tích cực (mặc dù không đồng đều) với hoạt động sản xuất đã tăng trở lại trong tháng 3, trong khi các đơn hàng xuất khẩu mới giảm sút đang kìm hãm đà tăng trưởng. Trong khi đó, chính phủ đã cung cấp các kích thích tài khóa và tiền tệ bổ sung để giảm bớt tác động của cú sốc kinh tế. Chính sách tài khóa nhằm ổn định việc làm và tăng trưởng kinh tế thông qua mở rộng bảo hiểm thất nghiệp, tăng đầu tư và giảm thuế cũng được đẩy mạnh. Các chính sách tài khóa được hỗ trợ bởi các chính sách tiền tệ được xây dựng nhằm đảm bảo đủ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, giảm các mức lãi suất chủ chốt và dự trữ bắt buộc, và hướng dẫn các ngân hàng hoãn nợ cho các doanh nghiệp.
MN (theo ECB Economic Bulletin Issue 5/2020)